Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do kontrolowanego przemieszczania aparatury w malosrednico¬ wych i dlugich otworach badawczych, zwlaszcza geologicznych.Diiedzina techniki. W górnictwie i geologii potrzebne jest wszechstronne i pelne rozpoznanie wlasnosci wnetrza górotworu. Zasadniczym i przewaznie jedynym zródlem informacji o wlasnosciach górotworu sa wiercenia badawcze.Obok badan rdzeni wiertniczych coraz wiekszego znaczenia nabieraja profilowania prowadzone w otworach metoda fotograficzna a takze metodami geofizycznymi, radiochemicznymi i innymi. Wynika stad potrzeba wprowadzania i scisle kontrolowanego przemieszczania a takze centrycznego i ukierunkowanego ustawiania aparatury na przyklad urzadzenia fotografujacego w malosrednicowych i dlugich otworach badawczych wierconych w skalach pod dowolnym katem. Srednice otworów badawczych wierconych z chodników i komór górniczych wahaja sie zazwyczaj w granicach 46 do 120 mm a ich dlugosci siegaja przewaznie od kilku do kilkudziesieciu metrów.Stan techniki. Obecnie jest skutecznie rozwiazane tylko wprowadzanie aparatury do otworów wierconych pionowo w dól przez opuszczania grawitacyjne aparatury, ewentualnie obciazanej dodatkowo, na gietkim ciegle na przyklad linie, drucie, co umozliwia kontrole polozenia i ruchu wzdluznego, lecz nie zapewnia orientacji w plaszczyznie poziomej ani centrycznosci w osi otworu.Wprowadzanie aparatury do otworu na kolumnie zerdzi wiertnicy, która otwór wykonano, moze byc dokonane w dowolnym kierunku lecz równiez nie zapewnia orientacji w plaszczyznie poprzecznej do osi otworu ani centrycznosci, ponadto jest niepraktyczne ze wzgledów ruchowych (zaangazowanie wiertnicy).Wreszcie stosowane tylko dla malych dlugosci reczne wprowadzanie skrecanych z soba segmentów rur niosacych aparature nie zapewnia ani ustabilizowanej lokalizacji podluznej ani pewnego ukierunkowania poprzecznego i centrycznego prowadzenia aparatury w malosrednicowych i dlugich otworach badawczych zwlaszcza geologicznych skierowanych pod dowolnym katem.2 96 209 Istota wynalazku. Istota wynalazku polega na zastosowaniu do przemieszczania aparatury badawczej na przyklad kamery fotografujacej wnetrze otworów, sztywnej kolumny rur skladanej z segmentów, laczonych wsuwanymi zlaczami z zaczepami sprezynujacymi w jednoznacznie ustalonym wzajemnym polozeniu segmen¬ tów, przesuwanej centrycznie w prowadnikach wzdluz osi badanego otworu za pomoca urzadzenia napedowego usytuowanego na statywie.Urzadzenie napedowe zawierajace przekladnie samohamowna porusza kolumne rur za pomoca badz kólka palcowego zaczepiajacego o wywiercone wzdluz rury w jej scianie w równych odstepach otwory, badz kólka zebatego zaczepiajacego o zebatke liniowa umocowana wzdluz sciany rury, co zapewnia kontrolowany przesuw wzdluzny oraz ustalone ukierunkowanie poprzeczne kolumny rur i aparatury w otworze.Rozwiazanie urzadzenia napedowego pozwala na sprzezenie z wskaznikiem lub rejestratorem polozenia aparatury w otworze.Urzadzenie napedowe jest umieszczone na statywie w uchwycie panoramicznym w którym mozliwy jest zarówno kontrolowany obrót urzadzenia napedowego wraz z kolumna rur i aparatura badawcza wokól osi otworu, jak ustawienia osi kolumny rur pod dowolnym katem do pionu, zgodnie z kierunkiem badanego otworu.Do centrycznego