Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadze¬ nie do róznicowyich pomiarów natezenia pola ge¬ omagnetycznego, znajdujacego zastosowanie w ba¬ daniach geologicznych i (geofizycznych.W badaniach geologicznych i geofizycznych wy¬ stepuje problem pomiarów róznicy .natezenia pola magnetycznego w badanym punkcie pomiarowym w stosunku do natezenia pola w innym odleglym punkcie, traktowanym jako punkt odniesienia, przy czym ze wzgledu na zmiany pola geomagne¬ tycznego w czasie, pomiary w obu punktach win¬ ny byc jednoczesne. Problem ten rozwiazywano dotychczas przez pomiar natezen pól geomagne¬ tycznych dwoma magnetometrarcii, których sondy pomiarowe umieszczono odpowiednio w punkcie badanym i w punkcie odniesienia. Przy malych odleglosciach punktów pomiarowych nieprzekracza- jacych kilkaset metrów, mozna bylo zapewnic jed- noczesnosc obu pomiarów przez synchroniczne wy¬ zwalanie obu magnetometrów wspólnym impulsem elektrycznym. Przy odleglosciach wiekszych taka synchronizacja pomiarów nie mogla byc zapew¬ niona ze wzgledu na zbyt duza dlugosc kabla la¬ czacego oba punkty pomiarowe .Dlatego przy odle¬ glosciach przekraczajacych kilkaset metrów rezy¬ gnowano z warunku jednoczesnosci pomiarów i pomiary przeprowadzono niesynchronicznie, co pro¬ wadzilo do znacznych bledów pomiarowych powo¬ dowanych czasowymi fluktuacjami mierzonego po¬ la.Znane urzadzenia, które mierza róznicowe na¬ tezenia pola geomagnetycznego przy zachowaniu warunku synchronizmu obu pomiarów, pracuja wylacznie na malych odleglosciach. Wykorzystuja one dwa magnetometry umieszczone obok siebie, zwykle we wspólnej obudowie co ulatwia ich syn¬ chroniczne wyzwalanie a takze umozliwia jedno¬ czesna rejestracje obu czujników pomiarowych na wspólnym nosniku. Somdy pomiarowe magnetome¬ trów umieszczone w obu punktach pomiarowych polaczone sa kolbami koncentrycznymi z magne¬ tometrami. Dopuszczalna dlugosc tych kalbli jest ograniczona przede wszystkim ze wzgledu na szu¬ my i zaklócenia nakladajace sie ma induikowany w sondzie magnetometru sygnal pomiarowy. Po¬ ziom tych szumów szybko nosnie ze wzrostem dlu^ gosci kabla i przy dlugosciach przekraiczaijacych 2100—300 metrów praktycznie uniemozliwia pomiar.Odleglosci miedzy pnktami pomiarowymi wymaga¬ ne w wiekszosci pomiarów geologicznych i geo^ fizycznych sa rzedu kilku kilometrów.W badaniach geologicznych i geofizycznych punkt odniesienia pozostaje zwykle nieruchomy, zas polozenie badanego punktu ulega zmianie w obszarze o promieniu kilku .kilometrów. Dla uzy¬ skania dostatecznie szczególowej informacji o roz¬ kladzie pola maignetycznego w ba*danym obszarze punkt badany jest przemieszczany o niewielka od¬ leglosc rzedoi na przyklad kilku metrów. W ten sposób wokól jednego punktu odniesienia dojsonuje 93 $3393 633 sie bardzo duzej liczby pomiarów. Potniewaz po¬ miar w jednym punkcie zajmuje tylko kilka se¬ kund, to liczba pomiarów wykonanych w ciagu jednego dnia przez ekipe pomiarowa moze docho¬ dzic do kilku tysiecy. Przy tak duzej liczbie zbie¬ ranych informacji pomiarowych bardzo istotnym staje sie problem automatyzacji zarówno pomiaru jak i przede wszystkim rejestracji wyników.