Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do roz¬ szerzania otworów w ciele, zwlaszcza szyjki macicy u kobiet.W praktyce medycznej niezbedne jest czesto roz¬ szerzanie róznych kanalów przed zastosowaniem specjalnych zabiegów chirurgicznych dla ulzenia lub usuniecia blokady lub zapewnienia dobrej droz¬ nosci na instrumenty chirurgiczne lub aparaty.Dla przykladu do wykonania skrobanki macicy jest zwykle niezbedne rozszerzenie szyjki macicy tak, aby mozna bylo wprowadzic skrobaczke w mozli¬ wie jak najmniej dolegliwy sposób dla pacjentki.Szereg czynnosci rozszerzania innych naczyn w ciele mogloby byc dokonywane stosowanie do zalecen medycznych, jesliby dostepny byl sposób dokony¬ wania takiego rozszerzania stosunkowo pewny, bespieczny ze wzgledów fizjologicznych i wygodny.Stosowane powszechnie zabiegi rozszerzania nie odpowiadaja w pelni potrzebom lekarza i pacjenta.Szyjka maciczna kobiety stanowi kanal z prze¬ wezonym otworem zewnetrznym i wewnetrznym o róznej dlugosci stosownie do cech osobowych, ale zwykle okolo 2 cm. Pod wzgledem rozszerzalnosci sam kanal jest bardziej elastyczny niz zewnetrzny i wewnetrzny otwór, przy czym otwór wewnetrzny jest bardziej przewezony i mniej podatny na roz¬ szerzanie niz zewnetrzny.Do rozszerzania otworu macicznego stosowane sa dwa glówne sposoby. Pierwszy sposób polega na wlozeniu do otworu macicy rozszerzalnego, suchego 2 materialu stalego, takiego jak laminaria, w jego suchej, sztywnej postaci wystawiajac go na dzia¬ lanie cieczy fizjologicznych. Zetkniecie z tymi cieczami powoduje, ze laminaria zaczyna peczniec, wywierajac przez to cisnienie poprzeczne na kanal i powodujac jego rozszerzanie. Dzialanie to jest bardzo powolne tak, ze zwykle trzeba czekac dzie¬ siec do dwunastu godzin na wystapienie wyraznego rozszerzenia. Sposób ten jest dlatego calkowicie nieuzyteczny w odniesieniu do biezacych potrzeb medycyny.Badziej rozpowszechniony jest sposób polegajacy na wykorzystaniu przyrzadu do rozszerzania otwo¬ rów Hegera, to jest szeregu twardych aparatów w postaci drazków o róznej srednicy stosowanych kolejno przez lekarza. Lekarz' wklada najpierw drazek o najmniejszym przekroju, po czym usuwa go i zastepuje aparatem o nastepnym wiekszym przekroju. Czynnosc te powtarza az do uzyskania odpowiedniego rozszerzenia. Zajmuje to zwykle dwie lub trzy minuty ale towarzyszy temu dotkliwy ból i zaniepokojenie u pacjentki. Wymagane sa tu ogólne srodki znieczulajace, ale te nie sa w pelni zadowalajace. Dla przykladu ogólne srodki znieczu¬ lajace maja te wade, ze wymagaja obecnosci anas- tezjologa, co komplikuje zabieg.Mimo stosowania lokalnych srodków znieczulaja¬ cych pacjent doznaje czesto przy tym zabiegu duzego bólu. Powodowane to jest prawdopodobnie stosowa¬ niem nieproporcjonalnie duzych sil wzdluznych wy- 99 16499164 4 maganych dla uzyskania stosunkowo nieznacznych sil poprzecznych niezbednych do wytworzenia odpo¬ wiedniego rozszerzenia. Samo stosowanie znieczule¬ nia miejscowego jest nieprzyjemne. Wady tych sto¬ sowanych powszechnie sposobów sa dobrze znane.Mimo to nie opracowano dotad zadnego aparatu lub sposobu, który byl by skuteczny, pewny i latwy do zastosowania.W. polskim czasopismie „Ginekologia polska" t. 32,' rir 8 {1961- r), str. 245—250 