Przedmiotem wynalazku jest trzpien zwijajacy zwlaszcza do papy dachowej oraz innych materialów, takich jak np. folii i wsteg uszczelniajacych, przy czym trzpien stanowi pryzmatyczny lub piramidalny korpus, obracajacy siedoo¬ kola swej osi, z tym, ze gdy trzpien ma postac pryzmatycz¬ na wówczas korpus jest w glównym zarysie cylindryczny.Do zwijania wsteg, zwlaszcza papy dachowej i wsteg uszczelniajacych stosuje sie trzpienie zwijajace, które maja szczeki rozsuwane promieniowo na zewnatrz, podobnie jak uchwyt zaciskowy obrabiarki. Szczeki te sa w stanie uchwycic i przytrzymac od wewnatrz okragla tuleje tektu¬ rowa na w ogólnosci cylindrycznym trzpieniu. Na obraca¬ jacej sie wraz z trzpieniem tulei nawija sie wstege, a po promieniowym cofnieciu szczek, tuleja z wstega moze byc poosiowo zdjeta z trzpienia.Inny rodzaj trzpienia zwijajacego ma równiez w zasadzie cylindryczny, obracalny korpus, najczesciej w postaci rury z gleboka szczelina wzdluz tworzacej, gdziewprowadza sie nadchodzaca krawedz czolowa wstegi, która potem bedzie zamocowana przez pierwszy zwój. Nie stosuje sie tu wiec rdzenia w postaci tulei, a nawinieta bezposrednio na trzpieniu zwijke sciaga sie równiezwkierunku poosiowym z trzpienia, co jest jednak zwiazane ze znacznymi trudnos¬ ciami. Pierwsze z wymienionych urzadzen bylowiecskom¬ plikowane w budowie i narazone na szybkie zuzycie. Ele¬ menty konstrukcyjne takie jak drazki przesuwne, popy- chacze itd. byly silnie narazone mechanicznie, przez co wymagaly stalej konserwacji.Celem wynalazku jest usuniecie opisanych wad przez skonstruowanie trzpienia zwijajacego, który umozliwi zwijanie wsteg materialu zarówno bezposrednio na trzpien, jak równiez na szkielet w postaci np. tulei tektu¬ rowej.Cel tenzgodniez wynalazkiem osiagnieto dzieki temu, ze trzpien nawijajacy zwlaszcza do papy dachowej, folii i wsteg uszczelniajacych majacy postac pryzmatycznego lub piramidalnego, a najkorzystniej cylindrycznego kor¬ pusu zostal zlozony z dwóch polaczonych przegubowo ze soba segmentów, z którychjedenjest wychylanywzgledem drugiego wokól osi równoleglej do prostej tworzacej kor* pus, skutkiem czego trzpien moze zmienic swoja srednice czynna.Przez wychylanie czesci pobocznicy nie powstaja zadne strome przejscia lub uskoki wzdluz powierzchni obwiedni obracalnego korpusu tak, ze równiez latwo uszkadzalny material taki, jak papa dachowa, moze byc bardzo scisle zwijany, nie doznajac przy tym zadnych uszkodzen. Wy- chylna czesc pobocznicy trzpienia zwijajacegowedlugwy¬ nalazku pozwala na bezpieczne zwijanie wstegi bez uzycia rdzenia, a z drgiej strony zapewnia latwe zdejmowanie zwijki po cofnieciu wychylonej czesci powierzchni ob¬ wiedni i zmniejszanieprzez to srednicy trzpienia. Jednakze nowy trzpien zwijajacy umozliwia równiez zamocowanie tulei rdzeniowej.Korzystna cecha wynalazku jest wyposazenie nowego trzpienia zwijajacego w znana szczeline do wprowadzania poczatku wstegi.Jako rurowy trzpien zwijajacy, o kolowym w przyblize¬ niu obrysie, wyróznia sie tym, ze rozpatrywany w przekro¬ ju prostopadlym do osi rury, sklada sie z dwóch wycinków 88 56288 562 3 pierscienia kolowego, mianowiecie wycinka glównego i wycinka wychylnego, z których wycinek wychylny jest przechylany wzgledem wycinka glównego wokól geome¬ trycznej osi równoleglej do tworzacej i polozonej na niej lub w jej poblizu. Jest korzystnym, aby wiekszy z obydwu wycinków kolowych, pod wzgledem przekroju, mial nie wiecej niz 230 stopni katowych tak, ze pozostaje wolny kat co najmniej 130°. Jest tez korzystne, aby os obrotowa trzpienia zbiegala sie z osia wycinka górnego.W szczególnosci wycinek glówny rozciaga sie na wiecej niz 180°, nie wiecej jednak niz 230°. Wolny kat ma wiec . najkorzystniej 130°.