Przedmiotem wynalazku jest ultradzwiekowy sposób i urzadzenie do badania tetna plodu z wy¬ korzystaniem zjawiska Dopplera.Sposób i urzadzenie wedlug wynalazku znajduja zastosowanie w diagnostyce czynnosci serca plodu we wczesnych okresach zycia plodowego oraz w kontrolowaniu tetna plodu bezposrednio przed roz¬ wiazaniem.W praktyce klinicznej czas badania tetna plodu jest rózny w zaleznosci od okresu zycia plodowego.We wczesnych tygodniach ciazy, kiedy celem bada¬ nia jest wykrycie czynnosci serca plodu czas na- dzwiekowienia moze byc krótki; natomiast w ostat¬ nich tygodniach ciazy zachodzi koniecznosc dlugo¬ trwalego monitowania ciezarnej. Amplituda syg¬ nalu odebranego od serca plodu zalezy od jego wielkosci. We wczesnych stadiach rozwoju sygnaly odebrane od plodu maja niewielkie amplitudy i sa trudne do wykrycia, natomiast sygnaly ode¬ brane od plodu w ostatnich stadiach jego rozwoju sa duze i latwe do wykrycia.W diagnostyce medycznej stosowane sa ultra¬ dzwiekowe sposoby i urzadzenia wykorzystujace zjawisko echa lub tez zjawisko Dopplera. Spo¬ soby i urzadzenia wykorzystujace zjawisko echa odbitego od badanego obiektu, jak wykazala prak¬ tyka, sa korzystniejsze przy badaniu struktur nie¬ ruchomych. Do badania struktur ruchomych, a za taka uwaza sie serce i uklad krazenia krwi, sto- sowane ,sa sposoby i uzradzenia wykorzystujace zjawisko Dopplera. Istota tych sposobów jest wy- promieniowywanie w kierunku badanego obiektu wiazki fal ultradzwiekowych o okreslonej czesto¬ tliwosci. Wypromieniowane fale odbijaja sie od badanego ruchomego obiektu drgajacego z okre¬ slona czestotliwoscia i wracaja do odbiornika.Czestotliwosc fali odebranej jest przesunieta wzgle¬ dem czestotliwosci fali nadanej o czestotliwosc dopplerowska. Pulsacja fali odbitej jest zmienna.Wynikajace z tej zmiennosci charakterystyczne wielkosci ruchu badanego obiektu sluza do oceny jego czestotliwosci drgan.Zbudowane na tej zasadzie urzadzenie ma na¬ dajnik fali ciaglej i przetwornik odbiorczy, oba umieszczone w glowicy ultradzwiekowej, a dalej wzmacniacz wielkiej czestotliwosci, detektor, wzmacniacz napieciowy malej czestotliwosci, wzmacniacz mocy i glosnik.To znane urzadzenie charakteryzuje sie stala moca sygnalu ultradzwiekowego wypromieniowy- wanego z glowicy. W przypadku, gdy chodzi o ba¬ danie tetna plodu, praktyka kliniczna wykazala, ze istniejace urzadzenia maja zbyt duza moc syg¬ nalu wprowadzanego do ciala pacjentki. Ponadto natezenie fali ultradzwieków wprowadzonych do ciala ciezarnej jest nieregulowane, co jest bardzo istotna wada tych znanych urzadzen, ograniczajaca ich stosowanie w przypadku koniecznosci dlugo- 89 2373 89 237 4 trwalego monitorowania ciezarnej. Równiez we wczesinyich stadiach rozwoju plodu wystepuja trud¬ nosci parzy stosowaniu znanych urzadzen; w tych stadiach odbierane sygnaly sa niewielkie i trudne do wykrycia, a poniewaz czulosc znanych urzadzen jest ograniczona szumami i nie 'moze byc zwiek¬ szona, zachodzi koniecznosc przedluzania okresów badan.Celem wynalazku jest opracowanie ultradzwie¬ kowego sposobu i urzadzenia do biadania tetna plodu, wykorzystujacego zjawisko Dopplera, które byloby wolne od opisanych wad.Cel ten osiagnieto przez 'opracowanie sposobu, polegajacego na wypromieniowaniu w kierunku ciala badanej pacjentki fali ultradzwiekowej oraz na odebraniu wiazki odbitej od badanego plodu.Czestotliwosc dopplerowska, która jest nosnikiem informacji o tetnie plodu, przetwarza sie na sygnal akustyczny. Istota sposobu polega na tym, ze reguluje sie natezenie fali ultradzwiekowej- wy- promiemiowywanej do ciala pacjentki. Jako kry¬ terium regulacji stosuje sie wielkosc badanego plodu i czas nadzwiekowienia.Urzadzenie do stosowania opisanego sposobu ma generator wielkiej czstotliwosioi polaczony z glo¬ wica ultradzwiekowa poprzez wzmacniacz mocy wielkiej czestotliwosci.Na wyjsciu glowica ultradzwiekowa polaczona jest poprzez wzmacniacz wysokiej czestotliwosci z detektorem oraz ze wzmacniaczem napiecia ma¬ lej czestotliwosci, wzmacniaczem mocy malej cze¬ stotliwosci i glosnikiem. Istota urzadzenia polega na tym, ze wzmacniacz mocy wielkiej czesto¬ tliwosci ma element regulacji wzmocnienia.Sposób i urzadzenie wedlug wynalazku, dzieki wielostopniowej regulacji natezenia fali ultra¬ dzwiekowej wprowadzanej^do cdala ciezarnej, umo¬ zliwia badanie tetna plodu od najwczesniejszego stadium jego rozwoju az do chwili porodu. W za¬ leznosci oid rodzaju badania i czasu nadzwieko- wienia reguluje sie natezenie podawanej fali ultra¬ dzwiekowej do niezbednego minimum, co w znacz¬ nym stopniu poprawia stopien bezpieczenstwa prze¬ prowadzanych badan.Wynalazek jest dokladniej objasniony na przy¬ kladzie w zwiazku z rysunkiem, na którym po¬ kazano schemat blokowy urzadzenia.Urzadzenie ma generator 1 wysokiej czestotli¬ wosci polaczony poprzez wzmacniacz mocy 2 wy¬ sokiej czestotliwosci z ultradzwiekowa glowica 3.Na wyjsciu glowica 3 jest polaczona poprzez wzmacniacz 4 wysokiej czestotliwosci, wzmacniacz napiecia 6 malej czestotliwosci i wzmacniacz mocy 7 malej czesitotliwosci z glosnikiem 8.Poslugiwanie sie urzadzeniem do stosowania spo- sobu wedlug " wynalazku przebiega nastepujaco.Do ultradzwiekowej glowicy 3 jest doprowadzo¬ ny sygnal z generatora 1 wysokiej czestotliwosci, regulowany w zaleznosci od potrzeb przez zmiane napiecia zasilania wzmacniacza mocy 2. Elemen¬ tem sluzacym do regulowania napiecia zasilania wzmacniacza 2 jest korzystnie przelacznik wielo- pozycyjny. Sygnal wychodzacy z glowicy 3 zostaje wzmocniony we wzmacniaczu 4 wysokiej czesto¬ tliwosci, a nastepnie poddany detekcji AM w de¬ tektorze 5. Dalej sygnal malej czestotliwosci zo¬ staje wzmocniony we wzmacniaczu napieciowym 6 i podany na zaciski wejsciowe wzmacniacza mocy 7, po iczym zostaje odtworzony w glosniku 8.Sygnal akustyczny z glosnika 8 obrazuje tetno plodu. Lekarz sluchajacy dzwieku z glosnika ma obraz badanego tetna. W pierwszej chwili badania, w celu umiejscowienia tetna, daje sie wieksza moc wzmacniacza; nastepnie w czasie trwania badania zmiejsiza sie ja. Przesuwajac glowice 3 umiejscawia sie obszar tetnienia. PL