Przedmiotem wynalazku jest sposób obierania okopowych, zwlaszcza ziemniaków przy uzyciu lugu.Przemyslowe obieranie okopowych, zwlaszcza ziemniaków, prowadzone jest obecnie na duza skale przy uzyciu trzech róznych metod, a mianowicie obierania mechanicznego przez scieranie, obieranie za pomoca pary i obierania przy uzyciu lugu. Obie¬ ranie przy uzyciu lugu, którego dotyczy niniejszy wynalazek, prowadzi sie zwykle w ten sposób, ze nieobrane ziemniaki poddaje sie dzialaniu roztworu NaOH o stezeniu 12 do 25% i temperaturze od 60 do 90°C dopóki nie nastapi zmiekniecie skórki znaczne zmniejszenie spoistosci miedzy nia i ziem¬ niakiem. Nastepnie skórke zdejmuje sie przez beb¬ nowanie ziemniaków przy ijednoczesnym kierowaniu na nie silnych strumieni wody. Ten sposób obiera¬ nia daje zwykle dobre wyniki, ale straty przy obie¬ raniu jak tez zuzycie lugu i wody sa duze. Ponadto otrzymuje sie przy 'tym produkt odpadowy w po¬ staci rozcienczonego roztworu wodnego lugu sodo¬ wego substancji organicznej, powodujacy silne za¬ nieczyszczenie wód, do których jest on odprowadza¬ ny po mechanicznym oczyszczeniu w mniejszym lub wiekszym stopniu. Ponadto pH wody pochodzacej z tych urzadzen jest bardzo wysokie i wynosi od 11 do 12. W zwiazku z tym od dawna juz starano sie opracowac metode obierania za pomoca lugu dajaca minimum zanieczyszczen przy niewielkim zuzyciu lugu i wody oraz minimalna ilosc produktu odpa¬ dowego w postaci mozliwie najbardziej suchej.Opracowano szereg metod w oparciu o te zalozenia, które to metody zostaly omówione w opisach paten¬ towych USA nr nr 3.370.627, 3.517.715 i 3.547.173.Wedlug opisu patentowego 3.517.715 ziemniaki poddaje sie dzialaniu goracego lugu przez krótki ok¬ res czasu zanurzajac ziemniaki w 15—30% roztwo¬ rze NaOH o temperaturze 65—100^C, na przyklad przez 45 sekund w 20% roztworze lugu majacym temperature 77°C. Po zadzialaniu lugiem ziemniaki poddaje sie dzialaniu ciepla w postaci promieni pod¬ czerwonych. Podobnie jak to ma miejsce przy kazdym innym oddzialywaniu ciepla ma ziemniaki waznym jest tutaj unikniecie pierscieni cieplnych to jest powstawania warstewki zzelowanego krochma¬ lu, gdy ziemniaki zostana podgrzane do temperatury 62°C, iktóra to warstwa po przekrojeniu ziemniaka na pól jest widoczna w postaci pierscienia o szkli¬ stym wygladzie.Z tych miedzy innymi wzgledów czas ogrzewania promieniami podczerwonymi jest krótki i wynosi na przylklad 1,5 minut. Po ogrzaniu promieniami pod¬ czerwonymi ziemniaki obiera sie. W przeciwienstwie do innych metod obierania przy pomocy lugu tutaj sama czynnosc usuwania skórki odbywa sie zasad¬ niczo bez udzialu wody, to jest na sucho za pomo¬ ca gumowych rolek wyposazonych w promieniowe palce na obwodzie.Ogrzewanie promieniami podczerwonymi jest rów¬ niez opisane w opisie patentowym USA nr 3.370.627 ale nie dotyczy ono samego obierania ale dalszej 89 44289 442 3 obróbki ziemniaków, które zostaly uprzednio obra¬ ne konwencjonalna metoda przy uzyciu lugu i wody.Dzieki