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia trzpien zwijajacy w widoku czolowym patrzac w kierunku strzalki I na fig. 2 - z zamocowana tuleja tekturowa jako rdzeniem zwijki, przy czym przedni koniec trzpienia jest narysowanypelna linia w pozycji rozwartej, a linia przery¬ wana w polozeniu zwartym, fig. 2 - trzpien zwijajacy w widoku bocznym, czesciowo w przekrojach wzdluznych i skórony w dlugosci ze wzgledów kreslarskich; fig. 3 - trzpien zwijajacy w przekroju poprzecznym wedlug linii III—III z fig. 2, fig. 4 - trzpien zwijajacy w przekroju poprzecznym wedlug linii IV-IV z fig. 2, fig. 5 - trzpien zwijajacy w widoku czolowym z plaszczyzny V-Vpokaza¬ nej na fig. 2 w kierunku tam podanej strzalki, a fig. 6 - trzpien zwijajacywprzekroju w plaszczyznie VI-VI zfig. 2.Jak podano na rysunku trzpien zwijajacy sklada sie glównie z wlasciwego trzpienia zwijajacego 10 iwspólosio¬ wego z nim walu nosnego oraz napedzajacego 11. Ten ostatni jest ulozyskowany w kozlach lozyskowych, 12 i 13 i w odstepie wystarczajacym do przejecia momentów sta¬ tycznych.Do uruchamiania mechanizmu rozprezajacego sluzy prosty w dzialaniu wciagnik pneumatyczny 14, znajdujacy sie na tylnym koncu walu 11. Na wale osadzone sa kola do pasów klinowych 15, zabezpieczone przed przesuwem ob¬ rotowym poosiowym tak, ze wal 11, a z nim trzpien zwija¬ jacy 10 moga byc napedzane przez, nie pokazany, naped za posrednictwem pasów klinowych 16. Glówny korpus trzpienia zwijajacego, wal 11, lozyska 12 i 13, a takze wciagnik pneumatyczny 14 maja wspólna prosta os 20.Trzpien zwijajacy 10 ma, z grubsza biorac, postac cylin¬ drycznej rury o przebiegajacej wzdluz tworzacej wzdluz¬ nej szczelinie 17. Trzpiennie ma jednak dokladnie ksztaltu pierscienia kolowego i jest na okreslonym odcinku podzie¬ lony wzdluznie na dwie czesci, z których jedna stanowi korpus glówny 18 i tworzy w przekroju poprzecznym wycinek pierscienia kolowego obejmujacego 230 stopni katowych. Odpowiednio, w pokazanym przykladzie wyko¬ nania, wolny kat wykazuje dokladnie 130°. Ten wolny kat jest wypelniony przez czesc 19 o ksztalcie wycinka rury, który za wyjatkiem malej czesci, zaleznej od grubosci sciany i zakrzywienia, uzupelnia glówny korpus 18. Calko¬ wity obwód korpusu glównego skladajacego sie z czesci 18 korpusu i czesci 19 korpusu jest mniejszy od 360° o szero¬ kosci szczeliny17. Przebiegajac wzdluz tworzacej brzegi obydwu czesci lt i 19 korpusu konczace sie na szczelnie "17, sa rozchylane w kierunku strzalek 21 i 22 przezulozyskowanie wzdluz osi 55, równoleglej do osi trzpienia 20, a tym samym i do tworzacej, przy czym ulozyskowanie jest potrójne. W ob¬ szarze stykania sie brzegów 23 i 24 powierzchnie promie¬ niowe 25 i 26 sa zaopatrzone w równolegle do osi rowki 27 i 28, w które wchodzi plaski pret 29. Pret 29jestodpowied- 4 nio trwale zamocowany, np. przez przyspawanie, w jednej z czesci korpusu, np. w czesci wychylnej 19, a w drugiej czesci 18 korpusu jest ulozyskowany luzno. Jak