Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia szkla szarego, pochlaniajacego promieniowa¬ nie podczerwone, przeznaczonego do oszklen bu¬ dynków i srodków transportu.Znane szkla pochlaniajace selektywnie zawieraja przewaznie pierwiastki grupy przejsciowej, grupy lantanowców lub innych jak molibden, miedz. Za¬ leznie od doboru wprowadzanych pierwiastków, ich ilosci, sklada szkla podstawowego, parametrów pro¬ wadzenia procesu mozna uzyskac szkla o róznych krzywych pochlaniania w zakresie promieniowa¬ nia nadfioletowego, widzialnego i w bliskiej pod¬ czerwieni.Stosownie do przeznaczenia szklom stawia sie okreslone wymagania odnosnie selektywnego po¬ chlaniania. Szklom dla budownictwa i srodków transportu moga byc stawiane wymagania: inten¬ sywnego pochlaniania promieniowania w podczer¬ wonej czesci widma (promieniowanie „cieplne") i jednoczesnie selektywnego pochlaniania w czesci widzialnej widma (np. szklo brazowe, niebiesko- -zielone, szare).Szkla pochlaniajace w róznym stopniu promie¬ niowanie w podczerwonej czesci widma i pochla¬ niajace w widzialnej czesci widma w sposób da¬ jacy w swietle przechodzacym wrazenie zblizone do „szarosci" moga byc otrzymywane przez wpro¬ wadzenie do szkla na ogól 3—5 z nastepujacych pierwiastków: miedz, kobalt, molibden, nikiel, chrom, zelazo, mangan w odpowiedniej kombinacji.Wymienione pierwiastki wprowadzano do zesta¬ wu na róznym stopniu wartosciowosci i w postaci róznj^ch zwiazków, co nie zapewnialo stabilizacji wystepowania tych pierwiastków w szkle w postaci jonów w odpowiednim ukladzie wartosciowosci, decydujacym o charakterze selektywnego pochla¬ niania promieniowania przez szklo. Trudnosci te rozwiazuje calkowicie sposób wytwarzania szkla szarego, pochlaniajacego promieniowanie podczer¬ wone wedlug wynalazku.Sposób wedlug wynalazku polega na wprowa¬ dzeniu do krzemionkowego szkla sodowo-wapnio- wego (uklad typowy szkla budowlanego: Si02— —CaO—MgO—NazO) jonów zelazawych (Fe2+), ni- klawych (Ni2+) i kobaltawych (Co2+). Dla wprowa¬ dzenia tych jonów do szkla, do zestawu surowców dodaje sie szczawiany: zelazawy, niklawy i kobal- tawy, przy czym szczawiany niklawy i/lub kobal- tawy moga byc zastapione odpowiednio innymi zwiazkami nieutleniajacymi niklawymi i/lub ko- baltawymi. Wprowadzenie do zestawu zwiazków, w których jony pochlaniajace promieniowanie sa chemicznie zwiazane z grupa redukcyjna, zapewnia stabilizacje atmosfery w stopie, warunkujaca uzys¬ kanie wlasciwego ukladu wartosciowosci, co de¬ cyduje o pozadanej charakterystyce przepuszczal¬ nosci w zakresie widzialnym i podczerwonym wid¬ ma.Korzystne, ilosci dodawanych srodków pochla- so niajacych promieniowanie do zestawu surowców 96 1513 96 151 4 w przeliczeniu na 1 kg masy szklanej wynosza: — szczawian zelazawy dwuwodny 2,0—20,0 g, — szczawian niklawy dwuwodny 0,5—10,0 g lub inny nieutleniajacy zwiazek niklawy w ilosci 0,2—4,0 g w przeliczeniu na tlenek niklawy, — szczawian kobaltawy dwuwodny 0,05—1,0 g lub inny nieutleniajacy zwiazek kobaltawy w ilosci 0,02—0,4 g w przeliczeniu na tlenek kobaltawy.Szklo topione jest w atmosferze redukcyjnej.Otrzymana mase formuje sie konwencjonalnymi metodami. Wytworzone szklo moze byc poddawane dodatkowym procesom takim jak giecie, hartowa¬ nie itd.Przyklad. Sposób wytwarzania szkla szarego, pochlaniajacego promieniowanie podczerwone przedstawiony jest na przykladzie: Do zestawu surowców na 1 kg masy szklanej: piasek 0,72 kg, wapien 0,03 kg, dolomit 0,18 kg, soda 0,27 kg, sulfat 0,02 kg, koks 0,002 kg dodaje sie: szczawian zelazawy dwuwodny 4,000 g szczawian niklawy dwuwodny 1,468 g szczawian kobaltawy dwuwodny 0,195 g Szklo topione jest w atmosferze redukcyjnej? Z zestawu podanego wyzej otrzymuje sie szklo o nastepujacym skladzie w procentach wagowych: Si02 72,0, CaO 7,8, MgO 3,9, NazO 15 oraz skladniki pochlaniajace promieniowanie w przeliczeniu na tlenki metali 2 wartosciowych: FeO — 0,160, NiO — 0,060, CoO — 0,008.Reszte do 100% stanowia zanieczyszczenia z su¬ rowców podstawowych.Szklo wytopione z zestawu o skladzie przeto¬ czonym w przykladzie ma przy grubosci 5 mm nastepujaca charakterystyke: a) przepuszczalnosc calkowita w zakresie widma widzialnego (zródlo swiatla B) — 42,3% b) przepuszczalnosc w podczerwieni — minimum przepuszczalnosci w pasmie 1100 nm — 38,0% c) wspólrzedne trójchromatyczne (zródlo swiatla B) x = 0,342 y = 0,353 z = 0,305 Wspólrzedne trójchromatyczne zródla promienio¬ wania B (swiatlo sloneczne): x = 0,348 y = 0,352 z = 0,300.Szklo otrzymane sposobem wedlug wynalazku pochlania intensywnie promieniowanie w podczer¬ wonej czesci widma jak równiez promieniowanie w widzialnej czesci widma, w sposób nie zmie- io niajacy wspólrzednych trójchromatycznych swiatla slonecznego (zródlo swiatla B), dajacy w efekcie w slonecznym swietle przechodzacym wrazenie przyjemnej szarosci. Szklo o takim zespole wlas¬ ciwosci, zastosowane jako oszklenie, powoduje zmniejszenie nagrzewania i zmniejszenie nadmier¬ nie jaskrawego naswietlenia wnetrz przez promie¬ niowanie sloneczne, przy zachowaniu naturalnosci barw. PL