Opis patentowy opublikowano: 30.12.1978 96187 Int.CI2.E05B 17/04 MKP E05b 17/04 rCZYTELNIA[ Twórcawynalazku: ¦ Uprawniony z patentu: Lapp-Finze Eisenwarenfabriken Aktiengesellschaft, Kalsdorf bei Graz (Austria) Zamek bezpieczenstwa Wynalazek dotyczy zamka bezpieczenstwa do drzwi, w który wbudowany jest zamek cylindryczny z zapadka wspóldzialajaca z urzadzeniem zastawkowym.Znanych jest wiele konstrukcji zamków do drzwi, których mechanizm jest uruchamiany za pomoca zamka cylindrycznego, który z powodu zlozonej konstrukcji swoich malych porecznych kluczy i swego zastosowania do centralnych urzadzen blokujacych — jest szeroko rozpowszechniony. Zamek cylindryczny zyskuje tym bardziej na znaczeniu, odkad udalo sie go uczynic jeszcze bezpieczniejszym przeciw niepozadanemu wzglednie gwaltownemu otwieraniu. Tak wiec istnieja dzisiaj zamki cylindryczne, w wysokim stopniu zabezpieczone przed przeborowaniem oraz dotykaniem.Jak wynika ze statystyki wlaman — znacznej liczby wlaman mozna dokonac przez wylamanie zamka cylindrycznego z otworu wykonanego w drzwiach na jego umieszczenie. Gdy mianowicie cylinder na skutek nieumiejetnego wbudowania wystaje ponad powierzchnie drzwi to mozna zastosowac klucz hakowy do rur i przelamac zamek na dwie czesci, przy czym jedna czesc wpadnie do wewnatrz mieszkania, a druga mozna usunac od zewnatrz.Znany zamek, wpuszczany w otwór wykonany w drzwiach, którego jedyna zastawka jest zapadka wbudowanego zamka cylindrycznego, moze byc lekko golymi rekami otwarty — po roztrzaskaniu zamka cylindrycznego.Zamek wpuszczany w otwór wykonany w drzwiach nie spelnia zatem zadnych funkcji zabezpieczajacych, funkcje te spelnia jedynie i tylko zamek cylindryczny. Obok zamka cylindrycznego okazuje sie skutecznym równiez zamek brzeczykowy. Znajduje on zastosowanie przewaznie tam, gdzie wymagane sa najwieksze srodki bezpieczenstwa, na przyklad przy budowie skarbców, w bankach itp. Róznorodne mozliwosci, które daje zamek cylindryczny, nie moga byc osiagniete za pomoca zamka zastawkowego, którego klucze sa stosunkowo duze i ciezkie.Zadaniem wynalazku jest skonstruowanie zamka, który posiadalby zalety zamka cylindrycznego lub zamka cyfrowo-l i terowego albo tez zamka elektrycznego a dodatkowo jeszcze bylby bezpieczny jak zamek zastawkowy.Zadanie to —,zgodnie z wynalazkiem — rozwiazano w ten sposób, ze zapadke zamka cylindryczneyo2 96 187 dla wspóldzialania z urzadzeniem zastawkowym — skladajacym sie jak wiadomo z wielu zastawek — wykonano jako stopniowane pióro klucza. Jesli zamek cylindryczny zamka wedlug wynalazku zostanie usuniety sila, wówczas nie moze on — w przeciwienstwie do znanych konstrukcji zamków — zostac otwarty w prosty sposób, poniewaz dodatkowo nalezaloby pokonac zamek zastawkowy.Zamek wedlug wynalazku ma wiec wszystkie zalety zamka cylindrycznego z uwagi na porecznosc klucza i latwosc w jego operowaniu, wymienialnosc cylindra i elementów w glównych i centralnych urzadzeniach zabezpieczajacych.W jednej z postaci wykonania wynalazku przewidziano, ze zapadka jest wykonana z równolegle ulozonych jedna na druga plytek o róznej wysokosci. Przy niepowolanym gwaltownym usunieciu zamka cylindryczne¬ go—rozpada sie wiazka ulozonych jedna na druga równolegle plytek, i wówczas nie ma juz mozliwosci v odczytania z krzywki — alarmowej blokady. Korzystne jest równiez, gdy na zapadke - dla wytworzenia pióra klucza — nalozone sa ulozone jedna na druga równolegle plytki o róznej wysokosci. Do tego moze sluzyc spotykany zwykle w handlu zamek cylindryczny, na którego zapadke naklada sie pióro klucza. Przy gwaltowa¬ nym usuwaniu klucza — rozpada sie nalozone pióro klucza i nie daje zadnych punktów zabezpieczenia dla blokady zamka zastawkowego.