PL8960B1 - Przyrzad do mierzenia odleglosci i katów na mapach i w naturze. - Google Patents

Description

Przedmiotem niniejszego wynalazku jest rozwiazanie nastepujacego zadania: odmierzanie dlugosci linij naznaczonych na mapach i okreslanie kierunków; okresle¬ nie wzniesien, pomiar bocznego kata celu zapomoca podzialki kreskowanej i noto¬ wanie odleglosci celu w danym kierunku, uzyskiwanie danych do szkiców widoko¬ wych w celu dokladnego oznaczenia celu, polozenia powierzchni, a takze ustalenia dlugosci kolumn oddzialów wojskowych, przyozem odpowiedni przyrzad mozna uzy¬ wac bez wzgledu na pogode.Dalsza zaleta nowego przyrzadu, w po¬ równaniu ze znanemi przyrzadami do mie¬ rzenia odleglosci na mapach, polega na moznosci bezposredniego odczytywania skali nietylko na mapach wojskowych, lecz takze na mapach katastralnych, przyczem nowym przyrzadem mozna takze mierzyc katy, co umozliwia rozwiazywanie takich zagadnien, jakich nie mozna rozwiazywac zapomoca znanych przyrzadów. Konstruk¬ cja nowego przyrzadu jest prosta, obsluga latwa. Przyrzad jest zrobiony z materjalu twardego, lecz ciagliwego i trudno utle¬ niajacego sie, jego rozmiary sa niewielkie, waga mala.Fig. 1 przedstawia rzut pionowy pod¬ stawy; fig, 2—rzut pionowy plyty gwiazdo¬ wej i ostrzy mierniczych; fig. 3 przedsta¬ wia sprzeglo; fig. 4—listwe promieniowa; fig. 5—rzut pionowy zlozonego przyrzadu, a fig. 6—jego rzut boczny; fig. 7 i 8 przed-stawiaja w rzucie pionowym i bocznym polaczenie uniwersalnego przyrzadu z le¬ zaca pod nim busola lub kompasem.W przedstawionym przykladzie wykona* nia nowego przyrzadu jego podstawa skla¬ da sie z kolowych czesci glowicowych F F' z raczka N. Na górnej F i na dolnej F\ polowie czesci glowicowej znajduja sie podluzne wykroje K i K\ w których sa u- mieszczone przesuwalne osie lub czopiki T T (fig. 6). W polozeniu zasadniczem (fig. 6) os 7\spoczywa w srodkowej czesci wy¬ kroju K, bedacej zarazem punktem srod¬ kowym kola podstawy. Os T znajduje sie jednoczesnie' w nizej lezacej czesci wy¬ kroju K'.Na kolowym luku górnej polowy F glo»- wicy znajduje sie odpowiednia podzialka kreskowa.Liczby obok kolowego luku x podaja odleglosc od srodka kola w kilometrach dla map o podzialce 1 : 75000.Na luku kolowym F* dolnej polowy glowicy znajduje sie odpowiednia podzial¬ ka stopniowa.Wzdluz srodkowej linji raczki N znaj¬ duja sie wykroje C, które przedstawiaja dlugosci kolumn calych oddzialów woj¬ skowych i ich czesci. Na krawedziach racz¬ ki znajduja sie podzialki dla map 1:75000, odpowiadajace dlugosci kroku wzglednie metra; raczka moze wiec sluzyc takze ja¬ ko podzialka pnzy szkicowaniu.Fig. 2 przedstawia czesc przyrzadu, mianowicie plyte gwjiazdowaj Y.Z plyty tej wychodza w czterech kierunkach pary o- strzy O, P, Q, R, ksztaltu klinowego. Od¬ stepy pomiedzy parami ostrzy, wyrazone w centymetrach, 0,5, 0,8, 1, 1,3, wypisa¬ ne sa obok cyfr okreslajacych pary ostrzy.Cyfry umieszczone sa na lewej stronie ograniczonej przestrzeni odpowiadaj acej kazdej parze ostrzy, np. 10; 12,5; 25; 75; 200 i 750 wyrazaja po pomnozeniu przez 100 rzeczywista skale mapy. Odleglosci wyrazone wedlug danej podzialki w cen¬ tymetrach sa wyrazone zapomoca cyfr, znajdujacych sie po prawej stronie par o- strzy, np. lOOm, 200m, 500x, lOOOm, lOkm.Odleglosc klinowych ostrzy nalezacych do dwóch róznych par, lecz najblizszych siebie podaja liczby znajdujace sie w naro¬ zach wewnetrznej czesci gwiazdowej ply¬ ty Y np. 1,8; 1,9; 2,0. Plyta gwiazdowa jest osadzona na osi T podlug fig. 6.Fig. 3 przedstawia plyte sprzegowa 2.Os T* styka sie z dolna czescia glowicy podstawy od tylu. Potem wtyka sie na os T' plyte sprzegowa Z (zaopatrzona w o- kragly wykrój 1) i przymocowuje sruba T.Tym sposobem plyta Z jest sprzezona z podstawa F* tak, ze os T obraca plyte Z, która jest zaopatrzona w podluzna szcze¬ line7. ji I:*-' Os T (fig. 6) wsuwa sie przez wykrój K (fig. 1) w ten sposób, zeby zgrubienie osi T stykalo sie z górna glowica F pod¬ stawy od tylu, poczem naklada sie na os T (wznoszaca sie z wykroju K) plyte gwiazdowa Y, która posiada w tym celu w srodku maly okragly otwór. Podluzny wykrój / plyty sprzegowej Z zachodzi na os T, tak ze podstawa, plyta gwiazdowa i plyta sprzegowa sa z soba polaczone.W celu przygotowania plyty gwiazdo¬ wej (osadzonej centrycznie na osi T) do pomiaru odleglosci przesuwa sie ja z ply¬ ta sprzegowa w wykroju tak dlugo (wgó- re), az plyta gwiazdowa zasloni zupelnie numer 3200 podzialki kreskowanej, znaj¬ dujacej sie na górnej czesci