Stanislaw Sobie- ranski, Miroslaw Lewy i Zbigniew Piechowiak zwracaja uwage na powazne niebezpieczenstwo zwiazane ze stosowanymi powszechnie sposobami rozszerzania. Nastepstwem tych zabiegów moze byc perforacja macicy, rozdarcie szyjki i inne kompli¬ kacje brzuszne. Prócz tego zabiegi te sa bolesne i przykre. Wymienieni autorzy usilowali rozwiazac ten problem przez zastosowanie rurki gumowej za¬ tkanej na jecjnym koncu i otoczonej na zewnatrz siatka nylonowa. Aparat taki wprowadza sie do ka¬ nalu szyjki macicznej i napompowuje powietrzem, przez co wytwarza sie cisnienie na scianki szyjki i powoduje jej rozszerzanie. Do wykonywania tego zabiegu wymagane sa dwie Osoby, z których jedna wsadza aparat a druga zajmuje sie cisnieniem po¬ wietrza. Te dwie osoby wymagane sa zapewne z tego powodu, ze powietrze pod cisnieniem spowoduje wysuwanie rurki gumowej z kanalu szyjki badz do wewnatrz macicy przy zbyt glebokim jej osa¬ dzeniu, badz na zewnatrz do pochwy w przypadku wlasciwego jej osadzenia.Dlatego jedna osoba. musi utrzymywac rurke. w polozeniu zapewniajacym wlasciwe jej osadzenie w kanale, podczas gdy druga osoba musi byc zajeta przeplywem powietrza. Sposób ten jest wiec nie¬ korzystny z oczywistych powodów.Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcji urzadzenia do rozszerzania otworów w ciele, które nie ma wad urzadzen stosowanych dotychczas i które pozwala na rozszerzenie kanalów w ciele bez bólu i bez wysilku.Cel wynalazku zostal osiagniety przez to, ze urza¬ dzenie zawiera stosunkowo malo elastyczna ale podatna, napompowywana opone oraz wewnetrzny element nurkowy i osadzona na nim tarcze. Opona ma dwie czesci, jedna o niezmiennym przekroju w stanie napompowanym i druga czesc na zakon¬ czeniu o gruszkowatym ksztalcie w stanie napom¬ powanym. Tarcza dotyka do opony po stronie prze¬ ciwnej do rozszerzonej czesci i dostosowana jest do doprowadzania plynu pod cisnieniem do wnetrza opony.Urz4 powoduje rozszerzanie kanalów w ciele bez bólu i bez wysilku, zwlaszcza kanalu szyjki macicy, przy czym jest ono obslugiwane tylko przez jedna osobe.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie wedlug wynalazku w wi¬ doku, fig. 2 — szyjke macicy z umieszczonym urzadzeniem w przekroju, fig. 3 — szyjke macicy z umieszczonym urzadzeniem w stanie napompo¬ wanym w przekroju, fig. 4 — inne rozwiazanie urzadzenia wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia urzadzenie 1 do rozszerzania wedlug wynalazku w napompowanym stanie. Urzadzenie 1 sklada sie z rurki 2 otoczonej podatna opona 3 z niemal nie rozciagliwego materialu, majaca w stanie napom- powania w czesci srodkowej stosunkowo stala crednice w przekroju.Opona 3 jest z jednej strony przytwierdzona do tarczy 4 i jest uszczelniona wzgledem rurki 2 i tarczy 4. Przez tarcze 4 przechodzi rurka 5 cisnie- io uiowa stanowiaca przedluzenie rurki Z. Urzadzenie umieszcza sie w otworze w ciele w opisany dalej szczególowo sposób tak, ze tarcza 4 stanowi blizszy, a rozszerzona czesc 6 dalszy jego koniec. Rurka 2 zaopatrzona jest w szereg otworów 7, przez które gaz lub ciecz doprowadzane sa przez rurke do wnetrza opony 3. Rurka 5 cisnieniowa doprowa¬ dzona jest do pompy cisnieniowej (nie pokazanej na rysunku) dostarczajacej najlepiej