prowadzenia kolumny rur w otworze sluza umocowane na niektórych segmentach rur sprezynujace prowadniki slizgowe, nastawialne odpowiednio do srednicy badanego otworu, które pozwalaja na obrót w nich kolumny rur wokól jej osi.Rozwiazanie wedlug wynalazku umozliwia centryczne prowadzenie, lokalizacje, kontrolowany przesuw i obrót wokól osi urzadzenia badawczego w dowolnie nachylonych malosrednicowych i dlugich otworach badawczych.Konstrukcja stwarza mozliwosc polaczenia z urzadzeniem napedowym organów sygnalizacji lub stero¬ wania.Rozwiazanie moze znalezc zastosowanie do kontrolowanego przemieszczania równiez innych niz aparatura badawcza przedmiotów w otworach innych niz otwory geologiczne na przyklad w przewodach rurowych, kanalach itp.Objasnienie figur rysunku. Wynalazek jest przedstawiony w przykradzie wykonania na rysunku, na którym: fig. 1 przedstawia urzadzenie w widoku z boku, fig. 2 — widok zlacza segmentów rur, fig. 3 — widok mechanizmu napedowego, fig. 4 — prowadnik rur w otworze, fig. 5 — odmiane zlacza segmentów rur, fig. 6— odmiane mechanizmu napedowego../Przyklad realizacji wynalazku. Na fig. 1 przedstawiono schematyczne urzadzenie do kontrolowanego przemieszczania aparatury badawczej w malosrednicowych i dlugich otworach badawczych zwlaszcza geologicz¬ nych. Kamera fotograficzna 1 lub inny przyrzad badawczy prowadzona centrycznie prowadnikami 2 jest przemieszczana wzdluz osi otworu 3 wiertniczego na skladanej z segmentów 4 rur kolumnie, napedzanej ukladem napedowym 5 umieszczonym przegubowo w uchwycie panoramicznym 6 na statywie 7.Segmenty 4 rur sa laczone w kolumne w sposób pokazany na fig. 2. W segmencie 4 rury umocowany lacznik 8 zawiera poprzecznie umieszczone rozpierane sprezyna 9, ruchome trzpienie 10, które po wsunieciu lacznika do konca kolejnego segmentu 4 rury wchodza w otwory 11 laczac dwa segmenty 4 i ustalajac ich wzajemne polozenie.Na fig. 3 przedstawiono urzadzenie napedowe 5 do przesuwu kolumny rur w otworze. Naped 12 porusza za posrednictwem samohamownej przekladni zlozonej z slimaka 13 i slimacznicy 14 sprzezone na wspólnej z nia osi kólko palcowe 15, które zaczepiajac o wywiercone w sciance segmentu 4 rury otwory 16 przesuwa kolumne rur w uchwycie 27.Budowe prowadnika 2 segmentów 4 rur w otworze 3 przedstawia fig. 3. Na segmencie 4 osadzone sa obrotowo na lozyskach 17 tulejki kolnierzowe 18 i 19, które sciskane ku sobie przez przekrecenie gwintowanej mufki 20 na tulejce 19 rozpieraja i dociskaja do scian otworu zespól sprezyn plaskich 21 opartych na kolnierzach tulejek 18 i 19.Fig. 5 przedstawia odmiane polaczenia segmentów 4 kolumny rur, dla wykonania urzadzenia do badan w podwieszonej pozycji aparatury badawczej.W segmencie 4 umocowany lacznik 8 zawiera poprzecznie umieszczony rozpierany sprezyna 9 ruchomy trzpien 10, który po wsunieciu lacznika do konca kolejnego segmentu 4 rury i wkreceniu gwintowanej koncówki 22, 23 wchodzi w otwór 24 ustalajac wzajemne polozenie dwu segmentów.Fig. 6 przedstawia odmiane urzadzenia napedowego 5 do przesuwu kolumny rur w otworze.Naped 12 porusza za posrednictwem samohamownej przekladni zlozonej z slimaka 13 i slimacznicy 14 sprzezone na wspólnej z nia osi kólko zebate 25, które zaczepiajac o zeby zebatki liniowej 26 umocowanej wzdluz kazdego segmentu 4 przesuwa kolumne rur.96 209 3 PL