F podstawy.Równoczesnie przesuna sie wgóre oby¬ dwie osie T i T\ które wystaja poza wy¬ kroje K, K' podstawy F, F; osfe T i T przesuna sie az do górnej granicy wykro¬ jów Ki K', równoczesnie os T' wejdzie w trójkatny wykrój plyty gwiazdowej po¬ miedzy ostrzami jednej pary i ustali w ten sposób plyte gwiazdowa w pewnej okreslo¬ nej plaszczyznie. W czasie pracy wysunie¬ ta para ostrzy (np. R) plyty gwiazdowej moglaby sie ewentualnie cofnac; aby temu — 2 —zapobiec dokreca sie srube 5 (fig. 6) na osi T, przyciskajac w ten sposób plyte sprzegowa do plyty gwiazdowej, a te o- statnia do podstawy.Jezeli przy pomiarze odleglosci na ma¬ pie o innej podzialce chce sie uzyc innej pary ostrzy (np. OJ, to trzeba zluznic sru¬ be S i przesunac sama tylko plyte sprze¬ gowa Z, bez plyty gwiazdowej Y, do pier¬ wotnego polozenia. Wtedy os Z" wysuwa sie z trójkatnego wykroju, a plyta gwia¬ zdowa moze sie znowu obracac na osi T.Potem obraca sie plyte gwiazdowa tak dlugo, az inna jej czesc ukaze zadana po- dzialke, a numer 3200 na górnej czesci podstawy nie bedzie zasloniety. Nastep¬ nie przesuwa sie znowu naprzód plyte sprzegowa az trójkatny wykrój pomiedzy ostrzami zadanej pary zajdzie na os T\ Wtedy dokreca sie nakretke G.Jezeli gwiazdowa plyta ma byc uzyta do mierzenia odleglosci na mapie kata¬ stralnej, lub innej, dla której pary ostrzy nie wykazuja odnosnych dat, to postepu¬ je sie nastepujaco: zluiniwszy srube 5 ob¬ raca sie plyte gwiazdowa na osi T* w ten sposób, zeby najblizsze siebie ostrza, nale¬ zace do sasiednich par obejmowaly numer 3200 podzialki podstawy. Potem przesuwa sie naprzód plyte sprzegowa w ten sposób, zeby prostokatny wykrój, który znajduje sie pomiedzy dwoma ostrzami przeciwle- glemi wyzej wymienionym ostrzom (np. wewnetrzne ostrza pary ostrzy P i OJ, nie wszedl na os T\ Aby plyta gwiazdowa nie mogla sie cofnac w czasie pomiaru do¬ ciska sie nakretke G.Na fig. 4 przedstawiono inna czesc przedmiotu wynalazku, mianowicie plyte promieniowa H. Z srodkowego punktu przegubu 2 plyty promieniowej wychodzi podzialka, której kazda dwudziesta kre¬ ska jest dluzsza i oznaczona liczbami 20— 140, kazda dziesiata kreska ma dlugosc ta¬ ka sama, jak ostatnio wymienione kreski, lecz nie jest oznaczona, a kazda druga kreska jest krótsza od innych.Plyte promieniowa lub listwe H osadza sie na osi T (fig. 6) w teji sposób, ze przy¬ mocowuje sie ja obrotowo zapomoca sru¬ by M na srubie S. Plyte promieniowa moz¬ na wiec dowolnie obracac na podzialce kreskowanej, wzglednie stopniowej pod¬ stawy. Krawedz listwy H zaopatrzona w podzialke mozna po dokreceniu sruby M ustawic na dowolnej kresce wspomnianej podzialki podstawy i w ten sposób ozna¬ czyc boczny kat przedmiotu celu. Ponie¬ waz podzialka plyty promieniowej jest milimetrowa, wiec wzdluz jej plyty moz¬ na równiez wyznaczac odleglosci.Na fig. 5 przedstawiono przyklad wyko¬ nania nowego przyrzadu. Na podstawie wi¬ dac plyte gwiazdowa i sprzegowa w polo¬ zeniu zasadniczem. Plyta promieniowa jest nieco przesunieta ze swego polozenia normalnego; jej krawedz z podzialka jest ustawiona w tym przypadku na 45°, li¬ czac od kreski 40 dolnej glowicy F pod¬ stawy.Poniewaz do pomiaru potrzeba pewnej wielkosci stalej, wiec w mysl wynalazku ustala sie odleglosc przyrzadu miernicze¬ go od oka obserwatora w ten sposób, ze przyrzad jest przymocowany do sznura lub lancucha, którego koniec przechodzi przez najnizszy otwór preta Ni jest pola¬ czony ze sznurem, który obserwator za¬ klada na szyje. Dlugosc sznura jest tak dobrana, ze gdy obserwator zalozy sobie petle na szyje, to przy napieciu sznura odleglosc przyrzadu od skali wynosi 50 cm, gdyz odleglosc ta okazala sienajprak- tyczniejsza.Wedlug fig. 7 i 8 uniwersalny przyrzad mierniczy jest polaczony z kompasem lub busola V, której wewnetrzna powierzchnia jest powleczona swiecaca masa, uwydat¬ niajaca sie wyraznie, takze w ciemnosci.Przymocowanie przyrzadu do busoli umozliwia trzymak U równolegly do racz- — 3 —ki N przyrzadu i posiadajacy w srodku szczeline A, zboku zaokraglony w B, aby mozna wsunac raczke TV. Szczelina A jest zrobiona glównie dlatego, zeby sie w niej mógl swobodnie poruszac karabinowy ha¬ czyk sznura, (przechodzacego wokolo szyi obserwatora i nie uderzal w listwe U.Przy uzywaniu, przyrzadu razem z bu¬ sola zawiesza sie go na sznurze, ustalaja¬ cym odleglosc przyrzadu od oka.Na tylnej stronie listwy U znajduje sie jeszcze otwór D, sluzacy równiez do umo¬ cowania karabinowego haczyka, wiszace¬ go na listwie. PL PL

