Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do pomiaru wielkosci sil stycznych i odksztalcen elementów rzezby bieznika opony.Na powierzchni przylegania z podlozem obciazonej opony powstaja sily dzialajace w plaszczyznie przylegania, tzw. sily styczne, oddzialywujace na poszczególne elementy bieznika. Sily te sa skierowane ku srodkowi powierzchni przylegania i tworza uklad sil wewnetrznych, których wypadkowa wynosi zero. Sily te nie obciazaja wiec ulozyskowanej osi toczacej sie opony. Obciazaja natomiast poszczególne elementy bieznika powodujac ich odksztalcenia i przemieszczania, wystepujace na calej plaszczyznie przylegania opony do podloza. Kierunek dzialania sil stycznych i ich wielkosci sa glówna przyczyna scierania sie powierzchni bieznika oraz zwiekszonego oporu toczenia nawet w warunkach prawidlowej eksploatacji opony. Znajomosc sil stycznych wystepujacych na calej plaszczyznie przylegania opony do podloza stanowi niezbedna informacje dla konstruktorów opon. Wyznaczenie wielkosci sil stycznych i kierunków ich dzialania nalezy do jednej z podsta¬ wowych metod badawczych opon.Dotychczas stosowane urzadzenia do badania sil stycznych opony byly bardzo prymitywne. Zazwyczaj byly to szklane plyty, po których przetaczano promieniowo obciazona opone, obserwujac przez szklo odksztalcenia elementów bieznika. Po wielkosci zaobserwowanych optycznie odksztalcen oceniano w przyblize¬ niu wielkosci i kierunki dzialania sil stycznych.Inne urzadzenie bylo wyposazone w pomiarowy uklad skladajacy sie z poziomej dzwigni z dynamome¬ trycznymi miernikami do pomiaru sil stycznych i odksztalcen elementów bieznika obciazonej promieniowo opony. Urzadzenia tego rodzaju pozwalaly na dokonywanie pomiaru jedynie jednej skladowej o wyznaczonym kierunku dzialania. Te dane byly niewystarczajace, by dokladnie i w szczególowy sposób okreslic rozklad sil stycznych dzialajacych na obciazona promieniowo, toczaca sie opone. Pomiary te byly bardzo malo dokladne, poniewaz dzwigniowy uklad pomiarowy byl dodatkowo obciazony silami bezwladnosciowymi ukladu pomiaro¬ wego.2 98 172 Celem wynalazku jest urzadzenie do przeprowadzania bezblednego i dokladnego badania wielkosci sil stycznych obciazonej i toczacej sie Opony. Ce1 ten osiagnieto w ten sposób, ze do polaczonego ze zródlem napedu suportu osadzonego na prowadnicach wbudowanych w obudowe, jest przegubowo zamocowana plyta.W plycie tej jest przesuwnie zamocowany suwak z mozliwoscia ustawienia go w zadanym miejscu w stosunku do badanej opony. W suwaku jest zamocowany zespól czujników polaczonych z miernikami i rejestratorami.Urzadzenie wedlug wynalazku pozwala na dokonywanie jednoczesnych pomiarówsil stycznych i odksztal¬ cen elementów bieznika w warunkach laboratoryjno badawczych zblizonych do normalnej pracy bieznika w warunkach jego eksploatacji drogowej, wczasie której wystepuja zmienne katy pochylenia i znoszenia, a w zwiazku z tym rózne sily styczne i odksztalcenia elementów bieznika eksploatowanej opony.Przedmiot wynalazku pokazano w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat urzadzenia do badania wielkosci sil stycznych obciazonej opony w widoku z boku, fig. 2 — schemat urzadzenia w widoku z góry.W obciazajacym ukladzie jest ulozyskowana os 1 z regulowanym momentem hamujacym badanej opony 2.Obciazajacy uklad dzialajacy z sila promieniowa P, posiada mozliwosc regulacji docisku opony 2 do podloza, oraz mozliwosci skretów opony pod katem znoszenia. W przedniej czesci urzadzenia sa w obudowie 3 wbudowane prowadnice 4, na których jest osadzony suport 5, do którego jest przegubowo zamocowana plyta 6.Suport 5 jest polaczony ze zródlem napedu. W plycie 6 jest przesuwnie osadzony poprzeczny suwak 7 z mozliwoscia ustawiania go w zadanym miejscu w stosunku do badanej opony 2. W suwaku 7 jest zamocowany zespól czujników 8 do pomiaru sil statycznych, odksztalcen bieznika oraz sil prostopadlych do powierzchni styku opony z podlozem/Czujniki 8 sa polaczone z miernikami do pomiarów sil i odksztalcen oraz z ich rejestratora¬ mi. * Przed przystapieniem do badania opony, poprzeczny suwak 7 wraz z zespolem czujników 8 ustawia sie w miejscu zapewniajacym przeprowadzenie pomiarów dla wybranego miejsca na powierzchni przylegania opony.Po obciazeniu opony 2 wymagana badaniem pomiarowa sila P i ustawieniu hamujacego momentu na zadana wielkosc, nastawia sie za pomoca obciazajacego ukladu kat znoszenia, a plyte 6 ustawia sie pod zadanym katem pochylenia w stosunku do opony 2. Po polaczeniu czujników 8 z miernikami i rejestratorami, laczy sie suport B ze^ zródlem napedu, co powoduje dokonywanie przesuwów suportu 5 wraz z plyta 6, w wyniku czego rozpoczyna sie przetaczanie opony 2 po plycie 6. Na skutek oddzialywania elementów bieznika opony 2 na zespól czujników 8, nastepuje pomiar wystepujacych sil stycznych i prostopadlych oraz odksztalcen elementów bieznika badanej opony 2.Zmieniajac odpowiednio polozenie suwaka 7 w stosunku do opony 2, uzyskuje sie mozliwosc dokonania pomiarów w calym obszarze powierzchni przylegania bieznika opony 2 do plyty 6. Istnieje równiez mozliwosc dokonywania pomiarów przy nastawionym na zadana wielkosc kacie znoszenia i pochylenia oraz przy zadanym w programie badan momencie hamujacym. Osiaga sie to przez skret osi 1 przez pochylenie plyty 6 przez wlasciwe nastawienie hamujacego momentu osi 1. PL