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu oraz urzajdizenia, które umozliwiaja róznicowy pomiar natezenia pola geomagnetycznego przy odleglo¬ sciach punktów pomiarowych siegajacych do kil¬ ku kilometrów przy zachowaniu warunku 'jedno- czesnosci pomiarów, a takze przy zapewnieniu mo¬ zliwosci rejestracji obu wyników pomiarowych wraz.z numerem kolejnym pomiaru ma wspólnym nosniku.Cel ten osiagnieto stosujac sposób pomiarów, którego istota polega na..rozmieszczeniu dwu ma- ginetocnetrów odpowiednio w punkcie badanym 1 punkcie odniesienia .i na polaczeniu tych magne¬ tometrów laczem radiowym sluzacym do przesyla¬ nia sygnalu synchronizujacego momenty rozpocze¬ cia pcmiarów w obu magnetometrach, a takze do automatycznej transmisji cyfrowych wyników po¬ miaru z punktu badanego do punktu odniesienia, w celu umozliwienia zarejestrowania obu wyni¬ ków na wspólnym nosniku.Urzadzenie do róznicowych pomiarów natezenia pola geomagnetycznego, realizujace sposób wedlug wynalazku, zawiera dwa magnetometry, z których jeden umieszczony jest w punkcie pomiarowym badanym, a drugi w punkcie odniesienia. Oba ma¬ gnetometry polaczone sa ze soba laczem radiowym zlozonym z dwu radiotelefonów,- [rozmieszczonych odpowiednio w punkcie badanym i w punkcie od¬ niesienia. Magnetometr umieszczony w .punkcie ba¬ dianym dolaczony jesit do wejscia nadiaijinika radio¬ telefonu za posrednictwem nadajnika sygnalów cy¬ frowych. Nadajnik sygnalów cyfrowych jest ukla¬ dem, który przemienia informacje o wyniku po¬ miaru doprowadzone z magnetometru, do postaci cyfrowej, przedstawionej w szeregowym kodizie dwójkowiodziesietnym i przesunietej droga modu¬ lacji fali podnosnej w zakres czestotliwosci prze- . noszonych przez lacze radiotelefoniczne.Wyjscie odbiornika radiotelefonu umieszczonego w punkcie odniesienia dolaczone jest do wejscia odbiornika sygnalów cyfrowych. Ponadto do dru¬ giego wejscia odbiornika jsygnalów cyfrowych do¬ prowadzone jest wyjscie magnetometru. Odbiornik sygnalów cyfrowych przemienia informacje o wy¬ nikach obu pomiarów.doprowadzone z wyjscia ra¬ diotelefonu oraz z magnetometru, do postaci cy¬ frowej wyrazonej w równoleglym kodzie dwójko- wodziesietnym. Informacja ta jest wyswietlana na wskaznikach cyfrowych oraz rejestrowana na tas¬ mie magnetycznej. Nadajnik i odbiornik sygnalów cyfrowych sluza równiez do generacji i detekcji sygnalu synchronizujacego momenty poczatkowe pomiarów w obu magnetometrach. Korzysci tech- niczine wynikajace z wynalazku polegaja przede wszystkim na tym, ze maksymalna odleglosc po¬ miedzy punktami pomiarowymi moze byc powie¬ kszona co najmniej o rzad wielkosci, zas powierz¬ chnia oibszlaru, która mozna objac /pomiarami z ' jednego punktu odniesienia wzrasta có najmniej 0 dwa rzedy wielkosci.Ponadto dziejki zastosowaniu lacza radiowego eliminuje sie dlugie kable laczace sondy (pomiaro¬ we z magnetometrami co zmniejsza wage apara¬ tury ulatwiajac jej transport i obsluge w trakcie wykonywania pomiarów. Oprócz wymienionych wyzej korzysci wynikajacych z zastapienia laczno¬ sci przewodowej lacznoscia .radiowa, dodatkowa za¬ leta urzadzenia jest przyjety sposób