Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do two- Tzenia zwojów przedzy, zwlaszcza zwojów bezrdze- niowych, posiadajace dwie wzgledem siebie równo¬ legle plyty, z których jedna stanowi plyte oporowa do tworzenia na niej zwojów przedzy a druga tar¬ cze z otworem do prowadzenia nitki przedzy i two¬ rzenia z niej zwojów, przy czym os obrotu plyty oporowej i os obrotu tarczy sa do siebie równolegle lecz wzajemnie bocznie przesuniete na okreslona odleglosc, z tym ze plyta oporowa i tarcza sa po- osiowo sprezyscie przesuwane i sa wprowadzone w ruch obrotowy wokól wlasnych osi a ponadto wcho¬ dzacy w sklad tego urzadzenia zaspól doprowadza¬ jacy nitke przedzy ma obrotowa rolke do odciagu nitki przedzy, która to rolka toczy sie po kolowo- -pierscieniowej biezni usytuowanej wspólsrodkowo wzgledem osi tarczy do tworzenia zwojów przedzy.Dla lepszej przejrzystosci opisu wynalazku, plyta oporowa do tworzenia na niej zwojów przedzy be¬ dzie w dalszej czesci opisu okreslona jako plyta oporowa, a tarcza z otworem do prowadzenia nitki przedzy i tworzenia z niej zwojów bedzie okreslana jako tarcza. Ponadto pod pojeciem nitki przedzy nalezy rozumiec nitke w postaci przedzy albo nitke skrecana lub tez inne wyroby wlókniste.Znane jest z opisu patentowego RFN nr 2260 131 tego rodzaju urzadzenie do tworzenia bezrdzenio- wych zwojów przedzy, przy czym wchodzaca w sklad tego urzadzenia rolka do odciagu nitki przedzy jest ulozyskowana na uchwycie obracajacym sie razem 29 z tarcza, a koncentryczna do osi obrotu tarczy ko¬ lowa prowadnica z obwodowa bieznia, po której toczy sie rolka do odciagu nitki przedzy jest ulozy¬ skowana na korpusie maszyny.Obrotowa rolka i wspólpracujaca z nia kolowo- -pierscieniowa bieznia zaciskaja i odciagaja nitke przedzy w takim stopniu, ze nastepuje wystarcza¬ jacy odciag nitki przedzy z cewki dla tworzenia z niej wymaganego zwoju. To znane urzadzenie do tworzenia zwojów przedzy dziala wprawdzie zado¬ walajaco, ale w dosc czestych przypadkach, zwlasz¬ cza przy duzych obrotach tarczy, z lozyska rolki wypryskuje smar, który zanieczyszcza przedze, czy¬ niac ja nieuzyteczna. Oprócz tego docisk nitki prze¬ dzy pomiedzy rolka a wspólpracujaca z nia bieznia zalezy co najmniej czesciowo od predkosci obro¬ towej tarczy a tym samym od sily odsrodkowej dzialajacej na rolke, wobec czego osiaganie wyma¬ ganej wielkosci tego docisku jest utrudnione i ucia¬ zliwe.Celem wynalazku jest wyeliminowanie niedogod¬ nosci znanych urzadzen do tworzenia zwojów prze¬ dzy, a zadaniem wiodacym do tego celu i skonstru¬ owanie takiego opisanego na wstepie urzadzenia, w którym to urzadzeniu rolka do odciagu nitki przedzy nie bedzie podlegala dzialaniu sil odsrod¬ kowych przez co z jednej strony uniknie sie nie¬ korzystnego zanieczyszczenia przedzy, a z drugiej umozliwi sie latwa regulacje sily zacisku nitki 88 68888 s przedzy pomiedzy rolka i wspólpracujaca z nia bieznia, niezaleznie od predkosci obrotowej tarczy.Cel ten zgodnie z wynalazkiem osiagnieto dzieki temu, ze rolka do odciagu nitki przedzy zostala ulozyskowana na wahliwym wysiegniku osadzonym na korpusie maszyny, a bieznie, po której ta rolka sie toczy, stanowi obwodowa powierzchnia kolowej prowadnicy