Przedmiotem wynalazku jest uklad numerycznego sterowania obrabiarka, zwlaszcza wiertarka do glebokich otworów. W tego rodzaju obrabiarkach narzedzie wielokrotnie dosuwane jest do obrabianego miejsca, a nastepnie szybkim ruchem cofane do plaszczyzny odniesienia, przy czym wielkosc dosuwu narzedzia i ruchu powrotnego oraz ich znaki okreslane sa automatycznie, a przelaczenie rodzaju pracy, z „szybki przesuw do przodu" na „posuw do przodu" uzaleznione jest od poprzedniej zmierzonej wielkosci ruchu powrotnego.W obrabiarkach jest bardzo wazne, aby ruch san narzedziowych zmieniany byl na wolny ruch „posuw do przodu" w momencie, gdy szybko przesuwajace sie sanie narzedziowe zblizaja sie do obrabianego przedmiotu, aby poruszajace sie z duzaszybkoscia wiertlo nie uderzylo w ten przedmiot i nie uleglo zlamaniu.Przy prostych operacjach wiercenia sterowanie zmiana przesuwu szybkiego na posuw roboczy mozliwe jest bez uciekania sie do programowania, poniewaz powierzchnia obrabianego przedmiotu, w która zaglebia sie wiertlo jest okreslona od poczatku i wedlug tego mozna ustawic obrabiarke. Jednakze w przypadku wiercenia glebokich otworów wiertlo doprowadza sie wielokrotnie do przedmiotu a nastepnie cofa, aby usunac wióry z kazdorazowo nowowywierconej czesci otworu. W kolejnym, nastepnym cyklu roboczym szybki przesuw san narzedziowych jest wiekszy, to jest moment i miejsce zmiany przesuwu szybkiego na „posuw do przodu" nie jest identyczne z momentem lub miejscem, w którym dokonano zmiany w poprzednim cyklu roboczym, lub w którym nalezy dokonac zmiany w nastepnym cyklu roboczym.Znane sa uklady sterowania, które przewiduja zastosowanie w wiertarkach do glebokich wiercen specjalnych urzadzen, za pomoca których mierzy sie wielkosc ruchu powrotnego wiertla w jednym cyklu roboczym. Tak otrzymana wartosc sluzy wówczas jako podstawa do okreslania dosuwu narzedzia w nastepnym cyklu roboczym. Istnieje wiec mozliwosc zmiany ruchu narzedzia w momencie, gdy dosuwane wiertlo osiaga powierzchnie obrabianego przedmiotu.W jednym z tego rodzaju mechanicznych urzadzen trzpien roboczy dotyka do zamocowanej do san narzedziowych osiowo dzialajacej sprezyny i oddzialuje na przelacznik w ten sposób, ze w odpowiedniej chwili czasowej nastepuje przelaczenie zespolu napedowego z „ruch szybki do przodu" na „posuw roboczy".2 89 594 W przypadku sterowania numerycznego tego rodzaju mechaniczne urzadzenia przelaczajace nie znajduja wiekszego zastosowania.Znany jest uklad numerycznego sterowania obrabiarka, zawierajacy czytnik, tasmy dziurkowanej, który przekazuje odczytywane rozkazy drogi poprzez pamieci posrednie i dekoder do pamieci wartosci zadanej.Sygnaly odczytywane przez czytnik tasmy dziurkowanej sa wykorzystywane do sterowania zmiana czestotliwosci impulsów drogi, wytwarzanych przez czujniki predkosci przeznaczone do pomiaru skladowych predkosci w kierunkach osi X, Y, Z. Zasada sterowania polega na tym,ze informacja o dlugosci odcinka drogi, która ma przebyc narzedzie, zapisywana jest w pamieci wartosci zadanej. Czujnik predkosci tak dlugo wytwarza impulsy drogi do zespolu napedowego, az narzedzie nie przebedzie zadany odcinek drogi. Te impulsy sa dostarczane jednoczesnie do pamieci wartosci zadanej. Operacja ta jest kontrolowana przez uklad badania zera dolaczony do pamieci wartosci zadanej, któryto uklad badania zera zatrzymuje czujnik predkosci i powoduje zaprzestanie wysylania impulsów drogi. Uklad sterowania numerycznego obrabiarka jest poza tym wyposazony w pamiec cykli, w której sa rejestrowane powtarzajace sie rozkazy, na przyklad odnosnie glebokosci wiercenia przy duzej liczbie takich samych otworów, które trzeba wywiercic, przy czym kazdorazowo w miare potrzeby, informacje te sa pobierane z tej pamieci i przekazywane w postaci sygnalów sterujacych. Tego rodzaju sterowanie jest opisane w