pokazuje rysunek (fig. 3), pret jest nieco zakrzywiony tak, ze nadaza on w pewnym stopniu za zakrzywieniem czesci 18 i 19.Zamiast zakrzywienia ciaglego pret 29 moze miec male przegiecie.Zwrócone wzajemnie ku sobie promieniowe powierzch¬ nie czolowe 35 i 26 maja ksztalt zblizony do kuli, dzieki czemu moga toczyc sie posobie, przez co umozliwionyjest pozadany ruch przychylny. Ponadto fret 29 ma wzgledem czesci 18 dostateczny luz dla umozliwienia tego ruchu.Czesc wychylna korpusu jest zabezpieczona przed wypad¬ nieciem za pomoca sworzni 30, które przechodza nie tylko przez pret 29, lecz równiez przez czesc 18. Zamiast wyczer¬ pujacego opisu slownego odsyla sie do zalaczonego rysun¬ ku, który jest dostatecznie wymowny.W szczególnosci wskazuje sie, ze takze zlacze sworznio¬ we musi pozostawiac czesc wychylnej 19 odpowiedni do wychylenia luz.Oprócz opisanego uprzednio ulozyskowania, obydwie czesci 18 i 19 sa ze soba przechylnie polaczone za pomoca laczników, widocznych na fig. 1 i 5. Polaczenietopolega po prostu na tym, ze laczniki 31 lub 32 sa przykrecone nastyk kilkoma wkretami 33 do czola wychylnej czesci 19 korpu¬ su, a swym koncem sasiadujacym z ulozyskowaniem prze¬ chylnym obejmuja wycinek nalezacy dokorpusu glównego 18 i tu sa zamocowane przechylnie dalszym wkretem 34, z pozostawieniem potrzebnego luzu.Rozprezania trzpienia dokonuje sie za pomoca przesu¬ wa!nego w kierunku wzdluznym klina 35, przeciwdziala¬ jacego sile promieniowego nacisku sprezyny 36na wychyl¬ na czesc 19 korpusu. W otworze osiowym pustego waluII znajduje sie drag popychacza 38, na którego przednim, nagwintowanym koncu nakrecona jest tuleja 39, z która klin uruchamiajacy 35 jest sztywno polaczony. Klin jest tak umieszczony, ze jego skosna plaszczyzna porusza sie w kierunku wzdluznym, od tylu do przodu osi 20. Plasz- 40 czyzna ta znajduje sie pozaosia 20 i jest umiejscowiona tak, ze przy ruchu do przodu napiera od dolu na tylna krawedz wychylnej czesci 19 korpusu w kierunku przeciwnym do strzalki I, a za tym poza osia ulozyskowania wychylnej czesci 19 korpusu, przez co wychyla ten korpus na ze- 45 wnatrz, wokól jego ulozyskowania.Odpowiednie wstawki w otworze trzpienia i specjalne wybrania, zwlaszcza w wychylnej czesci 19 korpusu za¬ pewniaja, ze klin 35 nie bierze udzialu we wzglednym obrocie pomiedzy popychaczem 38 i czesciami 19 i 20 tak, 50 ze utrzymuje on swoje polozenie katowe w odniesieniu do korpusu wychylnego. Na rysunku (fig.5) pokazano takie wybranie 56 w tylnym laczniku czolowym 32 i w korpusie przechylnym 19, czym objasnia konkretne polaczenie po¬ miedzy klinem a czescia wychylna 19 korpusu w kierunku 55 obwodowym.Droga ruchu do przodu klina 35 jest ograniczona przez zderzak 40 tkwiacy w tulei 41, polaczonej na sztywno z czescia 18 korpusu. Tuleja41 (patrz rysunek) jest w tym celu mocno wcisnieta w korpus glówny. Srednica zewne- 60 trzna tulei 41 jest tak dobrana, ze pomiedzy nia a otworem w czesci 18 korpusu wystepuje pasowanie wtlaczane.W obszarze wychylnej czesci 19 korpusu tuleja ma luz potrzebny do wychylenia; uzyskane jest to po prostu w ten sposób, ze tuleja zlozona jest z dwóch koncentrycznych 65 czesci o ksztalcie rury, z których zewnetrzna rozciaga sie88562 w kierunku obwodowym tylko wzdluz czesci 18 korpusu glównego.Gwintowany trzon zderzaka 40 jest przestawny w kie¬ runku wzdluznym, przez