Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do wylewania lozysk slizgowych wielowarstwowych, przeznaczonych do urzadzen i maszyn, w których lozyska te charakteryzuja sie duzym obciazeniem na jednostke powierzchni.Dotychczas lozyska slizgowe wielowarstwowe wykonuje sie sposobem wylewania odsrodkowego i statycz¬ nego. Wylewanie odsrodkowe przeprowadza sie przewaznie przy poziomej osi wirowania lozysk, przy czym lozyska moga byc podgrzewane razem z metalem przewidzianym do wylania w osobnym urzadzeniu grzewczym i potem przeniesieione do urzadzenia wirujacego lub przewidziany do wylania metal jest w stanie plynnym wlewany do wirujacego i podgrzewanego lozyska przez nieruchoma rynne. Po ustalonym okresie wirowania nastepuje w czasie jego trwania intensywne chlodzenie lozyska, a po skrzepnieciu wylanej warstwy nastepuje po obróbce mechanicznej powtórzenie czynnosci z wylaniem nastepnej warstwy. Wylewanie statyczne przeprowadza sie przez formowanie w piasku, zanurzenie oraz przy podcisnieniu.Sposoby wylewania odsrodkowego maja wspólna wade wynikajaca z wyzyskania sil odsrodkowych, a mianowicie sklonnosc do segregacji skladników stopów, która powoduje niejednolitosc skladu kazdej warstwy stopu w przekroju poprzecznym do osi wirowania. Powyzsze zachodzi szczególnie przy stopach brazu, w których segregacja olowiu stanowi niebezpieczenstwo pekniec, przy obciazeniach dynamicznych lozysk. Te zjawiska doprowadzily do ograniczenia stosowania brazów, o zawartosci olowiu do maksimum 25%. Taki sklad chemiczny brazu nie odpowiada jednak warunkom stopu wymaganego w lozyskach np. nowoczesnych silników wysokopreznych. Wymienione przyczyny ograniczyly stosowanie sposobów wylewania odsrodkowego do lozysk o srednicy do 150 mm. Lozyska o wymiarach wiekszych sa przewaznie wylewane jednym ze sposobów statycznych, które stosowane tylko w produkcji jednostkowej i maloseryjnej sa malo wydajne i wymagaja pracochlonnego przygotowania form i rdzeni, przy czym w znacznym stopniu wystepuje równiez grawitacyjna segregacja olowiu. < Dotychczas stosowane sposoby wylewania lozysk slizgowych wielowarstwowych powoduja powstawanie segregacji olowiu w warstwie brazu, czesciowy brak zlacza dyfuzyjnego co ma wplyw na przyczepnosc poszczególnych warstw, jak równiez ukrytych pecherzy i rzadzizn. Wady te powoduja stosunkowo duza ilosc braków produkcyjnych.42 90 472 Celem wynalazku jest zastosowanie sposobu wylewania lozysk slizgowych, eliminujacego wady odsrodko¬ wego i statycznego sposobu wylewania, a w szczególnosci: nadmierna segregacje, czesriowy brak zrqcza dymwj- negoi przyczepnosci, rzadzizn i porowatosc gazowa, wraz z urzadzeniem do zastosowania tego sposobu wytewa- nia.Cel ten osiagnieto przez zastosowanie sposobu wylewania z krzepnieciem, polegajacego na zalaniu wytrawionego i podgrzanego lozyska cieklym metalem, a nastepnie opuszczaniu na zwierciadlo metalu, tlocznika o ksztalcie i wymiarach wylewu, W czasie przemieszczania sie tlocznika nastepuje wyplyw metalu ku górze, az do jego zamkniecia, po czym nastepuje krzepniecie wylewu pod cisnieniem z regulowana intensywnos¬ cia chlodzenia. Regulacje i intensywnosc chlodzenia uzyskuje sie przez zastosowanie w urzadzeniu chlodzenia korpusu lozyska zewnatrz oraz konstrukcje tlocznika, jedno lub wiecej czesciowego, posiadajacego komore umozliwiajaca przeplyw cieczy chlodzacej.Zaletami wynalazku to uzyskanie zlaczy dyfuzyjnych pomiedzy lozyskiem i poszczególnymi warstwami wylewanymi, mozliwosc stosowania brazów o znacznej zawartosci olowiu, mozliwosc wylewania lozysk o duzych gabarytach i dowolnych ksztaltach, wyeliminowanie braków produkcyjnych z tytulu sposobu wylewa¬ nia, przydatnosc do produkcji seryjnej, duza wydajnosc sposobu wylewania uzyskana w oparciu o proste urzadzenie. < Wynalazek zostanie blizej wyjasniony