czasopismie wydawanym przez firme Siemensa, a mianowicie w „Siemens-Zeitschrift", 1970, zeszyt dodatkowy „Sterowanie numeryczne", strony 5—10.Zadaniem wynalazku jest wyposazenie ukladu sterowania numerycznego w elektroniczna przystawke, przy pomocy której, zwlaszcza przy wierceniu glebokich otworów, automatycznie okresla sie dokladne wartosci dla operacji zmiany kierunku posuwów przy dosuwie narzedzia i przesuwie szybkim.Wedlug wynalazku zadanie to rozwiazano w ten sposób, ze odpowiednio do kazdorazowego dosuwu narzedzia ustawia sie zawartosc pamieci ruchu powrotnego, której stan zmniejszany jest w zaleznosci od wielkosci ruchu powrotnego, i której sygnal wyjsciowy o ustalonej wartosci powoduje wstrzymanie ruchu powrotnego, odpowiednio do ruchu powrotnego ustawia sie zawartosc pamieci dosuwu narzedzia, której stan zmniejszany jest w zaleznosci od wielkosci dosuwu narzedzia i której sygnal wyjsciowy o ustalonej wartosci powoduje wstrzymanie dosuwu narzedzia, ze zastosowano pamiec przyrostów, której zawartosc po kazdym ruchu powrotnym dodawana jest do zawartosci pamieci dosuwu narzedzia, oraz ze zawartosc pamieciu przyrostów i pamieci dosuwu narzedzia porównywana jest przez dolaczony do nich komparator, który w przypadku jednakowych zawartosci pamieci w trakcie dosuwu narzedzia daje sygnal zmiany przesuwu szybkiego na posuw roboczy. W ten sposób przez sterowanie cyklu roboczego, moment wylaczenia i dlugosci drogi przesuwu szybkiego do przodu i do tylu zostaja automatycznie okreslone w wyniku czego programowanie, zwlaszcza gdy chodzi o wieksza liczbe wierconych otworów, znacznie sie upraszcza.Aby zmiana ruchu nastapila tuz przed momentem zetkniecia sie narzedzia z obrabianym przedmiotem, korzystnie jest stan pamieci przyrostów po kazdym ruchu powrotnym zwiekszyc o pewna mala wartosc w stosunku do przyrostu drogi, nastepnie po dosuwie narzedzia zmniejszyc o te sama wartosc.Uklad wedlug wynalazku jest latwo zrealizowac, jesli jako pamiec dosuwu narzedzia i ruchu powrotnego uzyc licznika dolaczonego do czujnika predkosci, który dostarcza impulsów odpowiadajacych przebytej drodze w czasie dosuwu narzedzia i jego ruchu powrotnego.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladowym wykonaniu na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy ukladu sterowania oraz fig. 2 — droge przebywana przez narzedzie przy glebokim wierceniu otworów w czasie przesuwu szybkiego (linie przerywane) i posuwu roboczego (linie ciagle).Uklad sterowania numerycznego obrabiarka, przedstawiony w postaci schematu blokowego na fig. 1, sklada sie z czytnika, tasmy dziurkowanej 1, który przekazuje odczytywane rozkazy drogi, poprzez nie pokazane pamiec posrednia i dekoder, do pamieci wartosci zadanej 2. Ponadto odczytywane przez czytnik 1 sygnaly sa wykorzystywane do zmiany czestotliwosci impulsów drogi dostarczanych przez czujniki predkosci 3 dla poszczególnych osi X, Y, Z. Idea sterowania polega na tym ze informacja o dlugosci odcinka drogi, która ma przebyc w urzadzeniu umieszczona jest w pamieci wartosci zadanej.2. Czujnik predkosci 3 dostarcza tak dlugo impulsów drogi, np. ± Z, do zespolu napedowego 6, az pod wplywem tych impulsów drogi (impulsy wartosci zadanej), które jednoczesnie doprowadzone sa do pamieci wartosci zadanej 2, narzedzie przebedzie podana dlugosc drogi. Operacja ta kontrolowana jest przez*uklad badania zera 5 dolaczony do pamieci wartosci zadanej 2, który zatrzymuje czujnik predkosci 3 i powoduje zaprzestanie wysylania impulsów drogi. Dodatkowo ta czesc ukladu sterowania wyposazona jest w pamiec cykli 4 w której pamietne sa powtarzajace sie rozkazy jak np. odnosnie glebokosci wiercenia przy duzej liczbie takich samych otworów do wiercenia i kazdorazowo w miare potrzeby sa z niej pobierane i przekazywane w postaci sygnalów sterujacych.Dla cykli glebokiego wiercenia