Przedmiotem wynalazku jest przepustowy zawór do cieczy, zwlaszcza cieczy odznaczajacych sie stosunko¬ wo duza lepkosciai gesta konsystencja.Do regulacji natezenia przeplywu cieczy w przewodach rurowych lub jej wyplywu z przewodów albo zbiorników uzywane sa zazwyczaj zawory kurkowe posiadajace kurek stozkowy, walcowy lub kulowy. Niektóre typy zaworów moga miec równiez dlawnice.W zaleznosci od liczby wylotów rozróznia sie zawory kurkowe dwuwylotowe, jednodrogowe oraz trójwylo- towe i czterowylotowe, przy czym dwuwylotowe sa zwykle zaworami zaporowymi, a natomiast trój- i czterowy- lotowe spelniaja czesto role zaworów rozrzadczych lub regulacyjnych. Zawory kurkowe wszelkich typów odzna¬ czaja sie dosc prosta budowa i cechuje je diza szybkosc otwierania i zamykania.Mimo niewatpliwych zalet, jakie posiadaja zawory kurkowe ich cechy uzytkowe obnizaja takie wady, jak duzy opór ruchu kurka oraz koniecznosc starannego docierania jego powierzchni zamykajacej, co z uwagi najej wielkosc stanowi duze utrudnienie w procesie produkcji zaworów, a takze w czasie przeprowadzanych napraw konserwacyjnych.W przypadku uzycia znanych kurkowych zaworów do regulacji przeplywu takich cieczy jak mleko, smie¬ tanka, moszcze owocowe, soki i innych podobnych plynnych produktów, istnieja duze przeszkody w utrzymy¬ waniu tych zaworów w nalezytej czystosci, szczególnie mikrobiologicznej. W przemysle spozywczym zawory tego rodzaju winny byc systematycznie wypierane przez zawory o doskonalszej konstrukcji umozliwiajacej zachowa¬ nie wymaganej higieny, która determinuje jakosciowy i trwalosciowy poziom produkowanych srodków spozyw¬ czych. Przy rozbieraniu znanych zaworów w celu ich wyczyszczenia istnieje zawsze latwosc uszkodzenia po¬ wierzchni zamykajacej kurka. Uszkodzenie takie w postaci zaglebien lub zarysowan powoduje nieszczelnosci, przecieki, a szczególnie stanowi siedzisko mechanicznych i mikrobiologicznych zanieczyszczen trudnych do usu¬ niecia. Okolicznosci takie zmuszaja do czestego docierania i szlifowania powierzchni kurków lacznie z wewne¬ trzna powierzchnia korpusów.2 98307 Majac na uwadze opisywane niedogodnosci wytyczono sobie cel ich usuniecia droga wprowadzenia nowej konstrukcji zaworu ulatwiajacej manipulowanie nim przy jednoczesnym zwiekszeniu jego dodatnich cech uzyt¬ kowych i higienicznych. Zadanie to spelnia zawór wedlug wynalazku. Uzyte srodki techniczne stanowiace o jego istocie wprowadzaja nowa i dotad nieznana konstrukcje polegajaca na tym, ze zawór wedlug wynalazku zamiast znanego kurka posiada umieszczony centrycznie w korpusie obrotowy trzpien zaopatrzony w tarcze prowadzaca oraz wypust z gniazdem elementu zamykajacego, przy czym uszczelnienie trzpienia stanowi elastyczna pierscie¬ niowa uszczelka górna obejmujaca trzpien w otworze pokrywy oraz podobna najmniej jedna uszczelka dolna umieszczona w dolnej czesci korpusu na obwodzie tarczy prowadzacej. Elementem zamykajacym jest wkladka z dowolnego mozliwie elastycznego tworzywa np. z gumy, teflonu lub podobnego materialu odznaczajacego sie niskim wspólczynnikiem tarcia i duza odpornoscia na dzialanie srodków chemicznych i zmiennej temperatury.Zawór wedlug wynalazku posiadac moze dowolna rekojesc nastawcza przytwierdzona do konca trzpienia wyprowadzonego z pokrywy korpusu a takze nakretke dociskajaca z uchwytem ulatwiajacym jej zluznienie lub odkrecenie. Z korpusu zaworu moga byc wyprowadzone dwa, trzy lub cztery krócce przeplywowe zaopatrzone w znane elementy umozliwiajace polaczenie ich z koncówkami rurociagów lub króccami zbiorników, np. posia¬ dac moga kryzy, kolnierze, zaczepy bagnetowe lub tez gwinty wewnetrzne lub zewnetrzne albo kombinacje tych elementów. Podobnie pokrywa przytwierdzona byc moze do korpusu za pomoca gwintu wewnetrznego lub zewnetrznego albo za pomoca innych znanych sposobów i elementów laczacych.Okazalo sie w praktycznym zastosowaniu, ze zawór wedlug wynalazku znacznie przewyzsza swymi zaleta¬ mi eksploatacyjnymi znane