Przedmiotem niniejszego wynalazku jest stanowisko do badan tribologicznych, zwlaszcza do badan laboratoryjnych tarcia i zuzycia par tracych skladajacych sie z tworzyw niemetalowych i metali przy zmiennym obciazeniu i zmiennej szybkosci poslizgu o róznej wilgotnosci i temperaturze.Znane sa rózne typy stanowisk do badan tribologicznych, które na ogól zawieraja korpus, silnik napedowy, uklad przeniesienia napedu na organ mocujacy przeciwpróbke, elementy prowadzace i dociskajace próbke do przeciwpróbki oraz oslone pozwalajaca na odizolowanie badanej pary tracej od otoczenia. Nacisk na próbki wywierany jest mechanicznie poprzez silowniki pneumatyczne albo hydrauliczne.Zasadnicza wada znanych dotychczas stanowisk do badan tribologicznych jest przenoszenie na pare traca wibracji generowanych przez uklad napedowy, co znieksztalca wyniki badan. Dokladnosc badan obnizona jest równiez wskutek wystepujacych amplitud zmian sil dociskajacych próbki do przeciwpróbek, które wynikaja miedzy innymi z powodu duzej bezwladnosci ukladu mocujacego próbke przy wystepujacym biciu promieniowym przeciwpróbki lub wskutek bezwladnosci silowników hydraulicznych typu tloczkowego, charakteryzujacych sie znacznymi wymiarami gabarytowymi, co sprzyja szkodliwemu przenoszeniu wibracji duzych mas na próbke. Kinematyka ukladu badawczego pozwala tylko na ruch wahadlowy lub tylko na ruch posuwisto-zwrotny przeciwpróbek wzgledem próbek lub odwrotnie, co powoduje koniecznosc zmiany stanowisk dla wszechstronnego przebadania wymienionych par tracych.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wspomnianych wad stanowisk do badan tribologicznych przez opracowanie stanowiska, w którym wystepuja wielokrotnie mniejsze znieksztalcenia wyników badan, szczególnie sil tarcia i przebiegów zuzycia, wynikajace z drgan zespolu napedowego przenoszonych na wymienione pary trace oraz z zaklócen temperaturowych wplywajacych niekorzystnie na wskazania czujników naprezno-oporowych. Okazalo sie, ze przenoszeniu drgan od silownika membranowego na próbki mozna zapobiec przez zminiaturyzowanie organu roboczego silownika obciazajacego próbki, jakimi moze byc na przyklad zaworek detki rowerowej polaczony przewodem gietkim z zespolem silownikowym o- duzej msasfe- Stanosiwko do badan tribologicznych wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, m posiada sprzegla wibroizolacyjne polaczone zwalem zespolu napedowego wyposazonego w uklad przBmtmmm mpedu Bwal2 96 253 zespolu badawczego i posiada przeciwpróbki, do których przylegaja samoczynnie ustalajace sie próbki górne i próbki dolne usytuowane w zawieszonej strunowo obejmie w ten sposób, ze oddzielny silownik membranowy polaczony przewodem gietkim z zespolem silowników tloczkowych oddzialywuje bezposrednio tylko na jedna trzecia czesc ogólnej ilosci wszystkich próbek umieszczonych w obejmie, przy czym zespól napedowy i zespól badawczy sa zamocowane oddzielnie na ukladach wibroizolacyjnych utwierdzonych we wspólnym podescie.Sprzeglo wibroizolacyjne stanowi zespól skretno podatny, zlozony z listew polaczonych znanymi elementami ustalajacymi, przekazujacych ruch obrotowy z tarczy zabierakowej na wkladke i opasanych