sztywno polaczonej z walem stanowia¬ cym rodzaj wrzeciona, na koncu którego zostala sztywno zamocowana tarcza do tworzenia zwojów przedzy.Promien kolowej prowadnicy stanowiacej bieznie dla rolki jest w przyblizeniu równy promieniowi kola podzialowego, na którym znajduje sie otwór prowadzacy nitke przedzy, wykonany w tarczy.W rozwiazaniu wedlug wynalazku kolowa pro¬ wadnica obraca sie razem z tarcza, a toczaca sie po btózni tej prowadnicy rolka jest ulozyskowana w iy^peiegnlEu osadzonym na korpusie maszyny.Dzieki takiemu'ulozyskowaniu rolki do odciagu nit¬ ki przedzy, smar znajdujacy sie w lozysku rolki nie jest wyrzucany a tym samym przedza nie jest zanieczyszczana. Oprócz tego, docisk pomiedzy rol¬ ka do jej odciagu a przyporzadkowana mu bieznia jest niezalezny od predkosci obrotowej tarczy i mo¬ ze byc z tego wzgledu latwo nastawiany z wyma¬ gana dokladnoscia.Gdy w opisanych na wstepie urzadzeniach do tworzenia zwojów przedzy os obrotu tarczy jest unieruchomiona, a plyta oporowa obraca sie wokól wlasnej osi, wówczas uchwyt rolki do odciagu nitki ulozyskowany jest na korpusie maszyny. Gdy na¬ tomiast plyta oporowa jest nieruchoma, a os obrotu tarczy wykonuje ruch wokól osi plyty oporowej, wówczas uchwyt rolki do odciagu nitki przedzy ulozyskowany Jest na obracajacym sie korpusie tar¬ czy i razem z nia wykonuje ruch wokól osi plyty oporowej. Ten ruch wokól osi plyty oporowej jest jednak w porównaniu z ruchem obrotowym tarczy do tworzenia zwojów przedzy bardzo powolny, tak, ze ruch ten nie wywiera zadnego szkodliwego dzia¬ lania odsrodkowego na rolke do odciagu nitki prze¬ dzy.Rolka do odciagu nitki przedzy i przyporzadko¬ wana jej kolowo-pierscieniowa bieznia, znajdujaca sie na kolowej prowadnicy na korpusie prowadza¬ cym, moga miec dowolne uksztaltowanie.Kolowo-pierscieniowa bieznia dla rolki do odcia¬ gu nitki przedzy znajdujaca sie na kolowej pro¬ wadnicy, która jest na korpusie prowadzacym umie¬ szczona wspólsrodkowo wzgledem tarczy i obraca¬ jaca sie razem z ta tarcza, moze byc wykonana al¬ bo jako powierzchnia cylindryczna, prostopadla do plaszczyzny tarczy, albo tez jako powierzchnia stoz¬ kowa, pochylona do plaszczyzny tej tarczy.Rolka do odciagu nitki przedzy ulozyskowana na korpusie maszyny, moze miec z kolei powierzchnie boczna albo cylindryczna albo stozkowa, wzglednie pionowa lub równolegla do plaszczyzny tarczy albo tez moze miec pochylona os obrotu. Oprócz tego kolowo-pierscieniowa, cylindryczna lub stozkowa bieznia dla rolki do odciagu nitki przedzy moze sie znajdowac albo na stronie wewnetrznej kolowej prowadnicy do prowadzenia rolki, albo na jej stro¬ nie zewnetrznej. 888 •<- - ¦ 4 Rolka do odciagu nitki przedzy moze przylegac: odpowiednio promieniowo do wewnatrz na, zew¬ natrz, albo promieniowo od zewnatrz do wewnatrz, prowadnicy. Uchwyt rolki do prowadzenia przedzy jest przewaznie ulozyskowany przestawnie od i do» kolowo-pierscieniowej biezni, a zwlaszcza jest osa¬ dzony wychylnie na korpusie maszyny lub na obra¬ cajacym sie korpusie nosnym tarczy oraz jest do¬ ciskany za pomoca sprezyny do przyporzadkowanej* mu biezni.Gdy w opisanym na wstepie urzadzeniu do two¬ rzenia zwojów przedzy tarcza jest zamocowana na- koncu dolnym wrzeciona, majacego poosiowy i bo¬ czny kanal dla nitki przedzy, skierowanym w stro- 16 ne otworu prowadzacego nitke przedzy, który jest wykonany w tarczy, wówczas kolowa prowadnica, wykonana w korzystnej postaci rozwiazania jako prowadnica tarczowa jest zamocowana na górnym koncu wydrazonego wrzeciona.