tej obróbce usuwane sa rózne wady ziem¬ niaków co zmniejsza udzial recznej pracy przy po¬ prawianiu obierania.Wedlug opisu patentowego USA nr 3.547.173 ziem¬ niaki poddane uprzednio dzialaniu lugu zgodnie ze sposobem opisanym w patencie USA 3.517.715 sa na¬ stepnie ogrzewane do temperatury okolo 75 do 100°C przez 2 do 10 minut ,a dopiero po tym nastepuje obieranie. Obieranie to sklada sie z dwóch etapów, z których pierwszy polega na obieraniu za pomoca gumowych rolek z palcami, a drugi etap polega na usuwaniu resztek skóry za pomoca obrotowych szczotek walcowych przy uzyciu niewielkiej ilosci wody." Wspomniane wyzej metody obierania z zastoso¬ waniem, ogrzewania promieniami podczerwonymi wykazuja jednak-szereg wad. Tak wiec ogrzewanie promieniami podczerwonymi «jest szybkie i inten¬ sywne w zwiazku z tym czas ogrzewania musi byc krótki i dokladnie kontrolowany tak, aby uniknac tworzenia sie wspomnianych pierscieni cieplnych oraz przypalenia skórki. Ponadto ogrzewanie pro¬ mieniami podczerwonymi wymaga bezposredniego naswietlania kazdego ziemniaka.Oznacza to ,ze ziemniaki musza byc stale obraca¬ ne i wstrzasane jesli ogrzewanie ma byc równomier¬ ne, a ponadto tylko jedna warstwa ziemniaków mo¬ ze byc poddawana ogrzewaniu promieniami pod¬ czerwonymi, gdyz w przeciwnym przypadku wierz¬ chnia warstwa bedzie zaslaniac dalsze warstwy przed doplywem promieniowania cieplnego i nie be¬ da one odbieraly ciepla. Dalsza niedogodnoscia jest to, ze ziemniaki podczas ich obracania i wstrzasa¬ nia uderzaja wzajemnie o siebie lub o podloze ule¬ gajac uszkodzeniu, przy czym jednoczesnie nastepu¬ je miejscowe zdzieranie skórki. Poniewaz uprzednio mialo miejsce dzialanie lugiem, który zwykle utrzy¬ muje sie na skórce to wraz z nia zostaje on oddzie¬ lony podczas obróbki cieplnej powodujac nierówno¬ mierne stezenie lugu na powierzchni ziemniaków, to z kolei zwieksza niebezpieczenstwo tworzenia sie pierscieni cieplnych i powoduje, ze wyniki takiego obierania nie sa zadowalajace.Okazalo sie ,ze samo suszenie okopowych po po¬ ddaniu ich dzialaniu lugu jest bardzo istotne dla uzyskania zadowalajacych wyników obierania i aby to suszenie bylo skuteczne, to musi ono zachodzic w temperaturze powyzej lOO^C, a najkorzystniej 100 do 150°C. Suszenie bedzie powodowalo odparowanie czesci wody z roztworu lugu znajdujacego sie na po¬ wierzchni skórki tym samym zwiekszajac stezenie lugu na tej powierzchni tak, ze dzialanie tego lugu staje sie silniejsze .Tym sposobem mozliwe jest uzy¬ skanie zadowalajacych wyników przy niewielkim zuzyciu lugu. Stezenie lugu moze byc zwiekszone ze wzgledu ;na fakt, ze lug jest zobojetniany i rozcien¬ czany sokami znajdujacymi sie pod skóra okopo¬ wych.Jednakze dla otrzymania takich wyników susze¬ nie musi byc wymuszone, to znaczy musza istniec warunki skutecznego usuwania wody odparowanej z powierzchni skóry. 