Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie zabezpieczajace uklad hydrauliczny przed przeciazeniem, tzn. przed wzrostem cisnienia w ukladzie powyzej, wynikajacego z wytrzymalosci elementów konstrukcyjnych, okre¬ slonego cisnienia dopuszczalnego. Stosowanie w zamknietych i otwartych hydraulicznych ukladach napedowych maszyn i mechanizmów zabezpieczenia przed przeciazeniem w postaci zaworów przelewowych, ograniczajacych maksymalne cisnienie nie spelnia swojego zadania w niektórych ukladach przenoszacych duze moce. W przypad¬ ku przeciazenia takiego ukladu cala moc, która winna byc zuzytkowana na wykonanie pracy zostaje w zaworze przelewowym zamieniona na cieplo. Podwyzsza to temperature ukladu, co bardzo czesto staje sie przyczyna awarii kosztownych elementów i zespolów ukladu, takich jak pompy, silniki hydrauliczne itp., których odpor¬ nosc na temperature jest ograniczona. Dlatego w hydraulicznych ukladach napedowych duzej mocy stosowa¬ nych do napedów takich maszyn jak wciagarki ladunkowe, mechanizmy podnoszenia zurawi, ogólnie wszedzie tam, gdzie czesto istnieje mozliwosc wystapienia przeciazenia ukladu i niewykwalifikowanej obslugi stosuje sie dodatkowy uklad zabezpieczajacy przed przeciazeniem, w ten sposób, ze w przypadku przeciazenia zmniejszana zostaje moc przekladni hydraulicznej np. przez zmniejszenie wydajnosci pompy albo calkowite unieruchomienie mechanizmu. W takich ukladach zawory przelewowe spelniaja role drugostopniowego zabezpieczenia awaryjne- g°' W znanych hydraulicznych ukladach napedowych dodatkowy system zabezpieczajacy polega na spowodo¬ waniu w czasie przeciazenia, wyplywu niewielkiego strumienia oleju z zamknietego ukladu glównego przez dodatkowy zawór przelewowy, ustawiony na cisnienie równe lub nieco nizsze w stosunku do cisnienia glównych zaworów bezpieczenstwa, za którym znajduje sie zawór dlawiacy, ograniczajacy ilosc odprowadzanego z ukladu glównego oleju oraz powodujacy okreslony wzrost cisnienia za dodatkowym zaworem przelewowym.Sygnal cisnieniowy zza zaworu przelewowego, w jednym ze znanych ukladów (Bruninghaus), oddzialywu- je na wysterowanie pompy glównej, zmniejszajac jej wydajnosc co równoznaczne jest ze zmniejszeniem ilosci energii zamienianej na cieplo w zaworach bezpieczenstwa. W drugim znanym ukladzie zabezpieczajacym (Hag-2 94 336 glunds), sygnal cisnieniowy zza dodatkowego zaworu przelewowego doprowadzony jest poprzez zawór zwrotny, do stosowania zaworu drogowego, przesterowanie którego powoduje przesterowanie rozdzielacza odcinajacego doplyw oleju z pompy do silnika hydraulicznego i jednoczesne zatrzymanie mechanizmu napedzanego tym silni¬ kiem. Do zdrenowania przestrzeni sterowania zaworu drogowego, zamknietej zaworem zwrotnym, sluzy inny rozdzielacz drogowy sterowany mechanicznie.Rozwiazania powyzsze posiadaja niedogodnosci, z których zasadnicza jest stosunkowo duza moc tracona w czasie przeciazenia, gdyz pompa pracuje albo z malym wydatkiem ale przy duzym cisnieniu albo przy niskim cisnieniu ale z duza wydajnoscia. Inna niekorzystna cecha jest koniecznosc zapewnienia maksymalnej szczelnosci przestrzeni za zaworem zwrotnym w ukladzie zabezpieczajacym przed przeciazeniem, gdyz ewentualne nieszczel¬ nosci prowadza do szybkiego samoczynnego przesterowania zaworu drogowego i powodujac niestabilnosc ukla¬ du, wywoluja niekorzystne zjawiska dynamiczne.W rozwiazaniu wedlug wynalazku zastosowano wylacznik cisnieniowy w glównym obwodzie cisnienio¬ wym ukladu napedowego, wyposazonego w zdalne sterowanie. Próg dzialania wylacznika cisnieniowego usta¬ wiony jest nieco ponizej progu dzialania zaworów bezpieczenstwa i odpowiada progowi maksymalnego dopusz¬ czalnego obciazenia mechanizmu napedzanego przekladnia hydrostatyczna. Wystapienie przeciazenia w ukladzie powoduje zadzialanie wylacznika cisnieniowego, który przerywa doplyw pradu elektrycznego zasilajacego cew¬ ke rozdzielacza elektromagnetycznego zaistalowanego w ukladzie zdalnego sterowania.Rozdzielacz ten lub zespól dwóch rozdzielaczy i zaworów zwrotnych, w stanie bezpradowym spina komo¬ ry silownika proporcjonalnego, co powoduje sprowadzenie wydatku pompy do zera i unieruchomienie mechaniz¬ mu. Przy wychylonej dzwigni zadajnika sterujacego w komorach silownika proporcjonalnego, dzieki zwezkom na przewodach doprowadzajacych do nich olej, utrzymuje sie cisnienie w przyblizeniu równe polowie wartosci cisnienia za zadajnikiem sterujacym, które oddzialywuje na wylacznik cisnieniowy podlaczony w ukladzie stero¬ wania, wykorzystywany normalnie dla blokady uruchomienia napedu w przypadku, gdy dzwignia zadajnika