*° Wrzeciono jest przy tym ulozyskowane obrotowo- ponizej kolowej prowadnicy na dzwigarze przymo¬ cowanym do korpusu maszyny i posiada kolo na* pedowe. W innym wykonaniu urzadzenia wedlug wynalazku, wrzeciono z zamocowana do jego konca u tarcza jest znacznie skrócone dzieki temu, ze tar¬ cza ma ksztalt garnka i swym podciagnietym do góry obrzezem, uksztaltowanym jako kolo nape* dowe, jest ulozyskowana obrotowo w sposób pod* wieszony na stronie zewnetrznej wspólosiowego 19 pierscienia nosnego. Dalsza zaleta tego uksztal¬ towania polega na tym, ze uchwyt rolki do odciagu nitki przedzy moze byc szczególnie prosto ulozys¬ kowany na pierscieniu nosnym.Zgodnie z innym wykonaniem urzadzenia wedlug wynalazku, wrzeciono jest calkowicie wyelimino¬ wane dzieki temu, ze kolowa prowadnica z obwo¬ dowa bieznia, po której toczy sie rolka jest zamo¬ cowana bezposrednio na tarczy do tworzenia zwo- jów przedzy oraz, ze posiada górny otwór wlotowy* dla nitki, umiejscowiony wspólosiowo wzgledem tarczy, jak równiez, ze ma kanal prowadzacy nitke- przedzy, przebiegajacy bezposrednio od wspomnia¬ nego otworu do otworu wykonanego w tarczy. 45 Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zwój przedzy w widoku z góry, fig. 2 — urzadzenie do tworzenia zwojów przedzy wedlug, pierwszego wykonania czesciowo w widoku z bokuL so i w przekroju, fig. 3 — urzadzenie do tworzenia zwojów przedzy uwidocznione na fig. 2, w widoku z góry, a fig. 4 i 5 — urzadzenie do tworzenia zwojów przedzy wedlug dalszych rozwiazan wyko¬ nania urzadzenia w przekroju pionowym. 55 z przedstawionego na fig. 1 zwoju przedzy E latwo zauwazyc, ze w tym przypadku tworzenie- zwoju odbywa sie z wybiegiem poza os srodkowa A, przy czym srednice poszczególnych, ulozonych- jeden na drugim i przecinajacych sie zwojów sa w wieksze niz promien gotowego zwoju E przedzy^ Tworzenie zwoju przedzy moze odbywac sie rów¬ niez w postaci lezacych jeden nad drugim zwojów,, które to zwoje nie wystaja poza os srodkowa A.Wtedy srednice poszczególnych, nastepujacych po w sobie i przecinajacych sie zwojów sa takie same-88488 lub mniejsze niz promien gotowego zwoju E przedzy.Uwidocznione na fig. 2 i 3 urzadzenie do two¬ rzenia zwoju przedzy posiada pozioma tarcze 1 oraz umieszczona pod ta tarcza równolegla do niej plyte oporowa 2. Plyta oporowa 2 jest dociskana w znany sposób za pomoca sprezyny do góry w kierunku tarczy 1 i jest napedzana obrotowo wokól swej osi srodkowej A. Tarcza 1 jest zamocowana na koncu dolnym wspólosiowego wrzeciona 3, któ¬ re posiada os mimosrodowa B, równolegla do osi srodkowej lub obrotowej A plyty oporowej 2 oraz jej ulozyskowane obrotowo na wsporniku nosnym 4, wystajacym z korpusu maszyny.Wrzeciono 3 ma górny, srodkowy i czolowo-bo¬ czny otwór wlotowy 5 dla nitki przedzy, polaczony z nim kanal osiowy 6, prowadzacy nitke przedzy i dolny plaszczowo-boczny otwór wlotowy 7 rów¬ niez dla nitki