Przedmiotem wynalazku jest trzpien swobodny do ciagnienia rur profilowych zwlaszcza symetrycznych np. kwadratowych, trójkatnych, szesciokatnych itp.Znany jest z opisu patentowego polskiego nr 73298 trzpien swobodny do ciagnienia rur profilowych, zwlaszcza symetrycznych, skladajacy sie z walca o srednicy mniejszej co najmniej o 0,5 mm od wewnetrznej srednicy rury, czesci roboczej, która ma dlugosc 5 do 10 mm, którego kat przejscia plaszczyzn ostroslupa miesci sie w granicach 5 do 10° i jest zalezny od kata tarcia, przy czym srednica trzpienia spelnia jednoczesnie nastepu¬ jace zaleznosci: jest wieksza o 0,5 do 2 mm od dlugosci sciany wytwarzanego profilu i stanowi róznice pomiedzy iloczynem 1,42 razy dlugosc boku roboczego trzpienia a iloczynem 0,84 razy promien zaokraglenia narozy trzpienia, przy czym róznica kata pochylenia scian ciagadla i kata pochylenia scian trzpienia wynosi 1 do 2°.Wykonanie trzpienia zgodnie z zaleceniami podanymi w opisie, nie w kazdym przypadku jest mozliwe.Trzpien o podobnych ksztaltach wykonany bez zachowania podanych zaleznosci umozliwia ciagnienie rur profi¬ lowych jednakze jego wprowadzenie do strefy odksztalcenia wymaga przylozenia zewnetrznej sily osiowej wciskajacej go w strefe odksztalcenia co uzyskuje sie przez podparcie trzpienia na zerdzinie lub zagniecenie rury za trzpieniem. Zagniecenie takie powoduje wzrost sil ciagnienia w poczatkowej fazie procesu i czesto prowadzi do zerwania rury.Wzajemne usytuowanie opisanego trzpienia wzgledem ciagadla jest przypadkowe i w sytuacji nierównole- glego ustawienia sie trzpienia i ciagadla w czesci kalibrujacej powoduje nierównomierna grubosc scianek ciagnio¬ nej rury lub jej zerwanie w ciagadle. Znany jest ponadto z patentu ZSRR nr 263548 trzpien swobodny nie wymagajacy zagniecenia rury za trzpieniem, posiadajacy przed czescia kalibrujaca, stozkowa czesc wprowadzaja¬ ca, stosowany przy ciagnieniu grubosciennych okraglych rur kapilarnych. Wprowadzajaca stozkowa czesc tego trzpienia nie wplywa na wzajemne usytuowanie trzpienia i ciagadla co przy ciagnieniu rur okraglych nie ma znaczenia.2 97 844 Celem wynalazku jest opracowanie takiego trzpienia swobodnego do ciagnienia rur profilowych, który zapewni jego naturalny chwyt i zarazem wlasciwe usytuowanie sie wzgledem odpowiednich czesci roboczych ciagadla profilowego. Cel ten zostal osiagniety przez skonstruowanie trzpienia swobodnego, który oprócz zna¬ nych czesci: prowadzacej walcowej, roboczej zbieznej i kalibrujacej pryzmatycznej, posiada czesc wprowadzajaca zbiezna, która ma w miejscu polaczenia z czescia kalibrujaca przekrój w ksztalcie wieloboku przystajacego do wieloboku czesci kalibrujacej, zas w czesci zbieznej zmniejszajace sie przekroju geometrycznie podobne lub stopniowo przechodzace do ksztaltu odpowiadajacego ksztaltowi wcisnietej koncówki rury lub rury przeciagnie¬ tej swobodnie.Kat zbieznosci utworzony przez styczna do sasiednich przekrojów powinien byc mniejszy lub równy katowi tarcia wystepujacego pomiedzy rura a trzpieniem.* Czesc wprowadzajaca zbiezna moze stanowic jedna calosc konstrukcyjna z pozostalymi czesciami trzpie¬ nia swobodnego albo moze byc wykonana z innego materialu i byc polaczona z trzpieniem w sposób rozlaczny lub nierozlaczny.Wcisniety lub przeciagniety swobodnie odcinek rury profilowej posiada z reguly wklesle sciany. W czasie wchodzenia trzpienia swobodnego w strefe odksztalcenia wygiete do wnetrza rury sciany wieloboku wypychaja trzpien bez czesci wprowadzajacej, co powoduje, ze dla zapewnienia chwytu niezbedne jest przylozenie do trzpienia sily osiowej wciskajacej go w strefe odksztalcenia np. przez zagniecenie rury. Trzpien swobodny z czescia wprowadzajaca wchodzi czescia wprowadzajaca pomiedzy wygiete sciany wieloboku, które zaciskaja sie symetrycznie na kolejnych przekrojach tej czesci i w dalszym procesie ciagnienia wciagaja caly trzpien do po¬ prawnego polozenia roboczego.W przypadku nieprawidlowego ustawienia czesci kalibrujacej trzpienia wzgledem ciagadla wygiete sciany wieloboku naciskaja mimosrodowo na sciany czesci wprowadzajacej i przekazuja na trzpien moment obrotowy, powodujacy osiowy obrót trzpienia w kierunku jego prawidlowego ustawienia wzgledem przekroju czesci kali¬ brujacej ciagadla. Obrót ten ustaje samoczynnie z chwila równoleglego ustawienia sie scian wieloboku trzpienia do scian wieloboku czesci kalibrujacej ciagadla. W ten sposób eliminuje sie koniecznosc zagniatania rury za trzpieniem i powodowane tym zerwania rury jak równiez eliminuje sie zerwanie rury w ciagadle spowodowane nieprawidlowym ustawieniem trzpienia w ciagadle. Prowadzi to do znacznego wzrostu uzysku oraz wydajnosci procesu ciagnienia.Trzpien swobodny wedlug wynalazku przykladowo dla ciagnienia rur kwadratowych pokazano na rysun¬ ku, na którym fig. I przedstawia trzpien swobodny i ciagadlo z przeciagnieta rura w przekroju podluznym, fig. 2 — przekrój poprzeczny wzdluz linii A—A pokazanej na fig. 1 czesci kalibrujacej trzpienia i ciagadla wraz z przeciagnieta rura, fig. 3 — przekrój poprzeczny wzdluz linii B—B pokazanej na fig. 1 czesci wprowadzajacej trzpienia oraz przekrój przeciagnietej na trzpieniu rury, fig. 4 przekrój poprzeczny wzdluz linii B—B pokazany na fig. 1 czesci wprowadzajacej trzpienia w innym rozwiazaniu konstrukcyjnym, zas fig. 5 — przekrój poprzeczny wzdluz linii C—C pokazany na fig. 1 wcisnietego lub przeciagnietego swobodnie odcinka rury.Rura 2 przeciagana jest przez ciagadlo 1 i trzpien swobodny 3. Trzpien swobodny posiada czesci: prowa¬ dzaca walcowa 4, robocza zbiezna 5, kalibrujaca pryzmatyczna 6 oraz wprowadzajaca zbiezna 7. PL