Opis patentowy opublikowano: 30.04.1977 89725 MKP B21c 23/20 Int. Cl2. B21C 23/20 ICZYTELNIA, I Ur:edu Po*e«t*itf#go I M- ej Izeczn^poHei Ludtwfj Twórcywynalazku: Ludwik Kelm, Józef Sienicki, Stefan Rudny, Janusz Widecki, Jacek Olszowski, Józef Kubik Uprawniony z patentu: Huta 1 Maja, Gliwice (Polska) Tlocznik do glebokiego tloczenia gPz o podwójnych scianach zwlaszcza z miedzi Wynalazek dotyczy tlocznika do glebokiego tloczenia gilz o podwójnych scianach zwlaszcza z miedzi.Wynalazek stosuje sie dla gilz, których stosunek srednicy zewnetrznej do wysokosci wynosi okolo dwa, a ponadto grubosc scianki gilzy zewnetrznej i wewnetrznej wynosi okolo osmiu milimetrów, zas srednica gilzy okolo 200 milimetrów.Dotychczas tego typu gilzy wykonywane byly przez formowanie plytkie w tlocznikach, a nastepnie przez przeciaganie osobno scianki gilzy zewnetrznej i osobne przeciaganie scianki gilzy wewnetrznej. Kazda z tych operacji wymaga osobnego oprzyrzadowania oraz kilkakrotnego przebudowywania prasy przez zmiane osprzetu.Glówna trudnosc wykonywania glebokich podwójnych gilz jest zakleszczanie sie ich zarówno na matrycy zewnetrznej, wewnetrznej jak i na stemplu.Znany jest tez z polskiego opisu patentowego nr 31 853 sposób wyrobu elektrod kondensatorowych wedlug którego wykonuje sie dwa lub wiecej scianek cylindrycznych, przy czym wytlaczanie prowadzi sie tak dlugo dopóki dna elektrod nie osiagna grubosci przynajmniej czterokrotnie wiekszej od grubosci scianek poszczególnych tulejek. Tlocznik charakteryzuje sie tym, ze w górnej czesci prasy zastosowano stempel wielotulejowy osadzony jeden w drugim, a w srodku znajduje sie przymocowany równiez do górnej czesci prasy walcowy stempel tloczacy i prowadzacy wewnetrzna czesc elektrody. Sposób i tlocznik stosuje sie w przypadku gdy stosunek wysokosci do srednicy tulei wynosi jeden, a materialem wyjsciowym jest aluminiowy krazek.Zarówno material wyjsciowy to jest aluminium jak tez wielkosc elektrod których srednica wynosi do dwóch centymetrów pozwalaja na stosowanie tego sposobu jak i tlocznika przy czym dla tych wielkosci wyciaganie wypraski nie przedstawia trudnosci. Sposób ten nie nadaje sie dj gleboko tlocznych podwójnych gilz, miedzianych o srednicach do dwudziestu centymetrów, formowanych na goraco. ¦ Znany jest tez z opisu patentowego RFN Nr 1148959 sposób otrzymywania kubków o podwójnych scianach wykonywanych z lekkich metali zwlaszcza na kubki kondensatorów. Tlocznik dla stosowania sposobu ma podobnie jak w wyzej opisanym sposobie wedlug polskiego opisu patentowego Nr 31 853-jeden stempel pierscieniowy, a wewnatrz niego stempel cylindryczny, obydwa umocowane w górnej czesci prasy. Jako material wyjsciowy stosuje sie najlepiej aluminiowy krazek o srednicy równej zewnetrznej srednicy gotowego wyrobu.Sposób i tlocznik nie nadaja sie do tloczenia duzych glebokich gilz miedzianych2 89 725 Obydwa sposoby dotycza formowania na zimno i to przewaznie z aluminium.Celem wynalazku jest tlocznik do formowania na goraco gilzy z,miedzi o podwójnych scianach, taki, aby mozna bylo uzyskac gilze o zadanych wymiarach zwlaszcza o wysokosci scianek równej okolo podwójnej srednicy zewnetrznej gilzy, przy srednicy gilzy okolo dwustu milimetrów i grubosci scianek równej okolo osmiu milimetrów przy zestawie przyrzadów, które wyeliminuja koniecznosci dodatkowego formowania scianek gilzy i umozliwia wyciagniecie gotowej gilzy z matrycy jak i sciagniecie ze stempla.Ce) ten zostal osiagniety przez zastosowanie na podwójne gilzy pierscieniowych wlewków miedzianych uprzednio obrabianych wiórowo majacych ugory wglebienie i podgrzewanych do temperatury okolo 850°C oraz majacych srednice zewnetrzna i wewnetrzna równa odpowiednim srednicom gotowej gilzy.Tlocznik do glebokiego tloczenia gilz o podwójnych scianach, zwlaszcza z miedzi przystosowany do