pierscieniami w ilosci nie mniejszej niz dwa, przy czym odleglosc pomiedzy tymi pierscieniami jest mniejsza od odleglosci miedzy tarcza zabierakowa a wkladka. Wal zespolu napedowego utworzony jest z tulei z przewezeniem, posiadajacym powierzchnie oporowe przylegajace do powierzchni oporowych tarczy zabierakowej i wyposazona w otwory gwintowane, w których znajduja sie znane elementy laczace do mocowania kolnierza tarczy zabierakowej oraz do zabezpieczenia sprzegla wibroizolacyjnego przed przesunieciem poosiowym wzgledem walu.Uklad przeniesienia napedu stanowi zespól korbowo-dzwigniowy, posiadajacy korbowód o powierzchni zewnetrznej rozwinietej w postaci zeber, wykonanych na przyklad na glowie dolnej wspópracujacej swa powierzchnia wewnetrzna jako kinematyczna para odwrócona z powierzchnia panewki, wykonanej korzystnie z tworzywa niemetalowego, przy czym panewka posiada powierzchnie przylgowe przylegajace do powierzchni przylgowych zaczepów zamocowanych znanymi elementami mocujacymi do mimosrodu i zabezpieczajacych panewke przed obrotem wzgledem mimosrodu.Wal zespolu badawczego na* koncu walcowym od strony napedu wyposazony jest we wglebienia czolowe, które swymi powierzchniami przylgowymi przylega do powierzchni przylgowych wkladki sprzegla wibroizolacyjnego, a na koncu stozkowym, od strony oslony izolujacej ma zamocowana przeciwpróbke.Zespól badawczy posiada plyte polaczona nierozlacznie z obudowa walu zespolu badawczego tak, ze na powierzchni tej plyty prostopadlej do osi obrotu walu utwierdzone sa wsporniki, do których za pomoca znanych elementów mocujacych sa zamocowane laczniki sprezyste rozmieszczone symterycznie wzgledem osi pionowej zespolu badawczego z utwierdzonymi na nich znanymi czujnikami naprezno-oporowymi, przy czym wspomniane laczniki sprezyste posiadaja rowki z powierzchniami Oporowymi przylegajacymi do powierzchni oporowych pryzm, tworzacych z lacznikami sprezystymi przeguby nozowe, na których zawieszone sa ciegna, korzystnie w postaci strun, polaczone wraz z zamocowanymi w odsadzeniu obejmy znanymi elementami mocujacymi — ze znanymi przegubami nozowymi obejmy, natomiast konce ciegien zaopatrzone sa w tulejke, która swoja powierzchnia przylgowa przylega ao elementu odleglosciowego. Obejmy, posiadajace w przekroju ksztalt litery C, wyposazone sa w gniazda górne i gniazda dolne, przy czym w gniazdach górnych znajdujacych sie nad osia obrotu walu umieszczone sa nieruchomo wzgledem obejmy próbki górne, dociskane do przeciwpróbki za posrednictwem obejmy obciazonej usytuowanym wjej gniezdzie dolnym silownikiem membranowym, posiadajacym ksztalt weza podatnego i dociskajacym jednoczesnie próbke dolna do przeciwpróbki, natomiast w gniazdach dolnych znajduja sie tarcze ustalajace, które swymi zewnetrznymi powierzchniami oporowymi przylegaja do powierzchni oporowych próbki dolnej, a swymi wewnetrznymi powierzchniami przylgowymi, przylegaja do powierzchni przylgowych znanego elementu ustalajacego zamocowanego w otworze scianki gniazda dolnego i zabezpieczajacego próbke dolna wraz z tarcza ustalajaca przed obrotem wzgledem obejmy, zas w czolowej swej czesci tarcza zabezpieczajaca wyposazona jest we wglebienie