zawory kurkowe. Stwierdzono mianowicie ich wielka przydatnosc w odniesieniu do cieczy gestych o duzej lepkosci takich jak mleko, smietana, syropy i zageszczone soki owocowe i innych o po¬ dobnej konsystencji, a takze jak to sie niespodziewanie okazalo równiez do gazów, szczególnie powietrza i dwu¬ tlenku wegla o cisnieniu ponizej 5 kg/cm2. Zawory takie moga wiec byc równiez uzywane z powodzeniem w urzadzeniach pneumatycznych. Charakterystyczna cecha zaworu wedlug wynalazku jest to, ze w porównaniu do zaworów kurkowych posiada zwiekszona przelotowosc na skutek zmniejszonych oporów dlawienia w czasie przeplywu czynnika. Latwosc obslugi, rozbieraniea i czyszczenia, a takze ta okolicznosc, ze przy konserwacji i naprawie wyeliminowana zostala koniecznosc docierania elementu zamykajacego do sciany wewnetrznej korpu¬ su, stanowi powazna jego zalete.W celu blizszego wyjasnienia konstrukcji zaworu wedlug wynalazku, okazano go na dwóch rysunkach w przykladzie wykonania.Rysunek pierwszy przedstawia go w przekroju pionowym zas rysunek drugi w przekroju poprzecznym uwidaczniajacym rózne polozenia elementu zamykajacego zaleznie od potrzeby kierowania strugi cieczy do odpowiednich wylotów króccy.Jak wynika z fig. 1 pierwszego rysunku zawór wedlug wynalazku sklada sie z korpusu 1 i pokrywy 2, przy czym jak to widoczne jest z jego pionowego przekroju korpus zweza sie wewnatrz ku dolowi stozkowo i na samym dole przechodzi w postac cylindryczna. W korpusie osadzony jest centralnie obrotowo trzpien zaworu 4, który w górnej czesci posiada gwint odpowiadajacy gwintowi nakretki dociskowej z uchwytem 3 umieszczonej w pokrywie. Trzpien posiada wypust z gniazdem 5 oraz tarcze prowadzaca 6, która polaczona byc moze z trzpie¬ niem w sposób trwaly albo za pomoca gwintu lub na wcisk nlbo wpust. W gniezdzie wypustu trzpienia osadzony jest w sposób wyjmowalny i dowolny na wcisk lub wpust element zamykajacy 7 w postaci wkladki z dowolnego tworzywa lekko elastycznego. Uszczelnienie trzpienia w postaci uszczelki pierscieniowej górnej 8 znajduje sie w pokrywie oraz w czesci dolnej w postaci dwóch uszczelek pierscieniowych dolnych 9 umieszczonych w row¬ kach obwodowych tarczy prowadzacej. Na górnym koncu trzpienia zaworu osadzona jest rekojesc nastawcza 10, zas korpus posiada dwa, trzy lub cztery krócce 11 przeplywowe.Uwidoczniony w fig. 2 drugiego rysunku zawór przedstawiony jest w przekroju poprzecznym i posiada w przykladzie wykonania cztery krócce 11 wyprowadzone z korpusu 1. Jak wynika z fig. 2 trzpien zaworu 4 znajduje sie w srodku korpusu i laczy sie z wypustem 5 oraz tarcza prowadzaca 6, przy czym w gniezdzie wypustu osadzony jest element zamykajacy 7. Przykladowo pokazano na rysunku moment, kiedy element zamykajacy 7 zamyka okienko wylotowe jednego z krócców pozostawiajac wyloty trzech dalszych krócców otwarte.Figura 3 i pozostale figury rysunku przedstawiaja zawór w wykonaniu trójkróccowym w momencie, kiedy element zamykajacy 7 zajmuje rózne pozycje. I tak na fig. 3 strumien cieczy wplywajacy do zaworu kierowany jest lukiem pod katem prostym do krócca przeciwleglego, a na fig. 5 podobnie jak na fig. 3 jednak z przeciwleg¬ lego kierunku naplywu. Natomiast na fig. 6 przedstawiono moment, kiedy naplyw cieczy z dwóch bocznych krócców kierowany jest do trzeciego krócca.98307 3 Obsluga i dzialanie zaworu wedlug wynalazku jest bardzo prosta. Za pomoca rekojesci nastawczej 10, która posiadac moze odpowiednie dowolne znaki orientujace o polozeniu elementu zamykajacego 7, ustawia sie ten element w wybranym miejscu i unieruchamia, np. za pomoca zacisku nakretki dociskowej 3 przy pomocy uchwytu, w jaki jest zaopatrzona. Przy koniecznosci zmiany polozenia zwalnia sie nacisk nakretki dociskowej i zmienia ustawienie rekojesci nastawczej. W ten sposób przy uzyciu wiefokróccowego zaworu mozna odpowie¬ dnio regulowac kierunek i natezenie przeplywu cieczy, a takze mieszac i wprowadzac wje-ien wylot dwie lub trzy jej strugi. PL