transmisji da^ nych pomiedzy punktami po-rriiarcwymi. W do¬ tychczasowym rozwiazaniu laczem przewodowym, to jest kablem sond pomiarowych, transmitowano sygnal precesji. Powodowalo to nieuniknione obni¬ zenie stosunku sygnal/szum na wyjsciu kabla, a tym samym pogorszenie dokladnosci pomiaru cze^ sitosci sygnalu precesji. Nalezy tu zaznaczyc, iz am- plituda sygnalu precesji indukowanego w cewce sondy jest. bardzo miala, rzedu czesci miFsnciwolta i zagadnienie uzyskania dostatecznego duzego sto¬ sunku sygnalu do szumu jest glówna trudnoscia przy budowie czulego i dokladnego magnetometru protonowego.... W urzadzeniu wedlug wynalazku poprzez lacze przesyla sie gotowy cyfrowy wynik pomiaru. W ten "sposób lacze nie ma zadnego wplywu na dokladnosc pomiaru. Szumy i zaklócenia wystepujace w laczu maja tu jedynie wplyw na jakosc transmisji cyfro¬ wego wyniku pomiaru. Poniewaz wynik ten prze¬ syla sie w postaci grupy sygnalów binarnych, to latwo jest zapewnic praktycznie bezbledna tran¬ smisje nawet przy stosunkowo niskich stosunkach sygnalu do szumu na wyjsciu lacza, gdyz jak wia¬ domo, odpornosc na zaklócenia sygnalów przedsta¬ wionych w postaci binarnej jest bardzo duza.Przedmiot wynalazku zostanie przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy aparatury stano¬ wiacej wyposazenie punktu pomiarowego', bada¬ nego, zas fig. 2 schemat blokowy aparatury nale¬ zacej do wyposazenia punktu odniesienia.Aparatura stanowiaca wyposazenie punktu ru¬ chomego sklada sie z nadajnika sygnalów cyfro¬ wych 1 magnetometru protonowego 2 oraz radio¬ telefonu 3. Cykl pnacy aparatury zostaje zapoczat¬ kowany przez operatora zwarciem styków przyci- 50 sku 1A co wyzwala uniwibrator IB, który na swym wyjsciu wytwarza i/m'puls wyzwalajacy pomiar w czasie trwania okolo 0.25 sekund. Impuls 'ten do¬ prowadzany do wejscia a przerzuitnika bdstalbilne- go 1C ustawia przerzutnik 1C w stan logiczny 1. 55 Pojawienie sie stanu 1 na wyjsciu przerzutnika 1C powoduje, ipoprzez wejscie b radiotelefonu 3 prze¬ laczenie radiotelefonu ma nadawanie. Jednoczesnie imjpuls wyjsciowy uniwibratona IB doprowadzony do wejscia b ukladu sumy logicznej ID powoduje' 60 poljaiwienie sie stanu 1 ina wyjsciu tego ukladu, a tym samym na wejsciu b iloczynu logicznego 1E.Do drugiego wejscia iloczynu 1E doprowadzony jest sygnal sinsouidallny o czestotliwosci 2,34 kHz uzyskany z wyjscia a ukladu syntezy czestotliwo- 65 sci 1F. Dzieki temu przez caly czas 'trwania 0,25 40 45sekund impulsu wyzwalajacego pomiar na wejsciu modulacyijnym a radiotelefonu 3 wystepuje sygnal sinusoidalny 2,34 kHz. Poniewaz nadajnik radio¬ telefonu jest wlaczony, sygnal ten jest transmito¬ wany do bazy. W momencie zakonczenia impulsu 5 wyzwalajacego pomiar jego tylne zbocze wyzwala poprzez wejscie d magneometru 2 cykl pomiarowy tego przyrzadu. Wystepujacy w momencie zakon¬ czenia impulsu wyzwalajacego pomiar, zanik sy¬ gnalu nsdiulujaceigo 2,34 kHz na wejsciu a radio- 10 telefonu 3 powoduje wygenerowianie w czesci od¬ biorczej aparatury bazy krótkiego impulsu uru¬ chamiajacego magnetometr bazy. Cykle pomiarowe obu magnetometrów rozpoczynaja sie wiec w tym samymmomencie. 