***! Twórcy wynalazku: Wieslaw Grzebielucha, Marian Kicka, Wieslaw War- chalski, Henryk Adamczyk, Jerzy Jasiak, Ryszard Mi¬ klas, Walenty Siudej, Edward Flak, Teresa Gabor, Tadeusz Czajka Uprawniony z patentu: Zaklady Przemyslu Precyzyjnego „PREMA-MIL- MET", Sosnowiec (Polska) Sposób wytwarzania z pelnych kesów butli stalowych bez szwu przeznaczonych zwlaszcza do przechowywania i transportu gazów sprezonych, skroplonych lub rozpuszczonych pod cisnieniem i Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia z pelnych kesów butli stalowych bez szwu przeznaczonych zwlaszcza do przechowywania i transportu gazów sprezonych, skroplonych lub rozpuszczonych pod cisnieniem.Znane sa rózne sposoby wytwarzania butli sta¬ lowych. Na przyklad jako material wyjsciowy sto¬ suje sie odcinki rury odpowiedniej dlugosci na których przewaznie przy zastosowaniu przeróbki plastycznej na goraco formuje sie z jednej strony dno, a z drugiej szyjke butli. W miare potrzeby redukuje sie równiez grubosc scianki na czesci cylindrycznej na przyklad przez zastosowanie prze¬ róbki plastycznej na zimno. Sposób ten wykazuje ta wade, ze ostateczne zasklepienie dna butli przedstawia powazne trudnosci technologiczne, a material w srodkowej czesci dna na przyklad po zgrzewaniu lub zaspawaniu posiada niejednolita strukture, co moze powodowac wystepowanie niesz¬ czelnosci i pekniec zwlaszcza przy pózniejszych operacjach takich, jak redukcja na zimno gru¬ bosci cylindrycznej czesci scianki, lub przy ulep¬ szaniu cieplnym.Trudnosci te w sposób drastyczny wystepuja przy próbach formowania dna wkleslego butli wy¬ twarzanej wedlug omawianej metody. Sposób ten jest równiez kosztowny, gdyz materialem wyjscio¬ wym sa tu rury stalowe, których produkcja jest uciazliwa i pracochlonna a wiec i kosztowna, co spowodowane jest koniecznoscia uzyskania wyma¬ ganej grubosci i tolerancji grubosci scianki na ca¬ lej dlugosci rury, która przy omawianym sposo¬ bie produkcji butli wykorzystana jest niewlasci¬ wie w postaci krótkich kawalków.Wykonuje sie równiez butle stalowe bez szwu z krazków blaszanych przez wielostopniowe gle¬ bokie tloczenie z miedzystopniowym wyzarzaniem i trawieniem. Jednak i ta metoda wiaze sie z po¬ waznymi kosztami, gdyz wymagana jest do niej blacha wysokiej jakosci, a przy wykrawaniu kraz¬ ków powstaje duzy procent odpadów materialo¬ wych. Dodatkowa trudnosc przy tej metodzie sta¬ nowi koniecznosc uzyskania wlasciwej grubosci scianki na czesci sferycznej w szyjce butli oraz w dnie butli, która powinna byc znacznie wieksza od grubosci scianki, butli na czesci cylindrycznej.Znane sa równiez sposoby wykonywania butli bez szwu z pelnych kesów na przyklad przez dziu- rowanie, a nastepnie przez przepychanie grubos- ciennej tulei poprzez odpowiednie kalibry, które stanowia pierscienie lub klatki walcujace i przez formowanie szyjki. Jednak metoda ta choc wzgled¬ nie tania i wydajna przedstawia ta niedogodnosc, ze nie pozwala na uzyskanie zawezonej tolerancji grubosci scianek.Stwierdzono, ze spowodowane to jest tym, ze róznosciennosc grubosciennej tulei zalezaca od to¬ lerancji wykonawczej kesa, który w ramach nie¬ uniknionego luzu przekrzywia sie w matrycy pod¬ czas operacji dziurowania, nie daje sie w pelni 93 064'3 ,.' ,/;•¦, wyelimifiowac przez zastosowanie dociskacza przy dziurowaniu, a pózniej podczas operacji przepycha¬ nia róznosciennosc ta zostaje zredukowana tylko czesciowo, gdyz z powodu wystepujacych przy tej operacji wielkich sil oporu plastycznego materialu tulei tatlowej na calym obwodzie, tlocznik prze¬ pychajacy oraz kalibry przemieszczaja sie wzgledem siebie w sposób nie kontrolowany.