nie znajduje sie w polozeniu zerowym. Wmontowana w ukladzie elektrycznym „pamiec stanu" w postaci dodatko¬ wego styku powoduje, ze doplyw pradu do zasilania rozdzielacza elektromagnetycznego, spinajacego komory silownika proporcjonalnego, po zadzialaniu wylacznika cisnieniowego w glównym obwodzie cisnieniowym, jest przerwany az do momentu cofniecia dzwigni zadajnika sterujacego w polozenie srodkowe, kiedy cisnienie w ko¬ morach silownika proporcjonalnego spadnie do wartosci zblizonej do zera, to jest ponizej progu dzialania wylacznika cisnieniowego w ukladzie sterowania.Przesterowanie tego wylacznika cisnieniowego powoduje podanie napiecia elektrycznego na zasilanie roz¬ dzielacza elektromagnetycznego. W ten sposób uklad napedowy znowu przygotowany jest do pracy.Tak wykonany system zabezpieczajacy hydrauliczny uklad napedowy przed przeciazeniem pozwala uzys¬ kac efekt zablokowania ruchu mechanizmu w przypadku przeciazenia bez straty energii zamieniajacej sie w cie¬ plo w zaworach przelewowych i eliminuje niedogodnosci znanych ukladów.Przyklady wykonania wynalazku przedstawiono na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat prze¬ kladni hydrostatycznej dla obciazenia dwukierunkowego z urzadzeniem zabezpieczajacym ja przed przeciaze¬ niem, fig. 2 - schemat wykonania urzadzenia zabezpieczajacego przed przeciazeniem dla przekladni hydrosta¬ tycznej obciazonej jednokierunkowo i fig. 3 - schemat polaczen elektrycznych dla wykonania wg. fig. 1 albo wedlug fig. 2. Rozwiazanie wedlug wynalazku zawiera pompe 1 o zmiennej wydajnosci napedzajaca w znanym ukladzie zamknietym silnik hydrauliczny 2 olejem przeplywajacym rurociagami 3 i 4. W obwodzie glównym znajduje sie blok zaworowy 5 oraz wmontowany jest przelacznik obiegu 6, a sygnal cisnieniowy z niego dopro¬ wadzony jest poprzez element powodujacy zwloke czasowa to jest zwezke 7 i elastyczny przewód 8 do wylacznika cisnieniowego 9. Wydajnosc pompy 1 jest sterowana silownikiem 10 proporcjonalnym dwustronnego dzialania za posrednictwem wzmacniacza 11. Silownik 10 proporcjonalny dwustronnego dzialania jest sterowa¬ ny recznym zadajnikiem sterujacym 12, który w zaleznosci od kierunku wychylenia dzwigni powoduje wzrost cisnienia w jednym z dwóch sterujacych przewodów 13 lub 14 przy jednoczesnym zdrenowaniu drugiego przewo¬ du.Na obu zasilajacych przewodach 13 i 14 znajduja sie ograniczniki przeplywu to jest stale zwezki 15.Sterujacy przewód 13 jest polaczony ze sterujacym przewodem 14, przewodem 16, na którym jest zamontowany zwrotny zawór 17 i odcinajacy zawór 18, rozdzielacz dwupolozeniowy, dwudrogowy sterowany elektromagne¬ tycznie. Sterujacy przewód 14 polaczony jest ze sterujacym przewodem 13 przewodem, na którym zamontowa¬ ny jest zwrotny zawór 17 i zawór 18 odcinajacy sterowany elektromagnetycznie. Miedzy przewodami 13 i 14 zamontowany jest przelacznik obiegu 19, od którego sygnal doprowadzony jest do cisnieniowego wylacznika . Pomocnicza pompa 21 zasila uklad sterowania przewodem 22 poprzez sterujacy zadajnik 12.94 336 3 Wynalazek w innym wykonaniu przedstawia system zabezpieczajacy przcd przeciazeniem przekladnie hydrostatyczna, w której wystepuje obciazenie jednokierunkowe. Obciazenie zewnetrzne wywoluje cisnienie tylko w przewodzie 4 laczacym pompe 1 z hydraulicznym silnikiem 2, natomiast przewód 3 jest przewodem niskocisnieniowym. Z przewodem 4 jest polaczony poprzez zwezke 7 i elastyczny przewód 8 wylacznik cisnie¬ niowy 9, z którego sygnal elektryczny oddzialywuje na zasilanie odcinajacego zaworu 18, laczacego poprzez przewód 16 przewód sterujacy 14, w którym wywolanie cisnienia odpowiada kierunkowi przeplywu oleju w u- kladzie glównym z pompy 1 przez przewód 4 do hydraulicznego silnika 2, z sterujacym przewodem 13.Opisane powyzej przyklady wykonania wynalazku posiadaja wspólny schemat polaczen elektrycznych, w którym pomiedzy pradowymi zasilajacymi przewodami 23 i 24 znajduja sie na przewodzie 33 polaczone szeregowo: zwierajacy przekaznik 25, styk 26 przekaznika rozwierajacego nalezacy do przekaznika 27 oraz styk 28 cisnieniowego wylacznika 9. Równolegle do przewodu 33 podlaczony jest przewód 34, na którym umieszczo¬ ne sa szeregowo: przekaznik 27, rozwarty styk 30 cisnieniowego wylacznika 20 i rozwarty styk 29 nalezacy równiez do przekaznika 27. Od przewodu 34 w miejscu pomiedzy stykami 29 i 30 odchodzi przewód 32, który jest doprowadzony do styku 28 cisnieniowego wylacznika 9. Równolegle do przewodów 33 i 34 przylaczony jest przewód 35, do którego szeregowo przylaczona jest cewka rozdzielacza 18 i rozwarty styk 31 nalezacy do przekaznika 25. PL