Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do automatycznego pomiaru lepkosci kinematycznej cieczy meto¬ da Ubbelohda.Pomiar lepkosci kinematycznej cieczy dokonuje sie posrednio na podstawie pomiaru czasu przeplywu danej cieczy miedzy dwoma okreslonymi poziomami pomiarowymi w wiskozymetrze.Znane sa urzadzenia do automatycznego pomiaru lepkosci przykladowo omówione w ksiazce Z.P. Zagór¬ skiego pt. „Automatyzacja w chemii analitycznej", w których zródlem impulsów pomiaru czasu przeplywu cieczy jest szklana kulka umieszczona w rurce wiskozymetru. Na zewnatrz rurki w pewnej odleglosci od siebie umieszczone sa cewki indukcyjne. Urzadzenie automatycznie napelnia rurke wiskozymetru ciecza badana podno¬ szac jednoczesnie kulke szklana nad górny poziom. Gdy ruch cieczy ustanie kulka zaczyna opadac mijajac kolejno cewki. Zmiana indukcyjnosci cewek wywoluje dwa kolejne impulsy a zliczany odstep czasu pomiedzy nimi jest miara lepkosci.Zgodnie z wynalazkiem urzadzenie sklada sie z fotoczulych wskazników poziomów cieczy polaczonych z ukladem formowania impulsów, który polaczony jest z ukladem okreslania stopnia zabarwienia mierzonej cieczy. Uklad ten polaczony jest z ukladem opózniajacym, a ten polaczony jest z ukladem powtarzania pomia¬ rów. Wyjscie ukladu powtarzania pomiarów polaczone jest z ukladem pneumatycznym. Nadajnik powtórzen polaczony jest z ukladem zliczania pomiarów, do którego dolaczony jest wskaznik ilosci wykonanych pomia¬ rów, przy czym uklad zliczania pomiarów polaczony jest równolegle do wyjscia ukladu okreslania stopnia zabarwienia cieczy wraz z ukladem pomiaru czasu. Do ukladu pomiaru czasu dolaczone sa wskaznik pomiaru czasu i drukarka.Urzadzenie wedlug wynalazku wykonuje automatycznie nastepujace czynnosci: - rozlaczanie rurki kapilary z atmosfera realizowane za pomoca zaworu elektropneumatycznego, — podnoszenia cieczy w rurce z nastawiona predkoscia realizowane za pomoca pompki do wymaganego poziomu w nastepstwie czego obie rurki zostaja polaczone z atmosfera,2 94911 - cyfrowy pomiar czasu na odcinku pomiarowym w zakresie 0-999,99 sek. i 0-9999,9 sek., którego wy¬ nik zostaje wyswietlony na wskaznikach cyfrowych i wydrukowany na drukarce, — automatyczne powtórzenie pomiarów od 1—9 razy z mozliwoscia zadania wymaganej ilosci powtórzen pomiaru.Urzadzenie wedlug wynalazku jest dokladniej omówione na przykladzie wykonania, którego schemat przedstawiony jest na rysunku, gdzie fig. 1 przedstawia schemat wiskozymetru, a fig. 2 — schemat urzadzenia pomiarowego.Zasadniczym zagadnieniem w pomiarze lepkosci kinematycznej cieczy jest pomiar czasu przeplywu danej cieeczy miedzy dwoma okreslonymi poziomami pomiarowymi Rl i R2 w wiskozymetrze.Na wysokosci Rl i R2 umieszczone sa fototranzystory FT— 1 i FT—2. Informacje uzyskiwane z fototran¬ zystorów FT—1 i FT—2 zostaja przetworzone na impulsy prostokatne w ukladzie formowania impulsów wejscio¬ wych 1. Ze wzgledu na to, ze w przyrodzie spotyka sie ciecze o róznych stopniach zabarwienia, zachodzi koniecznosc ich kwalifikacji do cieczy jasnych, krytycznych badz ciemnych. Okreslenia te sa powiazane wprost z takimi parametrami jak soczewkowe dzialanie kapilary, wspólczynnik zalamania cieczy i stale absorpcji. Dla cieczy jasnych, których wspólczynnik zalamania cieczy k 1, a stala absorpcji c jest mala, zachodzi zjawisko wzmacniania strumienia swietlnego po jego przejsciu przez wypelniona kapilare. Dla cieczy ciemnych zachodzi zjawisko oslabienia strumienia swietlnego a dla cieczy krytycznych nie zachodzi zjawisko wzmacniania ani osla¬ bienia strumienia swietlnego.Uklad okreslania stopnia zabarwienia cieczy 2, polaczony z ukladem formowania impulsów wejsciowych 1, umozliwia kwalifikacje reczna badz automatyczna okreslonej cieczy do jednego z trzech przedzialów stopni zabarwienia oraz umozliwia uzyskanie na jego wyjsciu standardowych sygnalów wyjsciowych bez wzgledu na stopien zabarwienia cieczy.Do ukladu 2 dolaczone sa równolegle: uklad opózniajacy 3, uklad zliczania pomiarów 7 oraz uklad pomiaru czasu 9. Uklad opózniajacy 3, umozliwia wylaczenie pompki po uplywie pewnego czasu od momentu miniecia przez ciecz górnego poziomu pomiarowego Rl w wiskozymetrze w celu osiagniecia poziomu polowy komory przelotowej VIII. Z kolei drugie i ostatnie opóznienie umozliwia ewakuacje cieczy z kapilary VI przed rozpoczeciem nastepnego pompowania. Jest to konieczne w celu unikniecia zassania pecherzyków powietrza do kapilary, mogacych zaklócic przebieg pomiaru. Do ukladu opózniajacego 3 dolaczony jest uklad powtórzen pomiaru 4, przy czym uklad ten dodatkowo dolaczony jest do ukladu zliczania pomiarów 7. Uklad powtórzen pomiaru 4 umozliwia powtarzanie pomiaru do momentu zrównania sie liczby zliczonych pomiarów z liczba zadana na nadajniku powtórzen 6, zalaczonym do ukladu zliczania pomiarów 7. Poczatek i koniec przedzialu czasowego mierzonego ukladem pomiaru czasu 8 wyposazonego w generator kwarcowy jest okreslony pojawie¬ niem sie impulsów elektrycznych POMIAR-START iPOMIAR-STOP bedacymi sygnalami wyjsciowymi z ukladu 2. Kazdy wykonany pomiar zostaje zliczony po pojawieniu sie impulsu POMIAR—STOP przez uklad zliczania pomiarów 7. Uklad powtarzania pomiarów 4 steruje ukladem pneumatycznym 5, który jest polaczony z kapilara 12. Uklad zliczania pomiarów 7 jest wyposazony w cyfrowy wskaznik ilosci wykonanych pomiarów 8.Uklad pomiaru czasu 9 wyposazony jest we Wskaznik pomiaru czasu 10 i drukarke 11. Urzadzenie moze znalezc zastosowanie zarówno w laboratoriach jak i w przemysle przy okreslaniu lepkosci cieczy. PL