4 Zadaniem wynalazku jest wlasnie stworzenie ta¬ kich warunków.Zadanie to rozwiazano wedlug wynalazku przez poddanie okopowych dzialaniu silnego strumienia gazów suszacych. Dla uzyskania optymalnych wyni¬ ków suszenie to prowadzi sie tak, aby stezenie lugu podczas suszenia bylo utrzymane.na poziomie 20 do %. Jednakze suszenie nie moze byc tak intensyw¬ ne, aby stezenie lugu dochodzilo do 100%, poniewaz bedzie to powodowalo zmniejszenie skutecznosci dzialania lugu.W sposobie obierania okopowych wedlug wynalaz¬ ku poddaje sie je najpierw dzialaniu goracego wod¬ nego roztworu wodorotlenku sodowego przez krótki okres czasu (0,5 do 1 minuty) po czym poddaje sie je dzialaniu ciepla i obiera. Istota wynalazku polega zasadniczo na tym, ze okopowe podczas obróbki cieplnej suszy sie intensywnie w temperaturze 100 do 150QC za pomoca silnego strumienia goracego ga¬ zu przez 2 do 5 minut, a nastepnie przez dalsze 3 do 10 minut przetrzymuje sie w temperaturze oto¬ czenia.Najkorzystniej jest jesli suszenie prowadzi sie w temperaturze 110—120°C przez okres 3—4 minut.Nastepny okres trwa najkorzystniej 5^6 minut.Jako gaz suszacy stosuje sie najkorzystniej gora¬ ce powietrze lub przegrzana pare wodna.Szybkosc strumienia goracego gazu wynosi naj¬ korzystniej 1—5 m/sek.W sposobie wedlug wynalazku wstepna obróbka za pomoca lugu oraz ostateczna operacja obierania sa przeprowadzane zasadniczo jak podano we wspomnianych wyzej opisach patentowych USA.Jak to juz podkreslono powyzej cechami charak¬ terystycznymi sposobu wedlug wynalazku jest prze¬ bieg obróbki cieplnej oraz fakt suszenia nastepuja¬ cego w wyniku tej obróbki.Sposób wedlug wynalazku skutecznie eliminuje wspomniane wyzej niedogodnosci znanych sposobów przy uzyciu promieni podczerwonych przy jedno¬ czesnym zapewnieniu doskonalych wyników obiera¬ nia przy minimalnym zuzyciu lugu i niewielkiej ilosci produktu odpadowego po obieraniu. Sposób wedlug wynalazku jest wiec zarówno korzystny pod wzgledem ekonomicznym jak tez ze wzgledu na znaczne zmniejszenie zanieczyszczen produktami ubocznymi procesu. Tak wiec zuzycie lugu w sposo¬ bie wedlug wynalazku wynosi okolo 0,5—1,5 kg NaOH na 2 tony ziemniaków.Niezaleznie od tego ilosc odpadów pozostajacych po obieraniu stanowi tylko 10 do 12% co oznacza, ze znacznie mniej wartosciowej tkanki ziemniaków do¬ staje sie do odpadów. Ponadto w przeciwienstwie do dotychczasowych sposobów obierania przy uzyciu lugu produkt odpadowy po obieraniu nie ma postaci rozcienczonego roztworu wodnego, który jest trudny do odprowadzenia i powoduje zanieczyszczenie wód sciekowych ale wystepuje w postaci bardzo gestej pasty, która moze byc po prostu spalona lub ewen¬ tualnie uzyta jako pasza dla zwierzat. Ze wzgledu na niewielkie ilosci stosowanego lugu oraz na skutek bardzo dobrego wykorzystania tego lugu dzieki me¬ todzie suszenia, produkt odpadowy po obieraniu za¬ wiera wyjatkowo niewielka ilosc lugu.Sposób wedlug wynalazku ponadto jest korzyst- 40 45 50 55 6089 442 niejszy w porównaniu ze sposobem wykorzystuja¬ cym suszenie za pomoca promieni podczerwonych na skutek tego, ze obróbka cieplna