15 W czasie trwania pomiaru do wejscia piecdode- kadowego licznika impulsów 1L doprowadzone sa impulsy z wyjscia b magnetometru 2. Wyjscie b magnetometru polaczone jest wewnatrz przyrzadu z wejsciem licznika magnetometru. Dzieki temu 20 licznik magnetometru i licznik 1L zliczaja te sa¬ ma liczbe impulsów i po zakoazeniu pomiarów sitany obu liczników sa jednakowe i równe liczbo¬ wo wynikowi pomiaru. Wyjscia dwudziestu ko¬ lejnych przerzutników licznika 1L dolaczone sa do 25 dwudziestu równoleglych wejsc ai-20, dwudzie- stobitowego rejestru przesuwnego 1J. Wejscie sze¬ regowe d rejestru 1J polaazone jest z wyjsciem szeregowym rejestru 1K, zas wyjscie szeregowe rejestru 1J z wejsciem szeregowym rejestru II. 30 W ten sposób rejestry 1K, 1J, II polaczone sa ka¬ skadowo. Rejestr 1K jest rejestrem przesuwnym dwiudziestobitowym. Jego dwadziescia wejsc rów¬ noleglych dolaczono do dwudziestu wyjsc ukladu kodujacego kolejny niumer pomiaru IM. 35 Uklad kodujacy numer pomiaru IM sklada sie z pieciu dziesieciopoizycjowych przelaczników i z odpowiedniej matrycy diodowej kodujacej. Usta¬ wiony przez operaitoira przelacznikami pieciocyrfiro- wy numer kolejny pomiaru zostaje zakodowany 40 przez matryce diodowa i wyprowadzony na wyj¬ scia ukladu w równoleglym kodzie BCD. Rejestr II jest-* rejestrem przesuwnym ozterobitowym. Do jego czterech wejsc równoleglych ai-4 doprowadza sie stany logiczne- 1 i a w sposób pokazany na 45 fig. 1. Do wejsc zegarowych b wszystkich trzech rejestrów doprowadzone sa impulsy zegarowe o czejstotliwosci 195 Hjz uzyskiwane z wyjscia ukla¬ du syntezy czestotliwosci 1F. Do wejsc c, steruja¬ cych rodzajem pracy rejestru, doprowadzony jest 50 sygnal sterujacy z wyjscia umiwiibratora IG. W momencie zakonczenia pomiaru magnetometr 2 wy¬ twarza na swym wyjsciu a krótki impuls sygna¬ lizujacy zakonczenie pomiaru. Impuls ten powoduje wyzwolenie unifwibratora IG, który na swym wyj- 55 sciu wytwarza pojedynczy impuls o czasie trwa¬ nia okolo 0,3 sekuindy. Impuls ten powoduje po¬ przez wejscia c przelaczenie rejestrów 1K, 1J, II ze stanu odpowiadajacego równoleglemu wpisowi informacji, do stanu w którym nastepuje szerego- 60 wy wypis informacji. Dzieki temu na wejsciu a iloazynu logicznego 1H zaczynaja pojawiac sie z czestotliwoscia impulsów zegarowych kolejne bity informacji wpisanej do rejestrów.Poniewaz na drugim wejsciu iloczynu logicznego 65 1H istnieje stan 1, wywolany impusem wyjscio¬ wym uniwibratora IG to braimka iloczynowa 1H przenosi informacje z wejscia a do wyjscia. In¬ formacja jest dalej przenoszona przez otwarta bramke ID do wejscia b bramki iloczynów©} 1E.Poniewaz na dirugim wejsciu a bramki 1E wyste¬ puje przebieg sinusoidalny o czestotliwosci 2,34 kHz, to na wyjsciu bramki 1E uzyskuje sie fale 2,34 kHz, o amplitudzie kluczowanej informacji wyprowadzona z rejestrów. Tak kluczowany prze¬ bieg podnosny 2,34 kHz moduluje poprzez wejscie a fale nosna nadajnika radiotelefonu 3. W ten spo¬ sób blok informacyjny, zawierajacy cyfrowy wy- - nik pomiaru, zapisany w rejestrze 1J oraz numer kolejny pomiaru, zapisany w rejestrze 1K,'zosta¬ je przeslany do punktu odniesienia. Cztery stany