Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania roztworów elastomerów uretanowych stosowanych dla uszlachetniania róznego rodzaju tkanin odziezowych i technicznych.Znany jest sposób wytwarzania roztworów elastomerów poliuretanowych opisany w patencie 63902, polegajacy na reakcji tolileno dwuizocyjanianu z poliestrami zawierajacymi co najmniej 40% polteatru z kwasu adypinowego i glikolu etylenowego. Reakcja prowadzona jest w srodowisku benzenu w obecnosci 2-etylokapronianu cynawego jako katalizatora. Otrzymane w podany sposób elastomery nie wykazuja jednak wysokiej elastycznosci wymaganej dla wiekszosci uszlachetnionych tkanin odziezowych. Z tego wzgledu stosowanie tych elastomerów jest obecnie ograniczone. Druga ujemna cecha tych elastomerów jest zbyt wolne wysychanie uszlachetnianych nimi tkanin, co takze ogranicza ich przemyslowe stosowanie.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu otrzymywania elastomerów o wiekszej elastycznosci i szybszym okresie wysychania, dostosowanych do obecnie stosowanych technologii uszlachetniania na szybkich maszynach. .Sposób wedlug wynalazku polega na zastapieniu poliestru z kwasu adypinowego i glikolu etylenowego, poliestrem o podobnej budowie, ale posiadajacym w lancuchu czasteczkowym wbudowany czlon tereftalowy.Czlon tereftalowy wbudowany w czasteczke elastomeru zmienia korzystnie jego wlasnosci. Elastomer staje sie bardziej elastycznym, nieoczekiwanie nabiera cech wiekszej przyczepnosci, a przez to przy procesach powlekania otrzymuje sie bardziej równo nalozone powloki, odznaczajace sie wieksza przyczepnoscia. Wlasnosci, te pozwalaja rozszerzac zakres uszlachetniania tkanin, pozwalajac operowac bardziej stezonym, roztworami elastomerów poliuretanowych. Osiaga sie przez to dobre efekty uszlachetniania nawet na bard,* r«*K* tkaninach, czego przy stosowaniu dotychczasowych preparatów nie mozna bylo «¦*"*•*« l™*£ta przyczepnosci dzieki wbudowaniu czlonu tereftalowego mozna produkty otrzymane wedlug wynalazku stosowac do uszlachetniania tkanin o zmniejszonej przyczepnosci, np. po obróbce ^9*2!^ZlobnVm Wedlug wynalazku mozna równiez zastapic poliester kwasu adypinowego , gl.kolu^^JT^ poliestrem z wbudowanym rozgalezieniem w postaci grupy metylowej lub *^J£^!£" etylenowego. Poliester ten podobnie zmienia korzystnie wlasnosci preparatu, dajac wieksza przyczepnos i elastycznosc.2 90 892 2 tych wzgledów dla otrzymania optymalnych wlasnosci preparatu korzystnie jest stosowac jednoczesnie i polwster z wbudowanym czlonem tereftalowym oraz poliester z rozgalezieniem w czlonie glikolu etylenowego Dla otrzymania zadanych wlasnosci dodatkowych np. zwiekszenia wytrzymalosci mechanicznej, stosuje sie dodatki innych poliestrów.Sposób wytwarzania roztworów elastomerów poliuretanowych bedacy przedmiotem wvnalazku ilustruja przyklady, P r i y k l a d I. 100 g poliestru wytworzonego z kwasu adypinowego z dodatkiem kwasu tereftalowego, oraz * glikolu etylenowego, o liczbie wodorotlenowej 60 i ciezarze czasteczkowym okolo 2000 umieszcza sie w kolbie reakcyjnej dodaje 130 g benzenu i oddestylowuje 20 g benzenu w celu odwodnienia poliestru. Nastepnie dodaje sie 0,1 g 2-etylokapronianu cynowego i 8,5 g to Iilenodwuizocyjanianu i ogrzewa sie w temperaturze 85~9Q °C w ciagu 5 godzin. Nastepnie zawartosc kolby oziebia sie do temperatury 60 ° i dodaje stopniowo 110 g octanu etylu, ochladzajac roztwór do temperatury 40 °C wylewa sie z kolby.Produkt reakcji nadaje sie do powlekania i impregnacji tkanin po zmieszaniu z poliizocyjanianowymi preparatami sieciujacymi.Przyklad II. 20 g poliestru wytworzonego z kwasu adypinowego i glikolu etylenowego o tiezbie wodorotlenowej 58 i ciezarze czasteczkowym okolo 2000, 50 g poliestru wytworzonego z kwasu adypinowego z dodatkiem politereftalanu etylowego i glikolu etylenowego z dodatkiem gliceryny, o liczbie wodorotlenowej 60 i ciezarze czasteczkowym okolo 2000 i 30 g poliestru wytworzonego z kwasu adypinowego i glikolu dwuetylenowego o liczbie wodorotlenowej 40 i ciezarze czasteczkowym okolo 2100 wprowadza sie do kolby dodajac 130g benzenu. Oddestylowuje sie 20 g benzenu dla odwodnienia mieszaniny poliestrów, po czym w temperaturze 80-90 °C dodaje sie 0,05 g 2-etylokapronianu cynawego oraz 8,2 g tolilenodwuizocyjarv|anu, Calosc ogrzewa sie w temperaturze 80-90 °C wciagu 4 godzin, po czym produkt reakcji Oziebia sie do temperatury 80 °C, dodaje 110 g octanu etylu