- ^Gelowe* jest dalej, gdy zamek cylindryczny, mozna wsunac w odpowiednio do przekroju poprzecznego zamka cylindrycznego wyborowany otwór od klucza zamka zastawkowego. Gdyby mianowicie istniejacy juz zamek bezpieczenstwa mial byc wlóczony do urzadzenia blokady centralnej, wtedy trzeba tylko zamek cylindryczny wyciagnac z zamka zastawkowego i zastapic innym. Odnosi sie to równiez do przypadku zgubienia klucza. Wystarczy — zamek cylindryczny wymienic, a zamek zastawkowy, którego instalacja jest skomplikowana moze pozostac ten sam. Mozliwa jest takze odwrotna sytuacja, ze przy istniejacej blokadzie centralnej pozostawia sie zamek cylindryczny, a dla zwiekszenia bezpieczenstwa przed wlamaniem — wymienia sie zamek zastawkowy lub podobny.Wynalazek jest w przykladzie wykonania przedstawiony schematycznie na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zamek cylindryczny ze stopniowana zapadka, fig. 2 — zamek z fig. 1 w widoku z boku, a fig. 3 — za¬ sadnicza konstrukcje zamka bezpieczenstwa1 z zastosowanym zamkiem cylindrycznym i zdejmowana sciana obudowy.Zapadka 1 zamka cylindrycznego 2 posiada zgodnie z fig. 1 i 2 podobne do pióra klucza wyfrezowania alarmowe. Moga one byc zastosowane dodatkowo do zwyklego spotykanego w handlu zamka cylindrycznego.Pióro klucza moze byc równiez dodatkowo nalozone na zapadke. Na fig. 2 zapadka jest przedstawiona jako pelny korpus. Jest korzystne zbudowanie zapadki z równolegle nalozonych na siebie plytek, które przy zniszczeniu zamka rozpadaja sie. Stwarza to tym lepsze zabezpieczenie, gdyz przy tym takze dodatkowo niemozliwe jest rozszyfrowanie blokady. Równiez wyzej wzmiankowane, dodatkowo nalozone pióro klucza moze skladac sie z oddzielnych plytek, które prawie otaczaja oryginalna zapadke na ksztalt klamry.Zamek cylindryczny 2 jest osadzony w zamku zastawkowym 3. Zamek zastawkowy jest w znany sposób zaopatrzony w plytki zastawkowe 4, 5, 6 dzialajace jako jednoramienna dzwignia i obracajace sie wokól osi 7.Na swych przednich koncach posiadaja widoczne — podobne do przykrywek — wyciecia 8, które podobnie jak hak chwytaja trzpien 9, który polaczony jest na stale z zasuwa 10. Pojedyncze, przedstawione na fig. 3 lezace jedna nad druga sprezyny jezyczkowe 11 przyciskaja plytki zastawkowe do narysowanego polozenia. Plytki zastawkowe 4, 5, 6 w zasiegu obrotu zapadki 1 zamka cylindrycznego 2 tworza krzywkowe wyciecia 12, 13, 14.Przekrój poprzeczny poprzez pakiety plytek zastawkowych 4, 5, 6 w zasiegu wycinków 12, 13, 14 odpowiada dokladnie stopniom zapadki 1.Gdy zamek cylindryczny zostaje zablokowany, wówczas plytki zastawkowe wskutek zgodnosci stopni na zapadce z przekrojem poprzecznym wiazki zastawek — podnocza sie kazdorazowo o ten sam kat. Zabezpieczenie zasuwy 10 staje sie nieskuteczne, poniewaz wyciecia 8 nie obejmuja juz trzpienia 9. Z drugiej strony, zgodnosc przekrojów daje gwarancje, ze znajdujacy sie dalej trzpien 15 nie zostanie wlasnie jeszcze objety wycieciem 16.Zasuwa 10 jest tym samym wolna i moze zostac przesunieta przez zapadke 1. Do tego przewidziano na zasuwie w zasiegu obrotu zapadki 1 dwie powierzchnie nosne gwintu, o które zapadki zaczepiaja sie, co moze powodowac przesuniecie zasuwy 10. Jedna powierzchnia nosna gwintu znajduje zastosowanie przy blokowaniu, druga przy odblokowaniu. Do ryglowania zasuwy 10 przy blokadzie — przewidziano wykroje 17 w plytkach zastawkowych 4, 5, 6.W miejsce przedstawianego na przykladzie roboczym zamka cylindrycznego — mozna zastosowac kazdy dowolny zamek, posiadajacy zapadke. Tak wiec równiez mozna stosowac zamki wtyczkowe, cyfrowe i literowe oraz nowoczesne zamki elektryczne, które jednak wszystkie posiadaja zapadke, która przy przekreceniu pelni funkcje klucza zamka zastawkowego.96 187 3 PL