obojetny che¬ micznie i nie szkodliwy fizjologicznie plyn, taki jak dwutlenek wegla, roztwór solny, woda desty¬ lowana lub temu podobne.Uzycie urzadzenia wedlug wynalazku jest opisane dalej w zastosowaniu do rozszerzania szyjki ma¬ cicznej u kobiet, ale rozumiec nalezy, ze sposób ten i urzadzenie moga byc zmodyfikowane w dostoso¬ waniu do innych rozszerzanych kanalów lub na¬ czyn. Urzadzenie 1 jest wsadzane do cewki ma¬ cicznej kobiety bez wstepnego jej rozszerzania.Odstep miedzy tarcza 4 i poszerzona czescia 6 jest 80 odpowiedni dla zapewnienia styku opony 3 na calej dlugosci cewki lacznie z wewnetrznym otworem 9 i zewnetrznym otworem 8. Fig. 2 pokazuje urza¬ dzenie wedlug wynalazku umieszczone w cewce macicznej w stanie nie napompowanym. Poszerzona czesc 6 znajduje sie poza wewnetrznym otworem 9.Zaleca sie, aby opona 3 miala dlugosc 2^3 cm.Poniewaz kanal cewki macicy kobiecej ma dlugosc 2—2,5 cm, nieco dluzsza opona 3 zapewnia odpo¬ wiednie jej zamkniecie. W stosunku do urzadzen 40 do rozszerzania innych otworów wymagana jest odpowiednia zmiana ich dlugosci.W celu ulatwienia wlozenia urzadzenia zaleca sie, aby srednica czesci srodkowej opony 3 miala w nie napompowanym stanie wymiar 2—4 mm. 45 Rurka 2 powinna byc wykonana jako czlon sztywny lub pólsztywny z materialu termoplastycznego, stali nierdzewnej lub temu podobne i byla otoczona opona o malej srednicy, by umozliwic latwe jej wsadzenie. Koniec rurki 2 winien znajdowac sie tuz 50 przy sciance poszerzonej czesci 6 opony, chociaz aa fig... 1 i 2 pokazano je w znacznym odstepie wzgledem siebie.Opona 3 wykonana jest z malo elastycznego i nie- rozciagliwego materialu takiego, jak kopolimer 55 octanu winylu, poliuretanu, poliwinylu lub poli¬ etylenu. Szczególnie zalecane sa termoplastyczne poliuretany o ciezarze czasteczkowym 20 000—80 000, a zwlaszcza 40.000—50 000 podobne do tych, jakie otrzymuje sie z Uniroyal Corporation pod nazwa 00 firmowa Royalar E-9. Odnosnie malej elastycznosci urzadzenia wedlug wynalazku wykryto, ze jest to wazne z dwóch przyczyn. Poniewaz oba otwory, wewnetrzny i zewnetrzny sa mniej podatne na roz¬ szerzanie od pozostalych czesci kanalu cewki ma¬ il cicy, jakikolwiek element elastyczny powodowalby5 99 164 6 rozszerzanie przede wszystkim wewnetrznej czesci cewki. Z tego, powodu, gdyby nie bylo ograniczen w stosunku do opony 3, nastepowaloby rozszerzanie kanalu cewki bez odpowiedniego rozszerzania w tym samym stopniu obu otworów. Opóznia to chwile wprowadzenia do cewki skrobaczki lub innego narzedzia. Tymczasem mala elastycznosc opony 3 zapewnia, ze oba otwory cewki beda rozszerzac sie w stopniu scisle odpowiadajacym rozszerzaniu sie wlasciwego kanalu (fig. 3).Przy uzyciu opony 3 z poliuretanu wymienionego wyzej rodzaju o srednicy w stanie nie napompo¬ wanym 2—4 mm, a po napompowaniu — rzedu 12—14 mm w sposób opisany dalej bardziej szcze- % gólowo rozszerzenie cewki do 9—10 mm nastepuje w ciagu 2—3 minut.Po wlozeniu urzadzenia I do cewki macicy dopro¬ wadza sie do niego plyn pod cisnieniem przeply¬ wajacy przez rurke 5 i rurke 2 i przez otwory 7 do wnetrza opony 3. Poniewaz urzadzenie ma roz¬ szerzona czesc 6, a ta nie dotyka tkanki ciala, wprowadzony do urzadzenia plyn pod cisnieniem powoduje rozdecie najpierw