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu wy¬ twarzania z pelnych kesów butli stalowych bez szwu o zawezonej tolerancji grubosci scianek, co pozwoli na zmniejszenie ciezaru butli oraz na zmniejszenie zuzycia materialu, a jak wiadomo obnizenie ciezaru butli wplywa decydujaco na jej walory eksploatacyjne obnizajac koszty transportu sprezonych gazów, rozwozonych w butlach.Cel ten osiagnieto'w|sposobie wykonywania butli wedlug wynalazku, którego istota polega na zasto¬ sowaniu...^ .odpowiedniej kolejnosci nastepujacych operacji: Stalowy kes nagrzany powyzej tempera¬ tury'rekrystalizacji jest speczany na prasie w ten sposób, ze przyjmuje ksztalt zblizony do wewnetrz¬ nego ksztaltu matrycy uzywanej przy operacji dziurowania, a w dalszej kolejnosci przy tym sa¬ mym nagrzaniu podawany jest na druga prase gdzie jest dziurowany, a nastepnie, po operacji przepychania poprzez kalibry, otrzymana w ten sposób tuleja butlowa poddawana jest operacji wyciskania obrotowego, najkorzystniej na zimno, przy której w sposób kontrolowany redukuje sie grubosc jej scianki do wymaganej dla danego a- sortymentu butli wielkosci. Na koniec jednym ze znanych sposobów formuje sie i obrabia szyjke butli.Sposób wedlug wynalazku umozliwia wykonanie ze stosunkowo tanich pelnych kesisk stalowych butli bez szwu przeznaczonych na gazy sprezone o znacznie zawezonej tolerancji grubosci scianki przez co obniza sie powaznie ich ciezar oraz zu¬ zycie materialu.Uzyskuje sie to dzieki zmniejszeniu róznoscien- nosci tulei grubosciennej przez zastosowanie spe- czania kesa przed dziurowaniem oraz dzieki dal¬ szej indukcji tej róznosciennosci przez zastosowa¬ nie wyciskania obrotowego które umozliwia kon¬ trolowane zmniejszenie grubosci scianki. Dodatko¬ wa korzyscia wynikajaca z zastosowania sposobu wedlug wynalazku jest polepszenie wlasnosci me¬ chanicznych materialu butli uzyskane przy wycis¬ kaniu obrotowym na zimno. Przy tym sposób we¬ dlug wynalazku moze byc stosowany zarówno przy produkcji butli z dnem wypuklym jak i przy pro¬ dukcji butli z dnem wkleslym. W tym ostatnim wypadku nalezy na przyklad podac stosowny ksztalt tlocznikowi przy przepychaniu oraz zasto¬ sowac przy przepychaniu odpowiedni oporek.Dla blizszego wyjasnienia przedmiotu wynalazku uwidoczniono na przykladzie jego zastosowania na ?064 ;'" v /;-" - ' ' 4 rysunkach, gdzie fig. 1 przedstawia czynnosc wstep¬ nego speczania nagrzanego kes^i; fig. 2-czynnosc dziurowana na goraco speczonego kesa, fig. 3-czyn- nosc przepychania tulei butlowej przez kalibry, fig. 4-czynnosc wyciskania obrotowego na zimno tulei butlowej w widoku bocznym, a fig. 5 — to samo w widoku w kierunku osi tulei.Stalowy kes 1 po nagrzaniu do temperatury wyz¬ szej od temperatury rekrystalizacji podawany jest io na prase pionowa, gdzie, w speczajacej matrycy 2 jest speczany przy pomocy speczajacego tlocznika 3 dzieki czemu przybiera wewnetrzny ksztalt specz¬ ajacej matrycy 2. Nastepnie speczony kes 4 zo¬ staje wyjety przy pomocy wypychacza 5 i podany w stanie goracym na nastepna prase, pionowa do operacji dziurowania przy czym matryca dziuro¬ wania 6 ma wewnetrzny ksztalt zblizony do wew¬ netrznego ksztaltu speczajacej matrycy 2.W dalszej kolejnosci nadal w stanie goracym gruboscienna tuleja 7 podawana jest na prase do operacji przepychania poprzez odprowiednie ka¬ libry, które stanowia pierscienie 8 i walcujace klatki 9, przy czym przepychajacy tlocznik 10 ma srednice mniejsza od dziurujacego tlocznika 11, a jego czolo 12 odpowiada wewnetrznemu ksztaltowi dna butli. Na koniec po wystygnieciu i obcieciu butlowy kielich 13 podawany jest na obrotowy tlocznik 14 urzadzenia do wyciskania obrotowego na którym grubosc scianki butlowego kielicha jest redukowana do wielkosci wymaganej dla gotowej butli przy pomocy redukujacych rolek 15, których polozenie wzgledem obrotowego tlocznika mozna stosownie do wymagan regulowac. W ten sposób uformowany ostatecznie kielich 16 po kontroli gru- bosci scianki przechodzi na znane operacje for¬ mowania szyjki obróbki cieplnej i wykanczajace, które nie wchodza w zakres niniejszego wynalaz¬ ku. 40 PL