przedzy. W tarczy 1 jest przewi¬ dziany otwór B do prowadzenia nitki przedzy, umieszczony mimosrodowo wzgledem osi obroto- towej B, tj. wzgledem wrzeciona. Otwór wlotowy 6 dla nitki przedzy umieszczony we wrzecionie 2 jest skierowany w strone otworu B do prowadze¬ nia nitki przedzy.Tarcza 1 ma przewaznie taka srednice, ze po¬ mimo mimosrodowosci osi A i B przykrywa ona calkowicie plyte oporowa 2 i utworzony na niej zwój przedzy. Sa jednak mozliwe równiez i takie rozwiazania, w których srednica tarczy 1 jest mniejsza niz srednica gotowego zwoju E przedzy lub plyty oporowej 2 do tworzenia na niej zwo¬ jów przedzy.Strona dolna tarczy 1, zwrócona do zwoju prze¬ dzy i stykajaca sie z tym zwojem posiada mozliwie maly wspólczynnik tarcia i jest zaopatrzona glów¬ nie w okladzine slizgowa lub jest wypolerowana na wysoki polysk. Strona górna plyty oporowej 2, zwrócona do zwoju przedzy E, jest natomiast wy¬ posazona w okladzine cierna, wykonana np. z miek¬ kiego i elastycznego materialu, a zwlaszcza z gumy piankowej lub z elastycznego tworzywa sztucznego piankowego, albo z wlókien lub z tym podobnych TWorzyw.Wrzeciono 3 posiada kolo pasowe 9 i jest na¬ pedzane za pomoca pasa 16, wskutek czego tarcza 1 obraca sie wokól swej osi srodkowej B w kie¬ runku strzalki C. Na koncu górnym wrzeciona 3 jest zamocowana kolowa prowadnica 11 do pro¬ wadzenia krazka, przy czym prowadnica ta obraca sie razem z tarcza 1 do tworzenia zwojów przedzy.Kolowo-cylindryczna powierzchnia obwodowa 111 prowadnicy 11 do prowadzenia rolki 12, posiada srednice, odpowiadajaca mniej wiecej srednicy ko¬ la podzialowego, na którym znajduje sie otwór B do prowadzenia nitki przedzy, umieszczony w tar¬ czy 1.Powierzchnia obwodowa 1U prowadnicy 11 sluzy, jak wspomniano, jako bieznia dla rolki 12 do od¬ ciagu nitki przedzy, przy czym rolka 12 jest usy¬ tuowana obrotowo na wolnym koncu wahliwego wysiegnika 13. Wahliwy wysiegnik 13 jest ulozys- kowany wychylnie swym koncem 14, umieszczonym przeciwstawnie wzgledem nitki 12 na stalej czesci nie uwidocznionego na rysunku korpusu maszyny i jest stale dociskany za pomoca sprezyny 15 w kierunku prowadnicy 11 tak, ze rolka 12 przylega trwale ze stala, przewaznie nastawialna sila do¬ ciskowa do przyporzadkowanej na powierzchni ob- s wodowej 111 prowadnicy 11. Na wahliwym wy¬ siegniku 13 sa zamocowane wodziki 16 lub 17 umieszczone przed i w danym przypadku równiez za miejscem styku pomiedzy rolka 12 a powierz¬ chnia obwodowa 111 prowadnicy 11 jak jest to io uwidocznione na fig. 3.Nitka przedzy F, odwijana z nie uwidocznionej na rysunku cewki, jest najpierw prowadzona przez prowadnik 16, a nastepnie jest przeprowadzana po¬ miedzy krazkiem 12 do odciagu nitki a powierz- is chnia obwodowa 111 prowadnicy 11 do prowadze¬ nia rolki 12. Nitka przedzy F jest z kolei odchylana przez jej prowadnik 17 promieniowo da wewnatrz, w kierunku górnego czolowo-bocznego otworu wlo¬ towego 5 nitki w wale wydrazonym 3, po czym przechodzi z góry na dól przez .kanal osiowy 6, a po tern wychodzi z dolnego, plaszczowo-bpcznego otworu wylotowego 7.Nitka przedzy F przechodzi z kolei przez otwór 8 umiejscowiony w tarczy 1 oraz zdaza w postaci 26 oczka do lezacego nizej zwoju E przedzy. W