stanowiace plaszczyzne oporowa dla silownika membranowego, natomiast przeciwlegla czesc tarczy ustalajacej zaopatrzona jest w powierzchnie przylgowa, która przenosi nacisk silownika membranowego na czolowa powierzchnie przylgowa próbki dolnej. W obejmach Mosc umieszczonych próbek górnych jest dwukrotnie wieksza od ilosci próbek donych, przy czym próbki górne usytuowane sa symetrycznie wzgledem osi próbek dolnych a osie symetrii tych próbek przecinaja sie w osi obrotu przeciwpróbki i sa do niej prostopadle.Inna postac stanowiska do badan tribologicznych wedlug wynalazku posiada sprzeglo wibroizolacyjne polaczone zwalem zespolu napedowego wyposazonego w przekladnie pasowa i wal zespolu badawczego, przeciwpróbki, do których przylegaja samoczynnie ustalajace sie próbki górne i próbki dolne usytuowane w zawieszonej strunowo obejmie w ten sposób, ze oddzielny silownik membranowy polaczony przewodem gietkim z zespolem silowników tloczkowych oddzialywuje bezposrednio tylko na jedna trzecia czesc ogólnej ilosci wszystkich próbek umieszczonych w obejmie, przy czym zespól napedowy i zespól badawczy sa zamocowane oddzielnie na ukladach wibroizolacyjnych utwierdzonych we wspólnym podescie.Na stanowisku do badan tribologicznych wedlug wynalazku istnieje mozliwosc badania tarcia i zuzycia przy ruchu obrotowym ciaglym oraz przy ruchu obrotowym wahadlowym, a zatem przy ruchach wystepujacych w licznych maszynach roboczych, przy czym zmiane warunków ruchu uzyskuje sie przez prosta wymiane ukladu przeniesienia napedu. Stanowisko tó zapewnia wyeliminowanie wplywu drgan na pomiar wlasnosci tribologicznych par tracych, co umozliwia badania drgan tarciowych w tym samowzbudnych. Wyeliminowane96 253 3 zostaly w nim równiez szkodzace dokladnosci badan tarcia i zuzycia wplywy oddzialywania silowników na próbki, którym zapewniono warunki do wymienionego samoczynnego ustawiania sie wzgledem przeciwpróbki.Uklad ciegien strunowych i przegubów nozowych zapewnia wyeliminowanie znieksztalcen sygnalu pomiarowego mierzonych wartosci momentu tarcia.Stanowisko do badan tribologicznych wedlug wynalazku przedstawione jest w przykladzie wykonania na rysunkach, na których fig. 1 — przedstawia stanowisko do badan tribologicznych w widoku z przodu, fig. 2 — uklad przeniesienia napedu w rozwiazaniu jako uklad korbowo-dzwigniowy widziany z boku, fig. 3 jest przekrojem A—A z fig. 2, zas fig. 4 stanowi widok z kierunku A fig. 3. Fig. 5 przedstawia sprzeglo wibroizolacyjne w przekroju podluznym, fig. 6 — fragment zespolu badawczego w przekroju podluznym, a fig. 7 — widok z kierunku A fig. 6, fig. 8 — obejme w widoku z kierunku A fig. 6 fig. 9 — fragment obejmy w widoku z kierunku A fig. 8, zas fig. 10 - obejme w przekroju A -A z fig. 9, fig. 11 - tarcze ustalajaca w przekroju poprzecznym, fig. 12— badana próbke fig. 13 —belke tensometryczna w widoku i stanowi rozrysowanie szczególu „a" z fig. 7, fig. 14 —przedstawia w przekroju fragment sprzegla wibroizolacyjnego w polaczeniu z walem ukladu napedowego i stanowi szczegól „a" z fig. 1.Stanowisko do badan tribologicznych wykonane jest przykladowo jako zlozonyz dwóch odrebnych zespolów: zespolu badawczego 6 