logiczne 1011 wpisane do czterobitcwego rejestru U maja znaczenie pomocnicze i sa wykorzystywa¬ ne' w aparaturze odbiorczej do wyróznienia poczaU ku transmitowanego bloku informacyjnego.Zakonczenie impulsu wyjsciowego uniiwibraJtora IG powoduje przelaczenie rejestrów w stan wpisu równoleglego i sa one w ten sposób gotowe do^ przyjecia nastepnego bloku informacyjnego. Jed¬ noczesnie tylne zbocze impulsu wyjsciowego uni¬ wibratora IG ustawia przerzuitnik IG, poprzez wejscie b w stan O, co powoduje przelaczenie ra¬ diotelefonu 3 na odbiór. Do wejscia ukladu synte¬ zy 1F doprowadza sie z wyjscia c magnetometru 2 impulsy o czestotliwosci wzorcowej 1560 Hz, W wyniku dzielenia i powielania czestotliwosci uzy¬ skuje sie na wyjsciu ukladu syntezy 1F impulsy zegarowe o czestotliwosci równej l5?5L= 195 Hz 8 oraz na wyjsciu a czestotliwosc podnosna równa _-1560 = 2340 Hz. Aparatura stanowiaca wypo- 2 sazenie punktu pomiarowego odniesienia sklada sie z odbiornika sygnalów cyfrowych 1', magnetome¬ tru 2* oraz radiotelefonu 3\ Nadana z punktu ba¬ danego transmisja cyfrowa o postaci kluczowanej podnosnej 2,34 kHz jest odebrana przez radiotele¬ fon 3' i z jego wyjscia przekazana do wejscia wzmacniacza selektywnego 1J\ Wzmacniacz 1J' jest dostrojony do czestotliwosci podnosnej 2,34 kHz i ma szerokosc pasma odpowiednia dla przenie¬ sienia nadawanej transmisji cyfrowej. Dla przyje- 1 tej szybkosci transmisji 2^00 bitów/sek., wystarcza szerokosc pasma wzmacniacza okolo 300 Hz. Jest to znacznie mniej niz szerokosc pasma radiotele¬ fonu 3' wynoszaca okolo 3000 Hz. Dzieki temu na wyjsciu wzmacniacza 1J' uzyskuje sie stosunek sygnal/szum o rzad wielkosci lepszy niz na wyj¬ sciu inadiotelefonu 3\ Wzmocniony sygnal o czestotliwosci podnosnej podlega detekcji w detektorze ampliitudy U£' a nastepnie zostaje uformowany do postaci impul¬ sów prostokatnych o stromych zboczach w ukla¬ dzie formowania 1L\ Z wyjscia ukladu formowa¬ nia 1L' doprowadza sie sygnal do wejsc* a dwu dyskrymdiniatorów szerokosci impulsów IN* i 1M\ Dyskryminator IN' sluzy do wytworzenia impulsu niezbednego dla rozpoczecia cyklu pomiarowego magnetometru 2'. Uklad dysikryminatora IN' jest tak zbudowany, ze wytwarza na swym wyjsciuÓ3 6S& 8 kfcótki impuls w momencie wystapienia tylnego abocza impulsu wejsciowego doprowadzonego do wejscia a, pod warunkiem, ze impuls wejsciowy jest dluzszy od okolo ,0,1 sekundy. Dzieki temu uklad dyskryminatora IN* nie reaguje ina przy- 5 padkowe impulsy wejsciowe, powstajace w wy¬ niku ewentualnych zaklócen i szumów na wyjsciu radiotelefonu, gdyz sa one znacznie krótsze niz 0,1 sekundy. Uklad zareaguje natychmiast na im¬ puls wyzwalajacy pomiar nadany z punktu rucho- 10 iflego, gdyz czas trwania tego impulsu jest dluz¬ szy niz 0,1 sekundy. W momencie tylnego zbocza impulsu wyzwalajacego pomiar powstanie wiec ma wyjsciu ukladu dyskryminatora IN* impuls, który doprowadzony do wejscia d magnetometru zaimi- 15 cjuje cykl pomiarowy tego przyrzadu.Dyskrymiiniator szerokosci impulsów IM' dziala w sposób analogiczny jak dyskryminator IN', lecz jego próg dyskryminacji jesit ustawiony na war¬ tosc okolo 7 milisekundy. Ponadto uklad