czar sie tego ruchu nitka przedzy F jest lekko za¬ ciskana sprezynowo pomiedzy kolowo-cylindryczna powierzchnie obwodowa 111 prowadnicy 11 a to¬ czaca sie po niej rolka 12 i wskutek ruchu obro- towego napedzanej prowadnicy 11 i wprawiana tym samym w obrót rolka 12.Nitka przedzy F jest odciagana z cewki w stop¬ niu, wymaganym dla prawidlowego tworzenia z niej zwoju przedzy. Z uwagi na to, ze rolka 12 nie obraca sie wokól osi obrotowej B razem z tareza 1, tylko jest ulozyskowana na korpusie maszyny, przeto na rolke te nie dziala sila odsrodkowa.Wskutek tego sila docisku rolki 12, dzialajaca w kierunku powierzchni obwodowej 111 korpusu 11, 40 tj. sila zacisku nitki przedzy F pomiedzy rolka 12 a wspomniana powierzchnia obwodowa 111, jest niezalezna od predkosci obrotowej tarczy 1. Oprócz tego smar nie wypryskuje z lozyska rolki 12 i nie zanieczyszcza przedzy. 45 Wokól górnego, czolowo-bocznego otworu wloto¬ wego 5 wykonanego we wrzecionie 3, jest przewi¬ dziana krawedz odchylajaca 18, wystajaca nad gór¬ na powierzchnia zamykajaca prowadnice 11, która eliminuje styk lub tarcie pomiedzy nitka przedzy 50 F, a górna powierzchnia zamykajaca prowadnice li.W tym samym celu prowadnik 17, umieszczony za rolka 12, moze byc tak uksztaltowany lub tak osa¬ dzony, ze prowadzi on nitke przedzy F poprzez górna krawedz obwodowa prowadnicy 11 i wpro-* 55 wadza ja w otwór wlotowy 5.Wedlug innego wykonania urzadzenia do tworze¬ nia zwojów przedzy, przedstawionego na fig. 4, tarcza 1 ma ksztalt garnka i swoja podciagnieta do góry krawedzia 19 jest ulozyskowana obrotowo s* w sposób podwieszony za pomoca lozyska kulko¬ wego wzdluznego na stronie zewnetrznej wspólosio¬ wego pierscienia nosnego 26. Krawedz 19 tarczy 1 jest uksztaltowana z zewnatrz jako kolo pasowe 169, wokól którego jest prowadzony pas napedo- w wy 16.88 7 Wrzeciono 3 tarczy 1 jest tu zachowane, ale sluzy mu tylko do dzwigania prowadnicy 11 do prowa¬ dzenia krazka 12, przy czym korpus ten jest za¬ mocowany równiez w tym przypadku na górnym koncu wrzeciona 3. W rozwiazaniu, uwidocznio¬ nym na fig. 4, wrzeciono 3 moze byc znacznie krótsze niz w rozwiazaniu, przedstawionym na fig. 5. Dlugosc wrzeciona 3 jest przy tym prze¬ waznie tak dobrana, ze prowadnica 11 zamocowa¬ na na górnym koncu tego walu, miesci sie we wnetrzu pierscienia nosnego 20. Ramie wahliwe 13 2 rolka 12 jest przy tym ulozyskowane swym kon¬ cem 16 na stronie górnej pierscienia nosnego 20.Wedlug nastepnego przykladu wykonania urza¬ dzenia do tworzenia zwojów przedzy, przedstawio¬ nego na fig. 5, które odpowiada w zasadzie urza¬ dzeniu uwidocznionemu na fig. 4, z ta tylko róz¬ nica, ze wal wydrazony 3 jest tu wyeliminowany, a prowadnica 11 wyposazona w obwodowo-boczna powierzchnie biezna 111 dla rolki 12 do odciagu nitki przedzy F, jest tu zamocowany bezposrednio na tarczy do ukladania petli. Prowadnica 11 ma przy tym górny, srodkowy otwór wlotowy 5 dla nitki przedzy F z podciagnieta w góre krawedzia 16 do odchylania nitki przedzy F oraz posiada skos¬ nie przebiegajacy kanal 106 do prowadzenia nitki F, biegnacy od otworu wlotowego 5 bezposrednio do otworu 8, prowadzacego nitke 7 i umieszczo¬ nego w tarczy 1 do tworzenia zwojów przedzy. PL