Claims (7)

1. Zastrzezenia patentowe. 1. Przyrzad mierniczy do wyznaczania odleglosci, kierunków i katów na mapach i w naturze, znamienny tern, ze jego pod¬ stawa, skladajaca sie z okraglej czesci glowicowej (F, F'J i raczki (N), oraz za¬ opatrzona w podzialkej kreskowai katowa (stopniowa), jest polaczona z obrotowa plyta gwiazdowa (Y), zaopatrzona w o- strza (O, P, Q, R) do mierzenia odleglosci, i z obrotowa plyta promieniowa (H), przy- czem na raczce (N) podstawy znajduja sie odpowiednie, potrzebne oznaczenia.

2. Przyrzad wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tern, ze polaczenie podstawy (F, F') i plyty gwiazdowej (Y) mozna zluzniac i przesuwac plyte gwiazdowa na podstawie w kierunku promieniowym w celu usta¬ lenia plyty gwiazdowej w polozeniu mi- mosrodowem.

3. Przyrzad wedlug zastrz. 1 — 2, zna¬ mienny tern, ze sruba (SJ lub os (T), trzy¬ majace plyte gwiazdowa (Y), moze sie przesuwac w promieniowo skierowanym wykroju (K) podstawy, co umozliwia wy¬ suwanie mierniczych ostrzy gwiazdowej plyty poza brzeg podstawy.

4. Przyrzad wedlug zastrz. 1—3, zna¬ mienny tern, ze podstawa (F, F') jest je¬ szcze zaopatrzona w drugi wykrój szczeli¬ nowy (K')- do prowadzenia osi (T) plyty sprzegowej (Z), której podluzna szczelina (I) obejmuje os (T) plyty gwiazdowej (Y) w ten sposób, ze obrót plyty gwiazdowej jest mozliwy tylko wtedy,, gdy obie osie (T, Tf) sa rozsuniete, natomiast przy ich zblizeniu os (T') wchodzi w naciecia lub w wykroje plyty i umozliwia jej obrót.

5. Przyrzad wedlug zastrz. 1—4, zna¬ mienny tern, ze na plycie gwiazdowej (Y) znajduje cie koncentryczna z nia obroto¬ wa plyta promieniowa lub listwa (H) z milimetrowa podzialka do mierzenia dlu¬ gosci i katów.

6. Przyrzad wedlug zastrz. 1—5, zna¬ mienny tern, ze przyrzad mierniczy jest przymocowany do lezacej pod nim busoli lub kompasu (V) i sluzy do nastawiania przyrzadu wedlug kierunków geograficz¬ nych.

7. Przyrzad wedlug zastrz. 8, znamien¬ ny tern, ze ze zwyklym swiecacym kompa¬ sem (V, W) jest polaczona listwa (UJ, po¬ siadajaca w srodku szczeline (AJ i zaopa¬ trzona w zaokraglenia lub faldy (B), które wsunieta w nie raczke (N) przyrzadu przy¬ trzymuja tak mocno, ze srodkowe osie obu przyrzadów zlewaja sie z soba. Karl L e n d v a y. Zastepca: Dr. inz, M, Kryzan, rzecznik patentowy,Do opisu patentowego Nr 8960. -tScSTE -JizcSZ s -3^7 Druk L. Boguslawskiego, Warszawa. PL PL