przewidziano dodatkowo przystawke 7, narysowana linia przerywana.Uklad ten umozliwia oddzialywanie na czujnik predkosci 3, a mianowicie przesuwu szybkiego i posuwu89 594 3 roboczego poprzez przewód 15, za pomoca impulsu przerwy P, poprzez przewód 16, i znaku + lub — impulsów drogi V, poprzez przewód 17.Cykl glebokiego wiercenia, np. w przypadku usuwania wiórów, przebiega nastepujaco.Faza a. Najpierw rozkazem cyklu normalnego wiercenia z pamieci cykli 4 pobierana jest odpowiednia wartosc glebokosci wiercenia, np. 70 mm, umieszczona w pamieci wartosci zadanej 2 i przedmiot zostaje nawiercony na podana glebokosc. Po osiagnieciu zadanej glebokosci otworu nastepuje automatycznie zmiana posuwu roboczego na ruch powrotny i narzedzie jest odsuwane az do plaszczyzny odniesienia RE, która ze wzgledów bezpieczenstwa jest wyznaczona nieco powyzej powierzchni obrabianego przedmiotu WO (fig. 2).Powstajace podczas ruchu powrotnego impulsy drogi Z, odpowiadajace przebyciu drogi 70 mm, sa dodawane, z uwzglednieniem wartosci bezwzglednej i znaku, do pamieci dosuwu narzedzia 9 po raczonej z czujnikiem predkosci 3.Faza b. Do sterowania przychodzi teraz rozkaz glebokiego wiercenia. W zwiazku z tym zawartosc pamieci dosuwu narzedzia 9 zostaje powiekszona o wartosc przyrostu Q zarejestrowana w pamieci przyrostów 9, ponadto zawartosc pamieci przyrostów 8 jest wyprowadzana na przewód 19, podana na element logiczny 18 i dodana do pamieci dosuwu narzedzia 9. W wyniku tego przy wartosci przyrostu Q równym 50 mm stan pamieci dosuwu narzedzia wyniesie 70 + 50 = 120 mm. Oprócz tego stan pamieci przyrostów 8 zostaje powiekszony o wartosc 5 =0,5 mm, tj. do 50,5 mm, co jest sygnalizowane sygnalem przekazywanym przewodem 20.Przemieszczenia narzedzia teraz wyniesie 120 mm, az stan pamieci dosuwu narzedzia 9, do której doprowadza sie impulsy drogi, osiagnie wartosc zero. Zostaje to stwierdzone za pomoca ukladu badania zera 12, który przewodem 16 do czujnika predkosci 3 podaje impuls przerwy P. Jednoczesnie sygnal wyjsciowy z ukladu badania zera 12 zmienia stan przerzutnika 14 na skutek czego na przewód 17 zostaje wyprowadzony odwrócony impuls drogi dla nastepnego ruchu powrotnego/Jednoczesnie stan pamieci przyrostów 8 zostaje zmieniony z wartosci 50,5 mm na 50 mm. W nastepnym ruchu narzedzia do przodu, dosuw narzedzia bedzie odbywal sie ruchem szybkim, dopóki wartosc zarejestrowana w pamieci dosuwu narzedzia 9 jest wieksza od wartosci zarejestrowanej w pamieci przyrostów 8. Badane to jest za pomoca komparatora 11. Gdy tylko zostanie stwierdzona równosc tych wartosci, mianowicie przy wartosci 50,5 mm dosuw narzedzia przechodzi w posuw roboczy do przodu. Jednoczesnie impulsy drogi + Z dodawane sa do stanu pamieci ruchu powrotnego 10 polaczonej z czujnikiem predkosci 3.Faza c. Ruch powrotny —Z jest przesuwem szybkim tak dlugo, az stan pamieci ruchu powrotnego nie bedzie równy zeru, co jest sprawdzane przez uklad badania zera 13. Do stanu pamieci dosuwu narzedzia 9 zostaly dodane impulsy drogi —Z i jej stan wynosi 120 mm. Po zatrzymaniu sie narzedzia w ruchu powrotnym, do stanu pamieci dosuwu narzedzia dodaje sie wartosc przyrostu 50 mm, tak ze w wyniku otrzymuje sie wartosc 120 + 50 = 170 mm. Nastepnie w wyniku zmiany stanu przerzutnika 14 sygnalem wyjsciowym z ukladu badania zera 13 zostaje ustawiony „dosuw narzedzia", a stan pamieci przyrostów przyjmuje ponownie wartosc 50,5 mm.Od fazy d powtarza sie ten proces stale, az w fazie e zostanie osiagnieta zalozona glebokosc wierconego otworu. Stanie sie to wtedy, gdy zalozone glebokosci wiercenia 200 mm umieszczone w pamieci wartosci zadanej 2 osiagnie wartosc zero. Ponadto w fazie f, jak przy normalnym cyklu wiercenia, narzedzie ruchem szybkim powraca na plaszczyzne odniesienia RE. Przy wierceniu nastepnego otworu opisane operacje powtarzaja sie. PL