Przedmiotem wynalazku jest sprzeglo jednokie¬ runkowe, zwlaszcza w postaci wolnego kola, za¬ opatrzone w srodki do dowolnej zmiany kierun¬ ku obrotu lub do rozlaczenia.Srodki tego rodzaju maja liczne zastosowanie, ale istniejace rozwiazania nie sa zadawalajace.Na przyklad, mozliwosc dowolnej zmiany kie¬ runku napedu, jak konieczna jesli sie chce za¬ stosowac sprzeglo do napedu narzedzi recznych w rodzaju srubokretów, które sa stosowane za¬ równo do wkrecania jak i wykrecania, lub klu¬ czy, które sluza zarówno do zamocowywania i od- mocowywania trzpieni, nakretek, swiec itd.Wynalazek ma zastosowanie zwlaszcza do sprze¬ giel ciernych zawierajacych miedzy dwoma la¬ czonymi korpusami, szczególnie miedzy korpu¬ sem i tuleja lub pierscieniem zewnetrznym, sliz- gacze lub kliny wspólpracujace z klockami w ro¬ dzaju tych, które sa przedmiotem zgloszenia zlo¬ zonego we Francji w dniu 23 lutego 1972 roku za numerem 7206159 w imieniu zglaszajacego.Zgodnie z wynalazkiem sprzeglo zawiera klatke, w której sa umieszczone obrotowe elementy tra¬ ce polaczone ze srodkami sprezystymi, za pomoca których klatka jest obracana katowo w stosunku ido korpusu w jednym lub drugim skrajnym polo¬ zeniu przez plyte sterujaca w celu zmiany kie¬ runku napedu.Wedlug korzystnego przykladu wykonania klat¬ ka ma elementy sprezyste polaczone wzdluz osi równoleglych do osi sprzegla, z jednej strony do klatki, a z drugiej strony do korpusu. Klatka moze byc obracana katowo w stosunku do kor¬ pusu w jedno lub drugie skrajne polozenie lub moze byc zatrzymana w posrednim polozeniu wy¬ laczenia, przez plyte sterujaca zajmujaca rózne oznaczone polozenia w stosunku do korpusu, na¬ pedzajaca bezposrednio korpus w obydwóch kie¬ runkach.W odmianie wykonania wynalazku, klatka za¬ wiera elementy sprezyste wspólpracujace z ele¬ mentami obrotowymi polaczonymi z jednej stro¬ ny do elementów sprezystych, a z drugiej do kor¬ pusu.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia wolne kolo nawrotne w przekroju osiowym, fig. 2 — kolo ze zdjeta plyta sterujaca w widoku z góry, fig. 3 — klatke do napedu sliz- gaczy wolnego kola, w widoku perspektywicz¬ nym, fig. 4 — plyte sterujaca wolnego kola w widoku z góry, fig. 5 — inny przyklad wykonania kola nawrotnego ze zdjeta plyta sterujaca w wi¬ doku z góry, fig. 6 — sprezyne zastosowana w drugim przykladzie wykonania kola nawrotnego w widoku z góry, fig. 7 — plytke zastosowana w drugim przykladzie wykonania kola nawrotnego w widoku z góry, fig. 8 — trzeci przyklad wyko¬ nania wolnego kola nawrotnego ze zdjeta plyta sterujaca w widoku z góry, fig. 9 — sprezyne za- 9158491584 stosowana w trzecim przykladzie wykonania ko¬ la nawrotnego w widotou z góry, fig. 10 — plytke zastosowana w trzecim przykladzie wykonania kola nawrotnego, w widoku z góry.Wolne kolo (fig. 1 i 2) jest umieszczone miedzy, z jednej strony korpusu A na przyklad stanowia¬ cym koniec walu M, zwlaszcza o przekroju pro¬ stokatnym, a z drugiej strony pierscieniem b lub tuleja wspólsrodkowa do tego walu, obracajaca sie wokól osi 0 tego walu. Wolne kolo zawiera dwa uklady elementów posrednich umieszczonych miedzy walem a pierscieniem, przy czym kazdy uklad jest utworzony przez slizgacz P i samousta- wialny, cylindryczny lub kolisty klocek S.Klocki S moga slizgac