rozszerzonej czesci 6.W ten sposób, zróznicowana reakcja rozszerzonej czesci 6 wzgledem reszty opony 3 zabezpiecza urza¬ dzenia 1 przed wypadnieciem na zewnatrz. Dalszy doplyw plynu powoduje, ze tarcza 4 zabezpiecza aparat przed przesunieciem do Wewnatrz. Urza¬ dzenie napelniane jest do nadcisnienia okolo 207—- —465 mm Hg z ogólnie dostepnej pompy przy wy¬ korzystaniu nie szkodliwego fizjologicznie plynu.Najlepiej jest stosowac do tego celu dwutlenek wegla, chociaz odpowiednie sa tez ciecze takie, jak solanka.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc obslugi¬ wane tylko przez jedna osobe. Z chwila napompo¬ wania urzadzenia wymagane rozszerzenie nastepuje w krótkim czasie 2—3 minut w stosunkowo bez- bolesny sposób i bez stosowania ogólnych srodków znieczulajacych. Pacjentka moze byc przy tym przez caly czas w pelni swiadoma. Nawet miejscowe znie¬ czulenie nie jest w zasadzie potrzebne. Niektórzy praktykujacy lekarze wola stosowac miejscowe srodki znieczulajace w celu zmniejszenia przy¬ krosci powodowanych zalozeniem tenaculum na cewke, ale to rnie jest zalezne od zastosowanego sposobu rozszerzania. Fig. 3 pokazuje umieszczenie urzadzenia w cewce macicy po jego napompowaniu.Oba otwTory 9 i 8, wewnetrzny i zewnetrzny sa rozszerzone w przyblizeniu w tym samym stopniu.Po zastosowaniu opisanego zabiegu, gdy pacjentka ma odpowiednio rozszerzona cewke, aparat moze byc usuniety a pacjentka poddana operacji odpo¬ wiadajacej zaleceniom medycyny. Czesto rozszerze¬ nie jest tak zadowalajace, ze aparat moze byc swobodnie wkladany i usuwany z kanalu cewki macicy bez potrzeby zmniejszania cisnienia.W odniesieniu do wymiarów poszczególnych ele¬ mentów urzadzenia do rozszerzania zaznacza sie, ze zaleza one w zasadniczym stopniu od poszczegól¬ nych kanalów w ciele, jakie maja byc rozszerzane.W zastosowaniu do cewki macicznej tarcza 4 po¬ winna miec srednice 1—2 cm. Korzystnie 1,5 cm; opona 3 — srednice 8—14 mm, korzystnie 10—12 mm w stanie napompowanym, oraz 1,5—4 mm, korzy¬ stnie 2—3 mm w stanie nie napompowanym; wre¬ szcie rurka 2 i rurka 5 — srednice okolo 1—1,5 mm; Oczywiscie w zastosowaniu do tchawicy lub prze¬ lyku wymiary te musza byc odpowiednio powiek- szone, a poza tym nalezy kazdy element wykonac z materialu o odpowiedniej elastycznosci, aby zmniejszyc do minimum niebezpieczenstwo perfo¬ racji. Jest oczywiste, ze moga byc dokonywane modyfikacji opisanego aparatu odmienne od poda- io nych w opisie zalecanego wykonania zgodne z wie¬ dza fachowa w tym zakresie.Dla przykladu otwory 7 nie musza byc wykonane koniecznie w bocznych sciankach rurki 2, która moze byc uzyta z otwartym koncem. Podobnie uszczelnienie miedzy tarcza 4 i opona 3 moze na¬ stepowac albo na samej tarczy w pewnym odstepie od wlotu rurki 2, albo tez na rurce 2 w pewnym odstepie od tarczy 4. Podobnie moga byc zastoso¬ wane inne jeszcze modyfikacje.