i,zespolu napedowego 3. Wal 2 zespolu napedowego polaczony jest z walem zespolu badawczego za pomoca sprzegla wibroizolacyjnego 1. Uklad przeniesienia napedu 4 wyposazony jest w zespól korbowo-dzwigniowy 17. Na wale 6 zespolu badawczego zamocowane sa przeciwpróbki 7, do których dociskane sa próbki górne 8 i próbki dolne 9 umieszczone w obejmie 10 tak, ze na jedna trzecia czesc ogólnej ilosci próbek dziala oddzielny silownik membranowy 11 polaczony przewodem gietkim 12 z zespolem silowników tloczkowych 14.Zespól napedowy 3 i zespól badawczy 6 zamocowane sa oddzielnie na ukladach wibroizolacyjnych 14 utwierdzonych we wspólnym podescie 15. Zespól korbowo-dzwigniowy 17 posiada korbowód 18 o powierzchni zewnetrznej rozwinietej w postaci zeber 19 wykonanych na przyklad na dolnej glowie korbowodu 20, wspólpracujacej swa powierzchnia wewnetrzna 21 jako para odwrócona z powierzchnia zewnetrzna 22 panewki 23, wykonanej korzystnie z wieloimiennego tworzywa niemetalowego, przy czym panewka 23 posiada powierzchnie przylgowe 24 przylegajace do powierzchni przylgowych 25 zaczepów 26, zamocowanych elementami mocujacymi 27 do mimosrodu 28. Elementy mocujace 27 zabezpieczaja jednoczesnie panewke 23 przed obrotem wzgledem mimosrodu 28.Sprzeglo wibroizolacyjne 1 zawiera zespól skretno-podatny zlozony z listew 29 polaczonych elementami ustalajacymi 30 oraz tarcze zabierakowa 31 i wkladke 32. Na listwach 29, pomiedzy tarcza zabierakowa 31 a wkladka 32, usytuowane sa pierscienie 33 wykonane korzystnie z tworzywa niemetalowego, rozmieszczone tak, aby tlumily drgania zespolu skretno-podatnego.Wal 2 zespolu napedowego wykonany jest w postaci tulei z przewezeniem wyposazonym w powierzchnie oporowe 34 przylegajace do powierzchni oporowych 35 tarczy zabierakowej sprzegla oraz w otwory gwintowane 36 z elementami laczacymi 37 sluzacymi do mocowania kolnierza tarczy zabierakowej 31 oraz do zabezpieczania sprzegla wibroizolacyjnego 1 przed przesunieciem poosiowym wzgledem walu 2.Wal 5 zespolu badawczego na swym koncu walcowym posiada wglebienie czolowe 38, które swymi powierzchniami przylgowymi 39 przylega do powierzchni przylgowych 40 wkladki 32 sprzegla wibroizolacyjnego 1, a na swym koncu stozkowym, od strony oslony izolujacej 41, ma zamocowana przeciwpróbke 7. Do mocowania próbek sluza obejmy 10, majace w przekroju ksztalt litery C, które wykonane w ksztalcie pierscieni z gniazdami górnymi 42 i gniazdami dolnymi 43. W gniazdach górnych 42, znajdujacych sie nad osia obrotu walu 5, umieszczone sa nieruchomo wzgledem obejm 10 próbki górne 8 dociskane do przeciwpróbek 7 za posrednictwem tychze obejm obciazonych silownikami membranowymi 11 umieszczonymi w gniazdach dolnych 43 obejm. Silowniki te posiadaja ksztalt weza podatnego i —oprócz obciazenia obejm —dociskaja jednoczesnie próbki dolne 9 do przeciwpróbek 7. W gniazdach dolnych 43 obejm 10znajduja sie równiez tarcze ustalajace 44 które swymi zewnetrznymi powierzchniami oporowymi 45 przylegaja do powierzchni oporowych 46 próbek dolnych 9, a swymi wewnetrznymi powierzchniami przylgowymi 47 przylegaja do powierzchni przylgowych 48 elementów ustalajacych 49, zamocowanych w otworach 50 scianek 51 