Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadze¬ nie do pomiaru srednicy cienkosciennych cylindry¬ cznych przedmiotów.Znane sa sposoby pomiaru srednic przedmiotów cylindrycznych przez dwupunktowe — przeciwlegle 5 uchwycenie przedmiotu i dokonanie pomiaru sred¬ nicy. Takie dokonywanie pomiaru wymaga pun¬ ktowego nacisku elementu stykowego przyrzadu pomiarowego z mierzonym przedmiotem, a to po¬ woduje odksztalcenia sprezyste w przypadku cien- 10 kosciennego cylindrycznego przedmiotu.Przy precyzyjnych pomiarach cienkosciennych cylindrycznych przedmiotów jak pierscienie i ru¬ ry, odksztalcenia sprezyste wplywaja ujemnie na dokladnosc pomiarów. Najprostsza droga prowa- 15 dzaca do zmniejszenia odksztalcen jest zmniejsze¬ nie sily nacisku elementów mierniczych, jednak zbyt maly nacisk powoduje dodatkowe bledy przy¬ padkowe wynikajace z niepewnego ustalenia przed¬ miotu podczas pomiaru oraz obecnosci drobnych 20 powierzchniowych zanieczyszczen miedzy przed¬ miotem, a trzpieniem czujnika.Inna metoda eliminowania bledów odksztalcen sprezystych jest wprowadzenie poprawki korekcyj¬ nej do wyniku pomiaru — wymaga to jednak 25 e skomplikowanych obliczen oraz dokladnej znajo- p mosci wszystkich wymiarów mierzonego przedmio- j tu.Dla wyeliminowania tych niedogodnosci opraco- R wano nowy sposób pomiaru wraz z urzadzeniem 30 kompensujacym bledy wynikajace z odksztalcen sprezystych. Polega on na wprowadzeniu niezalez¬ nie od nacisku mierniczego Px — dodatkowego obciazenia P2 w przekroju cienkosciennego przed¬ miotu cylindrycznego prostopadlym do kierunku nacisku mierniczego. Wielkosc obciazenia P2 jest zalezna od obciazenia Pi oraz smuklosci mierzo¬ nego przedmiotu i jest tak dobrana, ze calkowicie eliminuje odksztalcenia sprezyste powodowane si¬ la Pi- Sposób pomiaru kompensujacy odksztalcenia spre¬ zyste ma równiez uzasadnienie teoretyczne, gdyz jak wynika z teorii sprezystosci strzalka ugiecia elementu kolowego wynosi: *-/: M dM Rdo? + 2 EJ dPx ^' 7N dN 2 Rdc3 EF dP] gdzie: M N — moment zginajacy w dowolnym przekro¬ ju elementu kolowego — sila normalna dzialajaca w dowolnym przekroju elementu kolowego — modul sprezystosci podluznej — przekrój poprzeczny — moment bezwladnosci przekroju poprzecz¬ nego — sredni promien (promien warstwy obojet¬ nej) ' 8951989519 cp (fi) — kat polozenia rozpatrywanego przekro¬ ju Ustalajac Px i P2 wzajemnie do siebie prostopa¬ dle, otrzymujemy moment M i sile N dzialajaca w dowolnym przekroju elementu kolowego z cze¬ go wynika, ze: R3 R fi = 0,0371 (Pi- 0,922 P2) + 0,196 (pt + 0,637 P2), EJ EJ a w przypadku cienkosciennych elementów kolo¬ wych, zwlaszcza o duzej smuklosci praktycznie strzalka ugiecia f = 0 przy Px = 0,922 P2, co ozna¬ cza, ze odksztalcenia sprezyste spowodowane dzia¬ laniem sil Pj i P2 zostaly calkowicie skompenso¬ wane.Do pomiaru srednicy cienkoscienny przedmiot cylindryczny umieszcza sie w urzadzeniu przykla¬ dowo z czujnikiem i o dwóch oporach A i B usta¬ lonych w plaszczyznach, usytuowanych wzgledem siebie pod katem prostym*. Tak ulozony cylindrycz¬ ny przedmiot dociska sie sila P2 proporcjonalna do sily Px i smuklosci przedmiotu, po czym odczy¬ tuje sie wynik pomiaru.Urzadzenie do pomiarów sposobem wedlug wy¬ nalazku przedstawiono schematycznie na rysunku.Na stalym oporze A jest ulozony cienkoscienny element cylindryczny naciskany z sila Pj pocho¬ dzaca od elementu mierniczego, w który jest wy¬ posazony czujnik. W plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny pomiaru sa usytuowane z jednej stro¬ ny ustalony opór B, a z przeciwnej strony zespól dociskowy D wywierajacy podczas pomiaru nacisk z sila P2.Dodatkowa korzyscia stosowania pomiarów we¬ dlug sposobu jest pew7nosc i stabilnosc pomiarów uzyskiwanych na skutek zastosowania zwiekszo- nych nacisków elementu mierniczego. PL