prasy, korzystnie hydraulicznej z górna plyta i dolnym przesuwnym stolem oraz umieszczonej na tym stole podstawie pod ustalajacy czop, z prowadzacym dragiem i zewnetrzna matryca oraz przymocowana do górnej plyty prasy, obsada i stemplem o odpowiedniej wysokosci tym sie charakteryzuje, ze do podstawy najlepiej za pomoca srub ma zamocowana obudowe zewnetrznej matrycy, która to matryce dociska ta obudowa do podstawy wspólosiowo z osia pionowa prowadzacego draga, przy czym ta obudowa ma na odpowiedniej wysokosci umieszczony zderzak, o który opiera sie luzno ulozony odejmowalny sciagajacy pierscien, ponadto w sklad zestawu wchodza dwa odejmowalne pólpierscienie podkladane okresowo miedzy dno podwójnej gilzy a górna powierzchnia zewnetrznej matrycy oraz przetyczkowy sworzen przechodzacy luzno przez otwory utworzone w jednej osi w podstawie, ustalajacym czopie i w dolnej czesci prowadzacego draga, zas górna plyta prasy jest wyposazona w cieglo, korzystnie linowe do zaczepiania w górnej czesci prowadzacego draga oraz ma wypychacz korzystnie odejmowalny dla popychania w dól prowadzacego draga Tlocznik charakteryzuje sie ponadto tym, ze prowadzacy drag ma lukowe odsadzenie na tej samej wysokosci, na której w zewnetrznej matrycy formuje sie dno podwójnej gilzy, przy czym odsadzenie to formuje czesc zewnetrzna dna podwójnej gilzy od strony jej osi pionowej. Stempel v/ dolnej czesci roboczej ma w obrysie prosty odcinek prostopadly do osi pionowej tlocznika usytuowany w taki sposób, ze powoduje on rozdzial wyjsciowego krazka na podwójna gilze, której obie sciany plyna z zalozona predkoscia na zalozona wysokosc.Wynalazek jest blizej objasniony w przykladzie wykonania pokazanym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia tlocznik w przekroju pionowym, fig. 2 surowy krazek miedziany odlewany w pionowym przekroju fig. 3-przedstawia wyjsciowy krazek po obróbce w pionowym przekroju, a fig. 4 przedstawia czesc robocza stempla wraz z fragmentom dna zewnetrznej matrycy i odsadzenie draga prowadzacego.Tlocznik wedlug wynalazku jest przystosowany do prasy o odpowiednim nacisku, która ma górna plyte 17 ruchoma w kierunku pionowym i dolny stól 18 majacy naped poziomy. Na dolnym stole 18 jest ustawiona i. zamocowana podstawa 1f w której jest osadzony ustalajacy czop 2, a w nim jest prowadzony i osadzony prowadzacy drag 4. Dla zwiazania tych elementów w czasie wyciagania stempla 5 zastosowano przetyczkowy sworzen 8 osadzony poziomo i przechodzacy luzno przez wspólnie wykonany otwór. Wspólosiowo z prowa¬ dzacym drgaiem 4 w odpowiednio uformowanym gniezdzie jest osadzona zewnetrzna matryca 3 docisnieta do podstawy 1 zewnetrzna obudowa 23 matrycy za pomoca srub 10. Zewnetrzna obudowa 23 ma u góry zderzaki 22, o które opiera sie sciagajacy pierscien 11. Stempel 5 jest zamocowany za pomoca wkretów 7 do obsady 6 zamocowanej do górnej plyty 17 prasy w znany sposób. Stempel 5 ma glówke 16 uformowana w czesci roboczej z dwu luków polaczonych odcinkiem 26 prostym, który to odcinek 26 jest elementem wplywajacym w zasadniczy sposób ma rozdzial wyplywu materialu na zewnetrzna i wewnetrzna scianke podwójnej gilzy 12.Zewnetrzna matryca 3 oraz prowadzacy drag 4 maja odpowiedni ksztalt, zwlaszcza drag 4 ma odsadzenie 25 dla wspólnego formowania dna podwójnej giizy 12 oraz dla jej wyciagania za pomoca prowadzacego draga 4 z zewnetrznej matrycy 3. Górna plyta 17 jest wyposazona w cieglo 24 korzystnie linowe do wyciagania prowadzacego draga 4 oraz w wypychacz 21 dla wypychania tegoz prowadzacego draga 4 z podwójnej gilzy 12. % Dla przytrzymywania podwójnej gilzy 12 w momencie wypychania z niej sworznia 4 stosuje sie jako podpórki odejmowalne pólpierscienie 20, których srednica wewnetrzna jest nico wieksza od srednicy prowadzacego draga 4, a zewnetrzna nieco wieksza od zewnetrznej srednicy podwójnej