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc tez w unikalny sposób dostosowane do uzycia w celu doprowadzenia lekarstwa, by móc w ten sposób dokonywac jednoczesnie funkcji rozszerzania i te¬ rapii. Ponadto w pewnych przypadkach moze nie byc konieczne rozszerzanie w znacznym stopniu.Ilustracje tego pierwszego przypadku stanowi urza- rzenie 1, w którym poszerzona czesc 6 zostaje za¬ impregnowana odpowiednim lekarstwem. Rozsze¬ rzaniu cewki macicy towarzyszy wtedy powolne saczenie lekarstwa z urzadzenia. Moze to byc bardzo pomocne przy uzyciu srodków poronnych i pobu¬ dzajacych do pracy. Opona 3 moze byc tez w czesci srodkowej dodatkowo zaimpregnowana lekarstwem, które w zetknieciu z kanalem cewki powodowalo- by miejscowa koncentracje leków.Na fig. 4 pokazano inne urzadzenia rozszerzona czesc 6 opony ma jedno lub wiecej zaglebien 10.Zaglebienia 10 moga byc wypelnione lekarstwem.Po wlozeniu urzadzenia i zastosowaniu cisnienia, 40 wypycha ono zaglebienia 1»0 powodujac wprowa¬ dzenie lekarstwa do macicy.W podanych nizej przykladach, jezeli nie zazna¬ czono inaczej, zastosowane zostalo urzadzenie do rozszerzania pokazane na fig. 1 i 2. Opona 3 ma 45 w srodkowej czesci srednice zewnetrzna w stanie napompowanym 12 mm, a rozszerzona czesc 6 miala maksymalna srednice 15 mm. Rurka 2 byla wyko¬ nana ze stali nierdzewnej, chociaz przy pierwszych próbach stosowano rurki poliuretanowe. Jako czyn- 50 nik sprezany zastosowano dwutlenek wegla i we wszystkich przypadkach za wyjatkiem przykladu I stosowano lidocaine dla oszczedzenia pacjentkom przykrosci powodowanych zakladaniem tenaculum do cewki macicy. 55 Przyklad I. Pacjentka majaca 16 lat, nie rodzaca dotad byla w 6 tygodniu ciazy. Nie stoso¬ wano zadnych srodków znieczulajacych ze wzgledu na znane uczulenie alergiczne. Utrzymywano zwiek- „ szone nadcisnienie 0,3 kG/cm2 przez 3 minuty, co 60 . . ... wywolalo kurcze jednak mniej nieprzyjemne niz uzycie tenaculum i o wiele mniejsze od nastepu¬ jacego czyszczenia macicy przez aspiracje. Po usu¬ nieciu przyrzadu do rozszerzania mozna bylo wpro- n wadzic skrobaczke 8 mm z lekkim tylko oporem.7 99 164 8 Przyklad II. Pacjentka 19-letnia, nie rodzaca dotad, w 7 tygodniu ciazy. Zastosowane nadcisnie¬ nie 0,35 kG/cm2 przez 2 minuty i 0,42 kG/cm2 przez nrstcpne 2 minuty nie powodowalo zadnych przy¬ krosci. Ostateczne rozszerzenie wynosilo nieco ponc:d 9 mm.Przyklad III. Pacjentka 24-letnia, nie ro¬ dzaca dotad, w 8 tygodniu ciazy. Zastosowane nad¬ cisnienie 0,35 kG/cm2 powodowalo pewna przykrosc, totez zmniejszono je po 2 minutach. Lacznie po 3 r irutach utrzymywania nadcisnienia 0,35 kG/cm2, zwiekszono je do 0,42 kG/cm2 na przeciag 1 minuty.Kcncowy otwór wynosil 9 mm. Wyjatkowo dlugo¬ trwaly zabieg rozszerzania byl spowodowany duzym chorem cewki macicy na rozszerzanie.Przyklad IV. Pacjentka 20-letnia, nie rodzaca dot-d, w 7 tygodniu ciazy. Utrzymywano nadci- (• nicnie 0,42 kG/cm2 przez 1 minute, a nastepnie C 43 kG/cm2 przez nastepne 2 minuty. Nie zanoto¬ wano zadnych nieprzyjemnych objawów, a osta¬ teczny otwór wynosil 9 mm.Przyklad V. Pacjentka 21-letnia, nie rodzaca c.otad, w 8 tygodniu ciazy. Po 3 minutach trwania nadcisnienia 0,42 kG/cm2 rozszerzenie wynioslo 9 mm.W kazdym z opisanych przypadków z wyjatkiem przykladu I napompowane urzadzenie do rozsze¬ rzania mógl byc latwo wsuniety do kanalu cewki macicy bez zadnych przykrosci nawet po calkowi- tym wyjeciu i reinsercji. Poniewaz nie bylo to mozliwe w przykladzie I, bardzo twarda cewka macicy u pacjentki spowodowala potrzebe zmniej¬ szenia cisnienia w celu zmniejszenia do zera przy¬ kroici przy wyjmowaniu przyrzadu. PL