nie ogranicza sie do pojedynczej warstwy okopowych ale suszeniu i dzia¬ laniu ciepla moze podlegac, warstwa o grubosci cm lub nawet wieksza. W ten sposób uzyskuje sie znaczne zwiekszenie wydajnosci na metr kwad¬ ratowy powierzchni przenosnika. Ponadto nie po¬ trzebne jest juz ciagle wstrzasanie podczas obróbki cieplnej i tylko jedno lub dwa potrzasniecia sa wy¬ starczajace na caly okres obróbki cieplnej. Dzieki temu uszkodzenia powierzchniowe zostaja prawie calkowicie wyeliminowane.Dla blizszego zilustrowania wynalazku podano ponizej przyklad procesu obierania ziemniaków spo¬ sobem wedlug wynalazku.Przyklad. Nieobrane ziemniaki odmiany Bin- tje zostaly wprowadzone do bebna, który nastepnie zanurzono w zbiorniku zawierajacym 16% roztwór NaOH o temperaturze 80°C. Po przetrzymaniu beb¬ na w tym roztworze przez 45 sekund wyjeto go ze zbiornika. Nastepnie beben z ziemniakami podda¬ nymi juz dzialaniu lugu zostal przeniesiony do ko¬ mory powietrznej, gdzie ziemniaki zostaly poddane w ciagu 3 min. dzialaniu goracego powietrza o tem¬ peraturze 110°C. Predkosc przeplywu powietrza w komorze wynosila 2,5 metrów na sekunde. Po wy¬ suszeniu beben z ziemniakami zostal wyjety z komo¬ ry powietrznej i przeniesiony do szczelnej komory bez obiegu powietrza gdzie zostaly one przetrzyma¬ ne przez okres 5 minut. Po tym czasie beben z ziem¬ niakami wyjeto z tej ostatniej komory i sprawdzo¬ no stan skórki na bulwach.Stwierdzono, ze powierzchnia ziemniaków byla zasadniczo sucha a skórka wyjatkowo latwo i w calosci dawala sie oddzielic od bulw. Ponadto zosta¬ lo stwierdzone, ze tylko sama skórka oddzielala sie od bulw, natomiast miazsz ziemniaków praktycznie w ogóle nie oddzielal sie od bulw podczas obierania, zas odpady powstajace przy obieraniu mialy wy¬ raznie ciastowata konsystencje nie wykazujac przy- lepnosci.Narosla i inne wady powierzchniowe wystepuja¬ ce na ziemniakach dawaly sie latwo usuwac ze skór¬ ka, a dodatkowe reczne usuwanie konieczne bylo tylko w przypadku glebszych wad.Przyczyna takiego stanu rzeczy jest fakt, ze po- 6 rowate czesci skórki wchlaniaja wiecej lugu niz gladkie. Sposób polegajacy na zwiekszaniu stezenia lugu przez suszenie powoduje silniejsze przenikanie lugu w takich miejscach niz na gladkiej skórce. Gdy ziemniaki przekrawano na pól nie bylo w ogóle sla¬ dów tworzenia sie pierscieni cieplnych.Przyklad ten wyraznie wskazuje, ze niniejszy wy¬ nalazek stawia do dyspozycji ekonomiczny sposób obierania ziemniaków dajacy doskonale wyniki.Ponadto, ze wzgledu na niewielkie ilosci lugu i wo¬ dy uzywane przy procesie obierania oraz wielce korzystna postac w jakiej otrzymuje sie odpady po obieraniu, sposób wedlug wynalazku powoduje mi¬ nimalne zanieczyszczenie otoczenia.Chociaz przedmiot wynalazku zostal opisany w odniesieniu do obierania ziemniaków to oczywiscie nie ogranicza sie tylko do nich ale równiez moze byc uzyty do obierania innych okopowych, owoców i warzyw takich jak marchew, ogórki, pomidory, jablka, gruszki itp. PL