i po ochlodzeniu calosci do temperatury 40 °C wylewa sie z kolby.Produkt reakcji nadaje sie do powlekania i impregnacji tkanin, po zmieszaniu z poliizocyjanianowymi preparatami sieciujacymi.Przyklad III. 40 g poliestru otrzymanego z kwasu adypinowego i glikolu etylenowego o liczbie wodorotlenowej 58 i ciezarze czasteczkowym okolo 2000 oraz 60 g poliestru otrzymanego z kwasu adypinowego i glikolu 1,2 propylenowego oraz glikolu etylenowego o liczbie wodorotlenowej 55 i ciezarze czasteczkowym okolo 1900 wprowadza sie do kolby dodajac 200 g benzenu. Oddestylowuje sie 20 g benzenu dia odwodnienia mieszaniny poliestrów, po czym dodaje 0,5 g 2-etylokapronianu cynowego i 8,8 g tolilenodwulzdcyjanianu, ogrzewajac w temperaturze 70 °C w ciagu 3 godzin. Nastepnie zawartosc kolby oziebia sie do 60 C dodaje S0 g octanu etylu i po dalszym oziebieniu do 40 °C wylewa z kolby.Produkt reakcji nadaje sie do powlekania i impregnacji tkanin po zmieszaniu z polizocyjanienowymi preparatami sieciujacymi.Przyklad IV. 20 g poliestru z kwasu adypinowego i glikolu etylenowego o liczbie wodorotlenowej 58 i ciezarze czasteczkowym okolo 2000, 20 g poliestru z kwasu adypinowego i glikolu dwuetylenowego o liczbie wodorotlenowej 40 i ciezarze czasteczkowym okolo 2100, oraz 60 g poliestru kwasu adypinowego i glikolu 1,2-butylenowego o liczbie wodorotlenowej 50 i ciezarze czasteczkowym okolo 2000, wprowadza sie do kolby dodaje 230 g benzenu. Oddestylowuje sie 30 g benzenu dla odwodnienia mieszaniny poliestrów i w temperaturze 80-85 °C wprowadza 0,2 g 2-etylokapronianu cynawego oraz 8,8 g tolilenodwuizocyjanianu. Po 3 godzinnym ogrzewaniu zawartosc kolby w temperaturze 80-85 °C produkt reakcji oziebia sie do temperatury 50 °C, dodaje 50 g acetonu i po wymieszaniu produktu w ciagu 0,5 godziny wylewa sie go z kolby.Produkt reakcji nadaje sie do powlekania i impregnacji tkanin po zmieszaniu z poliizocyjanianowymi preparatami sieciujacymi.Przyklad V. 100 g poliestru kwasu adypinowego i glikolu 1 r2-propylenowego oraz etylenowego o liczbie wodorotlenowej 55 i ciezarze czasteczkowym okolo 1900 wprowadza sie do kolby dodajac 130g benzenu i oddestylowuje 20 g benzenu dla odwodnienia poliestru. Dodaje 0,1 g 2-etylokapronianu cynowego oraz 8,3 g tolilenodwuizocyjanianu, ogrzewajac wciagu 4 godzin w temperaturze 85-90 °C. Po tym czasie produkt reakcji oziebia sie do temperatury 70 °C, dodaje 110 g octanu etylu i po oziebieniu do temperatury 40 °C wylewa sie z kolby.Produkt reakcji nadaje sie do powlekania i impregnacji tkanin po zmieszaniu z poliizocyjanianowymi preparatam i sieciujacym i.Przyklad VI. 60 g poliestru otrzymanego z kwasu adypinowego i glikolu 1 r2-propylenowego i etylenowego o liczbie wodorotlenowej 55 i ciezarze czasteczkowym okolo 1900 oraz 40 g po^stru otrzymanego z kwasu adypinowego z dodatkiem politereftalanu etylenowego oraz glikolu etylenowego o Lczb.e90 892 3 wodorotlenowej 60 i ciezarze czasteczkowym okolo 2000 wprowadza sie do kolby, dodaje i30g benzenu i odwadnia poliestry przez oddestylowanie 20 g benzenu. Nastepnie dodaje sie 0,1 g 2-etylokapronianu cynawego oraz 8,8 g tolilenodwuizocyjanianu i ogrzewa w temperaturze 85-90 °C w ciagu 5 godzin. Nastepnie zawartosc kolby oziebia sie do 70 °C, dodaje 110 g octanu etylu i po dalszym ochlodzeniu do temperatury 40 °C wylewa z kolby.Produkt reakcji nadaje sie do powlekania i impregnacji tkanin po zmieszaniu z poliizocyjanianowymi preparatami sieciujacymi.Przyklad VII. 20 g poliestru otrzymanego z kwasu adypinowego i glikolu etylenowego o liczbie wodorotlenowej 58 i ciezarze czasteczkowym okolo 2000, 40 g poliestru otrzymanego z kwasu adypinowego z dodatkiem politereftalanu etylenowego glikolu etylenowego o liczbie wodorotlenowej 60 i ciezarze czasteczkowym okolo 2000, oraz 40 g poliestru otrzymanego z kwasu adypinowego i glikolu 1,2-propylenowego oraz glikolu etylenowego o liczbie wodorotlenowej 55 i ciezarze czasteczkowym okolo 1900 wprowadza sie do kolby dodaje 130 g benzenu i dla odwodnienia oddestylowuje 20 g benzenu. Do kolby dodaje sie 0,2 g 2-etylokapronianu cynawego oraz 8,6 g tol i lenodwuizocyjanianu i ogrzewa wciagu 6 godzin w temperaturze 80—85 °C po czym ochladza do temperatury 70 °C i dodaje 110 g octanu etylu i po nastepnym schlodzeniu do 40 °C wylewa z kolby.Produkt reakcji nadaje sie do powlekania i impregnacji tkanin po zmieszaniu z poliizocyjanianowymi preparatami sieciujacymi. PL