gilzy 12. Dla latwiejszego zaczepienia ciegla 24 na górnej czesci prowadzacego draga stosuje sie sworzen 9 staly lub lepiej odejmowalny.Sposób tloczenia glebokich gilz o podwójnych scianach w tloczniku wedlug wynalazku polega na wykonaniu nastepujacych czynnosci: w znanej formie z rdzeniem odlewa sie miedziany surowy krazek 14, który poddaje sie skrawajacej obróbce, po której wyjsciowy krazek 13 ma wglebienie 15 pod stempel 5 oraz ma zewnetrzna srednice i wewnetrzna srednice równa odpowiednim srednicom prowadzacego draga 4 i wewnetrznej matrycy 3 to znaczy takie same jak srednice wewnetrzna i zewnetrzna gotowej gilzy 12. Wyjsciowy krazek 13 podgrzany do temperatury okolo 850°C osadza sie na prowadzacym dragu 4 przy podniesionym do góry stemplu89 725 3 . Krazek 13 opada na dno zewnetrznej matrycy 3. Nastepnie naklada sie na prowadzacy drag 4 sciagajacy pierscien 11 i za pomoca górnej plyty 17 prasy, stemplem 5 wyciska sie podwójna gilze 12 przy czym jej zewnetrzna scianka podnosi sciagajacy pierscien 11 do góry. Ruchem w góre górnej plyty 17 prasy, wyciaga sie stempel 5 z gilzy 12 przy czym sworzen przetyczkowy 8 nie pozwala na wyciagniecie prowadzacego draga 4 jak tez sciagajacy pierscien 11 opierajac sie o zderzak 22 zatrzymuje podwójna gilze 12 w zewnetrznej matrycy 3.Wówczas nalezy usunac sciagajacy pierscien 11, usunac przetyczkowy sworzen 8, zaczepic linowe cieglo 24 o sworzen 9 w górnej czesci prowadzacego draga 4 i ruchem górnej plyty 17 do góry, wyciagnac prowadzacy drag 4 z ustalajacego czopa 2 a wraz z nim podwójna gilze 12, dzieki lukowemu odsadzeniu 25, o które opiera sie dno gilzy 12. Gilze 12 wyciaga sie na taka wysokosc, aby jej dno znajdowalo sie powyzej poziomu 19 górnej powierzchni zewnetrznej matrycy 3 okolo piec centymetrów, podklada sie miedzy dno gilzy 12 a ta matryce 3 plaskie pólpierscienie 20 i ruchem w dól górnej plyty 17 prasy najlepiej za pomoca wypychacza 21 wyciska sie prowadzacy drag 4 z gilzy 12, az do wprowadzenia go z powrotem do ustalajacego czopa 2. Nalezy wówczas z powrotem zalozyc przetyczkowy sworzen 8, a podwójna gilza 12 jest gotowa i nalezy ja ze stolu prasy zdjac w dowolny znany sposób. W czasie tloczenia gilzy poziomy stól 18 prasy wykonuje ruchy wprzód i w tyl celem ulatwienia manewrowania lina 24 wypychaczem 21 oraz plaskimi pólpierscieniami 20 i sciagajacym pierscieniem 11, ale dla uproszczenia opis tych ruchów pominieto, tym bardziej ze zaleza one od warunków i mozliwosci usytuowania tych elementów. Glówka 16 stempla 5 ma w dolnej czesci prosty odcinek 26 w obrysie stanowiacym dwa odpowiednie luki, przy czym ten odcinek 26 prosty, stanowi o rozdziale materialu tloczonego z wyjsciowego krazka 13, tak, aby scianki podwójnej gilzy 12 mialy zadana wysokosc. Polozeniem tego prostego odcinka 26 mozna regulowac i uzyskiwac podwójne gilzy 12 o sciankach równych, lub o sciankach jednej wyzszej, a jednej nizszej. Podobnie mozna dz eki polozeniu tego odcinka 26 i odpowiedniemu uksztaltowaniu glówki 16 stempla 5 oraz zewnetrznej matrycy 3 uzyskiwac podwójne gilzy 12 o róznej grubosci wewnetrznej i zewnetrznej scianki przy jednakowej ich wysokosci.Tlocznik wedlug wynalazku pozwala na glebokie tloczenie gilz 12 o podwójnych sciankach, z mozliwoscia regulowania zarówno grubosci scianek jak i wysokosci, przy jednym zagrzaniu odpowiednio przygotowanego wlewka. Cykl roboczy tloczenia wynosi trzy do czterech minut, a nastepnie podwójne gilzy moga byc stosowane jako material wyjsciowy do dalszego stosowania. Podwójne gilzy stosuje sie do wylotów palników chlodzonych wewnatrz woda. Wykonywane tym sposobem gilz/ poza znacznym zmniejszeniem czasu ich produkcji wykazuja wieksza trwalosc od dotychczas wytwarzanych innymi sposobami. Takze jakosc wyrobu jest znacznie lepsza, a ilosc wybraków i zle wytloczonych gilz jest znikoma. PL