ten po¬ siada dodatkowe wejscie b, blokujace dzialanie dyskryminatora IM* przy sitanie logicznym O wej¬ scia b. Dyiskrymioator IM' sluzy do wyróznienia momentu poczatku transmisji bloku informacyjne¬ go nadawanego z punktu badanego do 'punktu od¬ niesienia. Tuz przed blokiem infonmacyjinym wy¬ sylany jest sygnal zaznaczajacy poczatek transmi¬ sji, skladajacy sie z dwu kolejnych impulsów 1.Czas itrwiania 'tego sygnalu wynosi wiec 2,5 = 10 mi¬ lisekund a wiec dyskryminator IM' zareaguje na ten sygnal i wytworzy w momencie (zaniku sygna¬ lu krótki impuls wyjsciowy. Dyskryminator IM* nie moze zareagowac na nadany wczesniej impuls wyzwalajacy pomiar, gdyz jest on w tym czasie zablokowany stanem O na wejsciu b. Dopiero po zakonczeniu impuilsu wyzwalajacego pomiar, im¬ puls wyjsciowy dyskryminatora IN' wyzwala uni- wilbr^ator II' co powoduje wygenerowanie na jego wyjsciu impulsu o czasie trwania okolo 5 sekund. ^ Impuls ten zmienia stan logiczny wejscia b dy¬ skryminatora IN' na 1 i tym samym odblokowuje dyskryminator IM' umozliwiajac jego pózniejsze zadzialanie pod wplywem impulsiu 10 milisekund, zaznaczajacego poczatek transmisji. Podczas trwa- 45 nia cyklu pomiarowego magnetometru 2' impulsy zliczane przez licznik magnetometru 2 sa jedno¬ czesnie zliczane przez pieciodekadowy licznk 1P' dzieki polaczeniu wejscia b licznika magnetome¬ tru 2' z wejsciem licznika 1P\ W efekcie liczbo- 50 wy wynik pomiaru jest przekazany do licznika 1P' a stad poprzez wejscie ai-20 do wspólpracu¬ jacego z licznikiem dwódziesitolbitowego rejestru W.Stan rejestru okreslajacy wynik pomiaru nate- 55 zenia pola w bazie, jest wyswietlany na pieciocy- frowym wskazniku IW. Dla odbioru i zapamieta¬ nia bloku informacji przesylanego z punktu bada¬ nego do punktu odniesienia sluzy rejestr 1S\ Jest to rejestr przesuwny o pojemnosci 41 bitów. Do 60 jeigo wejscia szeregowego a doprowadza sie odbie¬ rane sygnaly z wyjscia ukladu formujacego 1L\ Wprowadzenie kolejnych bitów odbieranej infor¬ macji do rejestru odbywa sie w takt impulsów zegarowych, doprowadzonych do wejscia zegarowe- 65 go b rejestru, z wyjscia binarnego dzielnika cze¬ stotliwosci 1T\ Do wejscia b dzielnika 11" dopro¬ wadzone sa impulsy o czestotliwosci 1560 Hz uzy¬ skiwane z wyjscia c magnetometru. 2\ Poniewaz stosunek podzialu czestotliwosci dzielnika 1T* wy- ncsi 8, to- ima wejsciu b rejestru 1S* uzyskuje sie impulsy zegarowe o czestotliwosci 1560 : 8 =?= 195 Hz. Wpisywanie infiormacji do rejestru odbiorcze¬ go 1S' odbywa sie wiec z /ta sama szybkoscia, co jej wypisywanie z rejestrów 1K, 1J, II nadajnika sygnalów cyfrowych. Dzielnik 1T' posiada wejscie blokujace a,. dolaczone do wyjscia btisltabilnego przerzutnika 1X\ - W momencie wystapienia na wyjsciu dyskrymi¬ natora IM* impulsu, przerzutnik IX* zostaje po¬ przez wejscie a ustawiony w odblokowanie dzielnika 1T" i na jego wyjsciu po-¦• jawiaja sie impulsy zegarowe. W stanie zabloko¬ wanym dzielnik 1T" znajduje sde w stanie binar¬ nym 4 i dzieki temu pierwszy kolejny impuls ze¬ garowy pojawia sie na wyjsciu dzielnika dopiero po czterech impulsach wejsciowych ,a wiec z opóz¬ nieniem okolo 2,5 milisekundy w