gniazd dolnych 43 obejm 10 i zabezpieczajacych próbki dolne 9 wraz z tarczami ustalajacymi 44 przed obrotem wzgledem obejm 10. Wspomniane tarcze ustalajace 44 w czolowej ich czesci wyposazone sa we wglebienia 52 stanowiace plaszczyzny oporowe dla silowników membranowych 11, natomiast czesc przeciwlegla wspomnianych tarcz ustalajacych 44 posiada powierzchnie przylgowa 53, która przenosi nacisk silowników membranowych 11 na czolowe powierzchnie przylgowe 54 próbek dolnych 9. Zespól badawczy 6 posiada ponadto plyte 55 polaczona z obudowa 56 walu 5 zespolu badawczego w ten sposób, ze na powierzchni 57 tejze plyty, prostopadlej do osi obrotu walu 5, utwierdzone sa wsporniki 58. Do wsporników tych4 96 253 zamocowane sa za pomoca znanych elementów mocujacych 59 laczniki sprezyste 60, rozmieszczone symetrycznie wzgledem osi pionowej zespolu badawczego 6. Na lacznikach sprezystych 60 utwierdzone sa czujniki naprezno-oporowe 61. Wspomniane laczniki sprezyste 60 posiadaja rowki 62 z powierzchniami oporowymi 63, przylegajacymi do powierzchni oporowych 64 pryzm 65, które wraz z lacznikami sprezystymi —tworza przeguby nozowe 66. Na przegubach tych zawieszone sa ciegna 67 w postaci strun, które polaczone sa - wraz z zamocowanymi w odsadzeniu 68 obejm 10 elementami mocujacymi 69—ze znanymi przegubami nozowymi 70 obejm 10. Wspomniane ciegna 67 na ich koncu 71 posiadaja tuleje 72, która swoja powierzchnia przylgowa 73 przylega do elementu odleglosciowego 74. Naciag ciegien 67 powoduje sie przez zmiane odleglosci powierzchni przylgowej 73 tulejki 72 od powierzchni czolowej 75 pryzmy 65.Inna postac stanowiska do badan tribologicznych wedlug wynalazku wykonana jest równiez z dwóch odrebnych zespolów: zespolu napedowego 3 i zespolu badawczego 6, przy czym zespól napedowy 3 wyposazony jest w przekladnie pasowa 16.Dzialanie stanowiska do badan tribologicznych wedlug wynalazku zawierajace uklad przeniesienia napedu 4 wyposazonego w zespól korbowo-dzwigniowy 17 jest cyklicznie i odbywa sie nastepujaco.Silnik elektryczny zamocowany w zespole napedowym 3 poprzez sprzeglo wibroizolacyjne 1 ukladu przeniesienia napedu 4 i wal 5 zespolu badawczego 6 przenosi moment obrotowy z walu 2 zespolu napedowego 3 na przeciwpróbki 7, utwierdzone na stozkowym czopie walu 5, do których dociskane sa samoczynnie ustalajace sie próbki górne 8 i próbki dolne 2, usytuowane w zawieszonych strunowo obejmach 10 w ten sposób, ze oddzielny silownik membranowy 11 polaczony przewodem gietkim 12 z zespolem silowników tloczkowych 13 dziala bezposrednio tylko na dolne próbki 9, przy czym zespól napedowy 3 i zespól badawczy 6 sa zamocowane oddzielnie na ukladach wibroi.iolacyjnych 14 utwierdzonych we wspólnym podescie 15. Cisnienie czynnika roboczego znajdujacego sie w ukladzie zespolów silowników tloczkowych 13, przewodu gietkiego 12, silownika membranowego 11 obciaza próbki i jest zalezne od wielkosci sily stalej dzialajacej na tlok silownika tloczkowego 13.Dzialanie stanowiska wedlug wynalazki winnej postaci wyposazonego w przekladnie pasowa 16 jest ciagle, zas wszystkie pozostale czynnosci sa analogiczne jak w stanowisku wyposazonym w zespól korbowo-dzwigniowy 17. PL