obracanie' go w gwintowanej czesci 42 tulei 41, lezacej na glównej osi 20. Koniec tego trzonu ma czworokatny czop 43, na który moze byc nasa¬ dzone, poprzez otwór trzpienia zwijajacego, w kierunku strzalki I, narzedziedo obracania iprzestawiania zderzaka 40. Droga klina 35, a przez to droga wychylenia na ze¬ wnatrz korpusu 19, moze byc jednak równiez wyznaczona przez ograniczenie drogi promieniowego zderzaka 44. Na zwróconych ku sobie koncach czesci 18 korpusu glównego i walu 11 sa naspawane, na kazdym z nich, promieniowo kolnierze45 i 46, które saze soba polaczone gwintowanymi sworzniami 47.W kolnierzu45, nalezacym do czesci 18 korpusuglówne¬ go tkwi promieniowo w stopniowanymotworze 48 zderzak 44 majacy postackola. Na promieniowo zewnetrznykoniec tego kolka cisnie wspólosiowa z nim sprezyna spiralna 36, opierajaca sie na swym promieniowo zewnetrznym koncu o gwintowany korek 50, który zamyka promieniowy otwór 48 i jest przestawialny w swym kierunku wzdluznym.Przez przestawienie korka 50, który swym czopem 51 wewnatrz sprezyny spiralnej 36 zbliza sie do kolkazderza¬ kowego-44, ograniczony jest ruch tego kolka do zewnatrz wtedy, gdy on sam dochodzi do styku z czopem 51, badz tez wtedy gdy dochodzi do ograniczenia jego drogi na skutek scisniecia sprezyny na jej najmniejsza dlugosc pomiedzy korkiem 50 a kolkiem.Posuniety przez pneumatyczne urzadzenie popychajace klin 35 wychyla wiec korpus wycnylny 19 na zewnatrz, przeciwdzialajac sile sprezyny 36 za posrednictwem kolka 44. Sprezyna 36 przyciska czesc 19 korpusu wychylnegodo klina; jesli ten jest dostatecznie daleko cofniety, wtedy ograniczajaca szczeline 17 promieniowa powierzchnia czesci 19 korpusu wychylnego odchodzi do styku ze zde- rzakowonastawczym wkretem 49, który w poblizu kolnie¬ rza 45 wystaje z ograniczajacej szczeline 17 promieniowej powierzchni korpusu glównego, a którego os jest prostopa¬ dla do tej powierzchni. Topolozenile jest uwidocznione na rysunku (fig. 1).Opisany uklad nie pozwala naturalnie na jakakolwiek zmiane srednicy poszczególnych czesci, a wiec korpusu glównego i korpusu wychylnego. Jednakze przez ich wy¬ chylenie wzgledem siebie zmienia sie srednia lub czynna srednica.Tlok 52 w cylindrze skokowym 14 jest po stronie wlasci¬ wego trzpienia zwijajacego 10 naciskany przezsprezyne 53 (na fig. 2) w prawo, a wiec w tym kierunku, w którym klin jest cofniety i sprezyna 36 cisnie na korpus wychylny w kierunku powodujacym zmniejszenie czynnej srednicy.Drag popychacza 38 jest polaczony z tlokiem 52. W czolo¬ wej scianie cylindra 14, po stronie przeciwnej do draga 38 znajduje sie wlot powietrza, który pozwala na doprowa¬ dzenie sprezonego powietrza takze podczas obracania sie cylindra 14.Sposób dzialania i obslugi trzpienia zwijajacego wedlug wynalazku jest nastepujacy. Najpierw omówione zostanie nakladanie tulei stanowiacej rdzenzwijki. Komora sprezo¬ nego powietrza w cylindrze 14 jest w tym celu odpowie¬ trzona tak, ze sprezyna 53 cisnie w prawo na tlok 52, który pociaga za soba drag38,tulejegwintowana39 i klin 35 oraz odpowiednio zmniejsza komore sprezonego powietrza w cylindrze 14. Na skutek tego sprezyna 36 naciska korpus wychylny 19 promieniowo do wewnetrz az do jego styku 6 z w wkretem zderzakowym 49. Teraz nasuwa sie tuleje rdzeniowa i wpuszcza sprezone powietrze do cylindra 14.Tlok zaczyna sie przesuwac, przez