stosunku do mo¬ mentu poczatku transmisji. Uzyskuje sie przez to najkorzystniejisze usytuowanie czasowe impulsów zegarowych, które wypadaja dokladnie po srodku czasu trwania poszczególnych bitów odbieranej informacji. Wyjscie szeregowe c rejestru 1S' do¬ laczone jest do drugiego z wejsc przerzutnika IX*.W momencie gdy na ostatniej czterdziestej pier¬ wszej pozycji rejestru pojawi sie sygnal wysylany bezposrednio przed blokiem informacyjnym, na wyjsciu c wystapi sygnal 1. Sygnal ten wprowa¬ dzi przerzutnik IX' w stan O i zablokuje dzielnik 11", przerywajac ciaig impulsów zegarowych i tym samym konczac wpis informacji do rejestru.Caly przeslany blok informacyjny jest juz w tym momencie wpisany do rejestru 1S\ Zawartosc re¬ jestru, a mianowicie numer kolejny pomiaroi oraz wynik pomiaru w punkcie badanym zostaja wy¬ swietlone na dziesieciocyfrowym wskazniku 1R\ Urzadzenie wyposazone jest w specjalny uklad automatycznie iniornrujacy operatora w punkcie badanym o warunkach odbioru nadanej przez nie¬ go transmisji cyfrowej. Uklad ten zawiera dy¬ skryminator amplitudy szumów IG', do wejscia którego doprowadza sie sygnal z wyjscia radiote¬ lefonu 3'. Dyskryminator IG* sklada sie z filtru srodkowo zaporowego, tlumiacego widmo przesy¬ lanej transmisji cyfrowej, zas przepuszczajacego widmo 'zaklócen i szumów, oraz z nastepujacego po filtrze dyskryminatora amplitudy. Jesli lampli- tuida'szumów lub zaklócen przekroczy zadana war¬ tosc progowa, na wyjsciu dyskryminatora IG* wy¬ stepuje impuls. Impuls ten doprowadzony jest; do wejscia a przerzutnika bistafbilnego 1H'; Do wejs¬ cia b przerzutnika 1H' doprowadzony jest impuls z wyjscia dyskryminatora IM* pojawiajacy sie w momencie poczatku transmisji, który to impuls ustawia przerzutnik 1H* w stan 1.Jesli w czasie trwania transmisji szumy i zakló¬ cenia nie przekrocza zadanej wartosci progowej, to stan przerzutnika 1H' nie ulegnie zmianie. W wypadku przeciwnym impuls wyjsciowy dyskry-o minatora IG* ustawi przerzutnik 1H* w stan 0.Wyjscie przerzutnika 1H' steruje jednym z wejsc bramki iioczynowej ID'. Do drugiego z wejsc tej bramki doprowadza sie sygnal z wyjscia przerzut- nitoa IX'. W momencie zakonczenia odbioru trans¬ misji cyficowej przerzutnik IX' zmienia swój stan z. 1 nia 0, a wiec na jego wyjsciu wystepuje skok ujemny. Jesli w czasie transmisji nie bylo zbyt ^kizych zaklócen, to przerzutnik 1H* jest w stanie 1 i bramka ID' jest otwarta dla ujemnego skoku, wystepujacego na jej wejsciu b. Skok ten zostaje w&wczas przeniesiony przez bramke IL' i wyzwa¬ la uniiwibaratar 1C. Umiwibrator 1C* wytwarza na swym wyjsciu impuls o szerokosci okolo 1 sekun¬ dy. Impuls ten doprowadzony jesit poprzez dwu- wejsciowa bramke sumacyjna IB' do wejscia a bramki iioczynowej 1A* oraz do wejscia b radio¬ telefonu 3\ Pojawienie sie impulsu na wejsciu a radiotelefonu 3* uruchamia nadajnik radiotelefonu.Do drugiego wejscia b bramki 1A* doprowadza sie fale prosftokatna o czestotliwosci 1560 Hz z wyjscia c magnetometru 2\ Nia wyjsciu bramki 1A' polaczonym z wejsciem modulacyjnym a ra¬ diotelefonu 3* uzyskuje sie wiec podczas trwania impulsu wyjsciowego uniiwibnatoiEa 1C sygnal