sie swoja podstawa po plaskich powierzchniach korpusu A.Elementy posrednie, zwlaszcza slizgacze i kloc¬ ki sa podtrzymywane w polozeniach symetrycz¬ nych w stosunku do plaszczyzny osiowej y' y, przez obrotowa klatke U (fig. 3) przylaczona do korpu¬ su A sprezynami R osadzonymi koncem V w klatce U i koncem W w korpusie A, wzdluz osi równoleglych do osi O.Obrotowa klatka U (fig. 3) jest utworzona na przyklad przez dwie powierzchnie cylindryczne, polaczone z pierscieniowa podstawa Vl5 zapewnia¬ jaca ewentualnie centrowanie w stosunku do osi O, chociaz w praktyce centrowanie jest za¬ pewnione przez sprezyny R. Klatka jest tak zbu¬ dowana, ze moze obracac sie w stosunku do pier¬ scienia B z luzem i miedzy powierzchnia zewne¬ trzna klatki i powierzchnia wewnetrzna pierscie¬ nia.Klatka U moze sie wiec obracac wokól osi O wskutek dzialania sprezyn R, ale bedac oparta na koncach slizgaczy P o palce a, b (fig. 2) prze¬ kazuje im ruch obrotowy od dwóch sprezyn R przez co utrzymany jest styk zespolu elementów tworzacych wolne kolo.W ukladzie przedstawionym na fig. 2, klatka nie styka sie z dwoma innymi palcami c, d, slizga¬ czy P. Palce te stykaja sie ze skrzynia po jej obrocie w polozenie symetryczne, w stosunku do osi x'x zachowujac wówczas luzy z palcami a, b.Z tego powodu sprezyny R maja korzystnie ksztalt litery S (fig. 1). Kazda sprezyna R jest zamocowana za dwa konce V i W odpowiednio do klatki i korpusu A. Koniec W jest przymocowany do konca poprzeczki f przechodzacej przez kor¬ pus A, posiadajacej z kazdej strony otwór cylin¬ dryczny, w którym jeden koniec sprezyny R moze sie obracac równolegle do osi O.Drugi koniec V sprezyny R jest oparty o klat¬ ke U i przetrzymany stycznie lapami g, h i (fig. 3) wycietymi w klatce i zwróconymi w ten sposób, ze tworza gniazdo dla tego konca spre¬ zyny.Z tym zespolem sa polaczone srodki sterowania umozliwiajace dowolne przejscie klatki U z jed¬ nego polozenia roboczego w drugie, przy czym w jednym polozeniu opiera sie ona na slizgaczach P o palce a, b a w drugim polozeniu o palce c, d.Srodki sterowania sa utworzone na przyklad przez palce k, 1 (fig. 3), osadzone na klatce i umie¬ szczone w otworach m, n plyty sterujacej P. Mo¬ ze "byc równiez zastosowane dowolne inne stero¬ wanie.Plyta p (fig. 1 i 4) jest umieszczona na przy¬ klad na koncu korpusu A i moze obracac sie s wokól trzpienia q.Korzystnie zastosowano srodki do zatrzymania plyty sterujacej, umozliwiajace zajecie przez nia polozen roboczych, których moze byc na przyklad trzy: a mianowicie, dwa polozenia skrajne odpo- io wiadajace wlaczeniu napedu w jednym z dwóch kierunków przeciwnych i polozenie trzecie po¬ srednie, rozlaczajace.Srodki do zatrzymania zawieraja na przy¬ klad kulki r, s osadzone na sprezynach wspól- pracujacych odpowiednio z dwoma zaglebieniami t, v (fig. 4).Podczas, gdy kulka r jest umieszczona w za¬ glebieniu t, polaczenie elementów kola wolnego jest takie jak przedstawiono na fig. 1. Nato- miast, gdy ta kulka jest umieszczona w zagle¬ bieniu v uzyskuje sie uklad symetryczny. Na¬ tomiast, gdy kulka s jest umieszczona w zagle¬ bieniu v uzyskuje sie uklad posredni, przy czym sprezyny R sa utrzymywane w przyblizeniu w pla- szczyznie xx' przy ich maksymalnym scisnieciu, zas slizgacze sa swobodne. W tym polozeniu