Przedmiotem wynalazku jest uklad sterujacy, zwlaszcza do prostownika tyrystorowego w urzadzeniach zasilajacych napiecia stalego.Znany z polskiego opisu patentowego nr 54 761 impulsator do ukladów tyrystorowych sklada sie z generatora napiecia piloksztaltnego polaczonego z przerzutnikiem i generatorem samodlawnym. Z uzwojenia wtórnego transformatora znajdujacego sie w ukladzie generatora samodlawnego otrzymuje sie ciag impulsów modulowanych prostokatem, którego przednie zbocze, okreslajace kat zaplonu tyrystorów ulega przesuwaniu pod wplywem zmian napiecia polaryzacji przerzutnika. Kat zaplonu w funkcji napiecia wejsciowego rosnie w przyblizeniu arccosinusoidalnie. Przebieg tej zaleznosci korygowany jest za pomoca rezystora o regulowanej rezystancji, wchodzacego w sklad obwodu czasowego RC generatora napiecia piloksztaltnego.Uklad sterujacy wedlug wynalazku zawiera tranzystor ladujacy kondensator stalym pradem ze zródla pradowego znajdujacego sie w obwodzie emitera tego tranzystora. Baza tranzystora ladujacego jest polaczona z emiterem tranzystora inicjujacego, który decyduje o rozpoczeciu procesu rozladowania kondensatora i o mo¬ mencie wystapienia impulsu wyjsciowego, sterujacego tyrystory prostownika. Baza tranzystora ladujacego jest ponadto polaczona z baza tranzystora wyjsciowego, na którego kolektorze wystepuja impulsy sterujace tyrystory prostownika. Kolektor tranzystora ladujacego polaczony jest z kolektorem tranzystora sterujacego, do którego bazy doprowadzony jest impuls wejsciowy wyzwalajacy. Przeladowywany kondensator jedna okladzina polaczo¬ ny jest z kolektorem tranzystora ladujacego, a druga jego okladzina dolaczona jest do dzielnika rezystorowego skladajacego sie z dwóch rezystorów zalaczonych miedzy bieguny zasilania. Punkt wspólny rezystorów dzielnika jest polaczony poprzez rezystor ograniczajacy z baza tranzystora inicjujacego, przy czym równolegle do jednego z rezystorów dzielnika jest dolaczona dioda skracajaca czas rozladowania kondensatora.Uklad wedlug wynalazku zapewnia liniowa zaleznosc kata zaplonu tyrystorów w funkcji napiecia oraz umozliwia w szerokim zakresie regulacje kata zaplonu tyrystorów, poprzez regulacje wydajnosci pradowej zródla pradowego umieszczonego w obwodzie emitera tranzystora ladujacego, co wplywa na czas ladowania kondensatora. Uklad charakteryzuje sie stabilnoscia i niezawodnoscia dzialania.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, który przedstawia schemat ideowy ukladu sterujacego do prostownika tyrystorowego.2 89 990 Tranzystor ladujacy T1 zasila kondensator C pradem stalym ze zródla o wydajnosci pradowej Jo, które umieszczone jest w obwodzie emitera tego tranzystora. Kolektor tranzystora ladujacego T1 jest polaczony z kolektorem tranzystora sterujacego T2, do którego bazy doprowadzane sa impulsy wejsciowe wyzwalajace.Baza tranzystora ladujacego T1 jest polaczona z emiterem tranzystora inicjujacego T3, decydujacego o rozpocze¬ ciu procesu rozladowania kondensatora C, co jest równoznaczne z wystapieniem impulsu wyjsciowego. Tranzys¬ tor inicjujacy T3 zastosowano w ukladzie jako element czuly na wartosc pradu bazy tranzystora ladujacego T1.Kondensator C zalaczony jest miedzy kolektor tranzystora ladujacego T1 i dzielnik rezystorowy skladajacy sie z rezystorów R1 i R2 zalaczonych miedzy bieguny zasilania. Równolegle do rezystora R1 dolaczona jest dioda D skracajaca czas rozladowania kondensatora C. Wspólny punkt rezystorów dzielnika R1 i R2 polaczony jest poprzez rezystor R6 ograniczajacy prad, z baza tranzystora inicjujacego T3, zapewniajac odpowiednia polaryzacje bazy tego tranzystora. Do emitera tranzystora inicjujacego T3 dolaczona jest baza tranzystora wyjsciowego T4, na którego kolektorze wystepuja impulsy wyjsciowe sterujace tyrystory prostownika.Wstanie stabilnym ukladu wszystkie tranzystory pozostaja wstanie przewodzenia. Podany na wejscie ukladu impuls wyzwalajacy powoduje przejscie tranzystora sterujacego T2 w stan zatkania, co z kolei powoduje rozpoczecie procesu ladowania kondensatora C przez tranzystor ladujacy T1 ze zródla pradowego Jo. Prad ladowania powoduje wystapienie spadków napiec na rezystorach R1 i R2 utrzymujacych tranzystory — inicjuja¬ cy T3 oraz wyjsciowy T4 wstanie zatkania. Proces ladowania kondensatora C trwa do chwili, gdy napiecie na kolektorze tranzystora ladujacego T1 staje sie bliskie napieciu bazy tego tranzystora, a wiec do momentu, kiedy tranzystor ten wchodzi w stan nasycenia. W obwodzie bazy tranzystora ladujacego T1 umieszczony jest element czuly na wartosc natezenia plynacego pradu, którym jest tranzystor Inicjujacy T3. W momencie przejscia tranzystora ladujacego T1 w stan nasycenia, tranzystor inicjujacy T3 zaczyna przewodzic powodujac zmiany lawinowe w ukladzie, prowadzace do przejscia tranzystorów — sterujacego T2 oraz wyjsciowego T4 wstan przewodzenia. Tranzystor sterujacy T2, bedacy wstanie przewodzenia, powoduje zwarcie punktu Ado bieguna zasilania, co z kolei powoduje szybkie rozladowanie kondensatora C, a powstaly na rezystorze R1 skok napiecia powoduje poglebienie stanu przewodzenia tranzystorów — inicjujacego T3, wyjsciowego T4 oraz sterujacego T2.W momencie rozpoczecia procesu rozladowania kondensatora C, na kolektorze tranzystora wyjsciowego T4 nastepuje skok napiecia wykorzystywany do sterowania tyrystorów prostownika. Po rozladowaniu kondensatora C uklad ponownie znajduje sie wstanie stabilnym, a po otrzymaniu kolejnego impulsu wyzwalajacego, calosc zjawisk powtórzy sie. Zmiane kata zaplonu tyrystorów uzyskuje sie przez regulacje wydajnosci pradowej zródla Jo, co wplywa na zmiane czasu ladowania kondensatora C. Wyjscie ukladu z kolektora tranzystora wyjsciowego T4 jest odseparowane od wejscia i zapewnia impulsy sterujace o duzej amplitudzie. Wyjscie ukladu moze byc silnie obciazone, prad wyjsciowy moze wynosic nawet kilkaset mA. Zmiana temperatury otoczenia w znikomym stopniu wplywa na prace ukladu, poniewaz powoduje zmiany napiec na zlaczach tranzystorów rzedu mV, co jest wartoscia pomijatnie mala w porównaniu z amplituda napiecia liniowo narastajacego na kondensatorze C do wartosci bliskiej wartosci napiecia zasilania. PL