o czestotliwosci, 15^0 Hz stanowiacy poitwierdzenie Odbioru. Sygnal ten odebrany przez radiotelefon 3 w punkcie badanym informuje operatora punktu badanego, iz nadana przez niego transmisja cyfro¬ wa odebrana jest prawidlowo. W wypadku gdy po¬ ziom zaklócen lub szumów podczas transmisji cy¬ frowej byl zbyt duzy, przenzuitnik 1H' zostanie skasowany na stan 0, co spowoduje zamkniecie bramki ID* i uniwibraitor 1C nie zostanie wy¬ zwolony,, a wiec sygnal potwierdzenia odbioru nie zostanie nadany. Operator punktu ruchomego wie^ wówczas, iz powinien powtórzyc .pomiar.W wypadku .pracy na odleglosciach bliskich gra¬ nicy zasiegu lacza ijadiotelefótnicznetgo warunki lacznosci staja sie bardzo znacznie zalezne od miejsca ustawienia^ anteny. Przemieszczajac jedna z anten o .odleglosci rzedu jednej czwartej fali, a wiec na przyklad o kilkadziesiat centymetrów mozna, bardzo znacznie zmienic warunki propa¬ gacji. Aby w tych warunkach umozliwic operato¬ rowi punktu badanego optymalne ustawienie anteny, przewidziano mozliwosc automatycznego nadawania przez radiotelefon .punktu odniesienia okresowo wytwarzanego sygnalu Wywolawczego.Automatycznie nadawanie sygnalów wywolaw¬ czych uzyskuje sie po wlaczeniu wlacznikiem p napiecia zasilajacego na uklad multiwibratora astabilneigo 1E'. Multiwibrator 1E* wytwarza na swym \wyjseiu impulsy o szerokosci okolo 5 sekund powtarzane okresowo co 6 sekund. Impulsy te poprzez bramke iloczynowa 1F* doprowadza sie do wejscia a bramki sumacyjinej 1B\ Pojawienie sie impulsu na wejsciu a bramki IB' daje skutek identyczny, jak opisane wyzej pojawienie sie im¬ pulsu potwierdzajacego odbiór na wejsciu b bram¬ ki 1A', to jest przeslanie do punktu badanego sy¬ gnalu o czestotliwosci 1560 Hz. Operator w punkcie badanym slyszy wiec okresowo powtarzane sygna¬ ly wywolawcze o czestotliwosci 1560 Hz i tak l«38 io ustawia antene swego radiotelefonu, aby uzyskac optymalny odbiór tych sygnalów. Po zoptymali¬ zowaniu ustawienia anteny operator uruchamia cykl pracy nadajnika sygnalów w przerwie po- * miedzy dwoma kolejnymi sygnalami wywolawczy¬ mi, gdyz jedynie wówczas {radiotelefon bazy znaj¬ duje sie na odbiorze. Po odebraniu przez radio¬ telefon punktu odniesienia impulsu wyzwalajacego pomiar, impuls wyjsciowy uniwibratora II' blo- i° kuje poprzez wejscie b bramke 1F', tym samym umozliwiajac nadawanie sygnalów wywolawczych przez okolo 5 sekund, to jest do czasu zakoncze¬ nia impulsu wyjsciowego uniwibratora II*. Dzieki i temu w czasie nadawania transmisji cyfrowej ra- diotelefon punktu odniesienia jest na pewno na odbiorze. Cyfrowe wyniki obu pomiarów natezenia pola geomagnetycznego oraz numej kolejny pomia¬ ru, sa w sposób automatyczny rejestrowane na tas¬ mie magnetycznej, przy pomocy odpowiedniego systemu elektronicznego, wbudowanego do odbior¬ nika sygnalów cyfrowych 1'.. Próby -polowe przeprowadzone na wykonanym modelu urzadzenia wykazaly, ze przy '"zastosowa¬ niu typowych produkowanych w kraju radiotele- fonów FM, maksymalna odleglosc pomiedzy punk¬ tami pomiarowymi wynosi w terenie otwartym nie mniej niz 5 kilometrów, zas w terenie zalesio¬ nym nie mniej niz 1,5 kilometra. PL