u- klad jest rozlaczony.Korzystnie otwory m, n wspólpracujac z pal¬ cami kil, maja wymiar katowy wiekszy niz te palce, powoduje to, ze w dwóch symetrycznych polozeniach klatka jest poddawana tylko dzia¬ laniu sprezyn R i jest oparta na slizgaczach P bez ograniczania jej ruchu otworami plyty ste¬ rujacej.Mozna takze zastosowac zderzaki takie, ze prze¬ suniecie katowe plyty sterujacej P w stosunku do korpusu A byloby ograniczone do dwóch skraj¬ nych polozen odpowiadajacych odpowiedniemu o- sadzeniu kulki r w zaglebieniach t, v. Mozna rów- 40 niez napedzac bezposrednio korpus A przez ply¬ te p bez stosowania pierscienia B i slizgaczy P.Inaczej mówiac ten uklad umozliwia napedzanie korpusu A, badz przez pierscien B, badz przez plyte sterujaca P. 45 Ten ostatni uklad jest szczególnie korzystny dla napedu kluczy nasadkowych 1 do przykreca¬ nia i odkrecania srub (fig. 1 i 2). Jest wazne, aby móc na poczatku operacji dzialac bezposrednio na korpus A za pomoca plyty p bez poslugiwania 50 sie kluczem 1. Narzedzie w polaczeniu z wolnym kolem, po umieszczeniu go na srubie, nadaje jej ruch zmienny.W odmianie wykonania (fig. 5—7) slizgacze za¬ miast byc pchanymi przez ich konce sa ciagnione 55 przez palce a, b lub c, d trwale polaczone z klat¬ ka. Ten uklad jest szczególnie korzystny w przy¬ padku wspólczynnika tarcia o znacznej wielkosci miedzy slizgaczami P i pierscieniem B. Przypad¬ ki takie zachodza na przyklad przy wspólpracy 60 dwóch powierzchni stozkowych.Palce a, b, c, d wspólpracuja wówczas z od¬ powiednimi wycieciami w slizgaczach, posiada¬ jacymi wieksze wymiary od wymiarów palców, w celu zapewnienia dobrego dzialania zespolu. W tf5 polozeniu przedstawionym na fig. 5, widac, ze5 palce a, b stykaja sie z brzegami odpowiednich wyciec 2 podczas, gdy palce c i d sa odsuniete.To przestawienie powstaje po zmianie kierunku obrotu.Na fig. 5 przedstawiono równiez odmiane wy¬ konania mechanizmu obrotowego, w którym spre¬ zyny R maja postac sprezystych plytek przyla¬ czonych do pierscienia U i polaczonych z korpu¬ sem przez obrotowa plytke y przymocowana na koncach V i W do srodka plytki sprezystej z jednej strony i z drugiej strony do korpusu A Na koncu V jest umieszczony jezyczek 3 wysta¬ jacy z plytki y i wchodzacy w szczeline 4 sprezyny R. Na koncu W plytka y wchodzi w rowek 5 kor¬ pusu A.W innym przykladzie wykonania (fig. 6) klat¬ ka z poprzedniego przykladu wykonania wspól¬ pracuje z plytkami sprezystymi R bezposrednio o- sadzonymi na ikoncach z luzem, w rowkach 6 wykonanych w slizgaczach P. W tym przykladzie wykonania plyta sterujaca moze bezposrednio na¬ pedzac slizgacze P.Moznaby zastosowac rozwiazanie odwrotne, w którym plytka y spelnialaby role sprezyny R, na' tomiast element przedstawiony jako sprezyna R na fig. 8 bylby sztywny.W nastepstwie tego niezaleznie od przyjetego przykladu wykonania mozna zbudowac sprzeglo jednokierunkowe, nawrotne, w którym dzialanie sprezyny wystarcza, aby spelnialo swoja role.Sprzeglo to posiada w stosunku do jednokierunko¬ wych sprzegiel juz istniejacych wiele zalet, a zwlaszcza: mozliwe jest napedzanie korpusu, badz bezposrednio przez plyte sterujaca, badz za posre¬ dnictwem pierscienia i mechanizmu wolnego ko¬ la. Mozliwe jest równiez zupelne rozlaczenie sprze¬ gla w obydwóch kierunkach. PL