to drag 38 i klin 31 wchodza w otwór trzpienia zwijajacego, a korpus prze- t 5 chylny 19 jest cisniety do zewnatrz przez klin 35 przeciw sile sprezyny 36 az do przylegania korpusów 18 i 19 do wewnetrznego otworu tulei rdzeniowej zwijki.Sprezone powietrze, poprzez wymienione czlony po¬ sredniczace, utrzymuje za tym w stanie zamocowanym tuleje rdzeniowa zwijki, oznaczona na rysunku (fig. 1) przez 54. Bedacy do zwiniecia foliowy material jest teraz zamocowany na tulei 54 i nawijany przez obracanie walu U i trzpienia zwijajacego 10 za pomoca pasów klinowych 16. Podczas tych obrotów komora sprezonego powietrza u w cylindrze pozostaje pod cisnieniem, a przez to tuleja 54 jest ciagle zamocowana.Wcelu zdjecia tulei rdzeniowej, pozatrzymaniu agrega¬ tu odpowietrza sie komore sprezonego powietrza w cylin¬ drze 14 tak, ze sprezyna 39przyciska korpus wychylny 19 do wewnatrz w kierunku korpusu glównego, az do zderzenia z wkretem 49. Czynna srednica ulega wtedy*zmniejszeniu i tuleja moze byc zlatwoscia zdjeta z trzpienia zwijajacego.Przy nawijaniu wstegi bezposrednio na trzpien zwijaja¬ cy, wprowadza sie przedni koniec wstegi, na calej jego szerokosci, promieniowo w szczeline 17, po uprzednim otwarciu jej za pomoca pneumatycznego urzadzenia 14 w opisany sposób, za posrednictwem klina 35 przeciwdzia¬ lajacego sile sprezyny 36 az do szerokosci wyznaczonej przez zderzak 40. Zamiast zderzaka 40 moze jednak wy- znaczac szerokosc otwarcia szczeliny, zaleznie od nasta¬ wienia, zderzak 51. Przy tympolozeniuzaczyna sie obracac trzpien zwijajacy. Po pierwszym obrocie, na skutektego, ze koniec wstegi przeznaczonej do zwiniecia tkwi w szczelinie 17, zamocowuje sie ona sama w znany sposób. Trzpien pozostaje przy tym w pokazanym na rysunku (fig. 1) rozszerzonym lub naprezonym stanie. W celu zdjecia,zwij¬ ki wystarczy odpowietrzyc cylinder i sciagnac zwijke po- osiowo.Przez odpowietrzenie przechyla sie korpus wychylny 40 w odprezone polozenie, w którym trzpien zwijajacy ma mniejsza czynna srednice. Szczelina 17 jest z przodu otwarta, to tez tkwiacy w niej koniec wstegi materialu nie bedzie przytrzymywany.Nie oznaczona nakladka, pokazana na powierzchni czo- 45 lowej korpusu glównego 18 pod lacznikiem 31- sluzytylko do tego, aby razem z lacznikiem 31 tworzyla na przednim koncu trzpienia zwijajacego gladkie zakonczenie, a tym samym zmniejszylo sie niebezpieczenstwo zahaczenia sie zazwyczaj wystajacego lacznika 31. 50 Przekrój osiowy prostopadly do promieniowej powierz¬ chni szczeliny 17 nie przechodzilby przez klin 35. Aby jednak pokazac klin na fig. 2, przyjeto na niej w obszarze klina inna powierzchnie przekroju, mianowicie prostopa¬ dla do powierzchni klina. 55 Trzpien piramidalny jest stosowany dla wsteg lub tasm o malej szerokosci. Wtedy preferuje sie ksztalt stozkowy* Nowe urzadzenie pozwala na latwei szybkie zamocowa¬ nie i zdejmowanie przeznaczonego do zwiniecia foliowego materialu, albo tulei rdzeniowej zwijki, wzgledniegotowej 60 zwiji z tuleja lub bez tulei rdzeniowej.Opisane urzadzenie uruchamiajace trzpien zwijajacy, w opisanym przypadku za pomoca pneumatycznegoprzy¬ lacza wirujacego na wspólosiowym cylindrze uruchamia¬ jacym, pozwala na uruchamianie trzpienia zwijajacego 65 takze podczas jego obracania sie; poza tym czasy postoju88 582 potrzebne do zmiany przedmiotu obróbki sa wyjatkowo krótkie. PL