na przykladach wykonania pokazanych na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia sposób uzyskania wylewu w lozysku o ksztalcie kulistym, przy uzyciu urzadzenia pokazanego w przekroju pionowym, fig, 2 — widok z góry tego urzadzenia, fig. 3 — sposób uzyskania wylewu w lozysku 0 ksztalcie walcowym, przy uzyciu urzadzenia pokazanego w przekroju pionowym, fig. 4 - widok z dolu tego urzadzenia.Jak z rysunku fig. 1 i 2 wynika, po przygotowaniu powierzchni wylania, podgrzaniu, umiejscowieniu w podstawie 1 i zamocowaniu lapami 2 lozyska 3, wlewa sie do niego ciekly metal majacy stanowic wylew 4.Nastepnie opuszcza sie tlocznik 5, który po szybkim dojsciu do lustra metalu, przemieszcza sie wolno dalej, az do osiagniecia polozenia koncowego pokazanego na rysunku. Tlocznik 5 wywierajac nacisk na metal, powoduje jego wyplyw, a nastepnie jego zamkniecie pomiedzy lozyskiem 3 i tlocznikiem 5, po czym rozpoczyna sie krzepniecie metalu przy trwajacym nacisku tlocznika 5, Chlodzenie krzepnacego metalu nastepuje od strony tlocznika 5 poprzez przeplyw cieczy chlodzacej przez komore 6 oraz od strony zewnetrznej przez rurke 7 z otworkami, która umiejscowiona jest w oslonke 8 w sposób umozliwiajacy regulacje jej polozenia. Pierscien 9 zabezpiecza czesc nadlewowa lozyska przed odksztalceniami spowodowanymi naciskiem tlocznika 5 jak równiez przed wytryskiem metalu przy jego zamykaniu.Dalszy przyklad sposobu wylewania pokazano na rysunku fig. 3 i 4, z tym, ze ciekly metal majacy stanowic wylew 22 wlewa sie po przymocowaniu lozyska 21 i dolnej czesci tlocznika 23 do podstawy 18 oraz nasadzeniu pierscienia 9. Nastepnie opuszcza sie górna czesc tlocznika 19, przy takim samym sposobie postepowania jak w przykladzie poprzednim. Po skrzepnieciu wylewu i zwolnieniu lap 2, wylane lozysko 21, 22 zostaje wypchniete za pomoca wypychacz a 28-31, uruchamianych za pomoca znanych silowników pneumatycz¬ nych lub hydraulicznych.Urzadzenie do wylewania wedlug wynalazku stanowi podstawe 1 z wycieciem do ustalenia poloze¬ nia lozyska 3, na której usytuowano lapy 2 do mocowania tegoz lozyska 3. Na obrzezu podstawy 1 przyspawana jest oslona 8 z daszkiem, ograniczajaca cale urzadzenie. Do oslony 8 przytwierdzone jest rurka 7 z otworkami, otaczajaca w jednakowych odleglosciach lozysko 3. Polozenie rurki 7 moze byc regulowane w plaszczyznie pionowej, dla chlodzenia z zewnatrz lozyska 3 w najkorzystniejszym polozeniu.Odprowadzenie cieczy chlodzacej doprowadzonej rurka 7 nastepuje przewodem 10 umieszczonym w podstawie 1. Pierscien 9 posiadajacy otwór odpowiadajacy srednicy zewnetrznej czesci nadlewowej lozyska 3, zabezpiecza to lozysko przed odksztalceniem wskutek nacisku tlocznika 5 oraz przed ewentualnym wytryskiem metalu.Tlocznik 5 do wywierania nacisku na wylew 4, posiada ksztalt i wymiary tego wylewu. Górna czesc tlocznika 5 jest wzmocniona w sposób umozliwiajacy zamkniecie sciskanego i wyplywajacego metalu oraz przykrecenie do plyty 11 srubami 12. Wnetrze tlocznika 5 posiada komore chlodzenia 6, przez która przeplywa ciecz chlodzaca, doprowadzana i odprowadzana przewodami 13 i 14. Przewody te przyspawane sa do plyty 11, jak równiez zebra 15 i drag 16. Drag ten posiada skosne wyciecie na obwodzie dla zamocowania go w prasie.Odmiana urzadzenia posiada tlocznik skladajacy sie z czesci górnej 19 i czesci dolnej 23. Obie czesci tlocznika maja odrebne komory chlodzenia 20 i 24, przy czym do komory 24 czesci dolnej tlocznika 23 ciecz chlodzaca doprowadzaja i odprowadzajaca przewody 26 i 27, Czesc dolna tlocznika 23 przykrecona jest ^o podstawy 18 sruba 25. Podstawa 18 ma otwory na sworznie 28, których glówki ujmuja pierscienie 30 i 31. Na sworzniach 28 znajduja sie sprezyny 29, powodujace wyjscie sworzni z otworów podstawy 18 po wypchaniu wylanego lozyska 21-22.90 472 3 PL