Niniejszy wynalazek dotyczy walów tnacych lamaczy mechanicznych i tym po¬ dobnych maszyn i ma na celu umocowywa¬ nie zebów i narzedzi tnacych na walach, przyczem niniejszy sposób umocowywania umozliwia jednoczesnie uproszczenie fa¬ brykacji walów, wzmocnienie osadzania zebów i nadanie tym ostatnim ksztaltu szczególnie korzystnego pod wzgledem ich dzialania, wytrzymalosci i trwalosci.W dotychczasowych lamaczach waly maja ksztalt trzonów srubowych, co ula¬ twia usuwanie materjalów, zas zeby po¬ siadaja przedluzenia, osadzone promienio¬ wo i umocowane zapomoca klinów w o- tworach, wykonanych w srubowym zwoju walu. Proponowano równiez zaopatrywac zeby w plaska katowa podstawe, wcho¬ dzaca w wykroje w ksztalcie jaskólczego ogona, wyciete w zwoju, W pierwszym wy¬ padku miejsce polaczenia miedzy zebem a jego przedluzeniem jest oslabione i narazo¬ ne na zlamanie. Poza tern wyjmowanie ze¬ bów celem zamiany ich jest bardzo utrud¬ nione. W drugim wypadku wykroje do o- sadzania zebów winny byc ulozone we¬ dlug stycznych do walu, aby nie oslabiac go, wskutek czego zeby tworza duze wy¬ stepy i powoduja w obrabianym materja- le zbyt szerokie wykroje. Poza tern oby¬ dwie te konstrukcje wymagaja bardzo ko¬ sztownej obróbki walów, polegajacej badz na wierceniu otworów i wykonywaniu na¬ ciec do osadzania klinów zamocowujacych, badz tez na obrabianiu plaskich powierzch¬ ni wykrojów.Niniejszy wynalazek usuwa powyzsze wady, wedlug którego zeby sa równiez osa¬ dzone w majacych ksztalt jaskólczego ogo¬ na wykrojach walu, lecz wykroje te posia¬ daja powierzchnie krzywe, wykonywane na tokarni, miedzy które osadza sie podsta¬ wy zebów, których powierzchnie posiadaja odpowiednia krzywizne. Wytaczanie bocz¬ nych scian wykrojów odbywa sie w taki sposób, ze zwój srubowy zostaje wyciety pod dwoma róznemi katami celem osiagnie¬ cia pozadanej zbieznosci tych powierzch¬ ni; zabiegi te zarówno jak i wytaczanie dna wykrojów moga byc wykonywane po wyto¬ czeniu srubowego zwoju walu, przyczem nie zachodzi potrzeba zmiany poloze¬ nia tego ostatniego na tokarni. Zmieniajac to polozenie w taki sposób, ze dno wykro¬ jów jest nieco mimosrodowo polozone wzgledem osi walu, mozna równiez otrzy¬ mac wykroje, których wszystkie trzy po¬ wierzchnie sa zbiezne, co jeszcze bardziej wzmacnia osadzanie zebów.Opisany sposób obróbki pozwala na otrzymywanie wykrojów znacznej dlugo¬ sci, dzieki wykonywaniu ich jako luków kola, ulozonych skosnie poprzez zwój. Wy¬ kroje moga byc równiez ulozone bardzo blisko jeden obok drugiego, np, w odste¬ pach, których srednia szerokosc jest równa sredniej szerokosci zebów, W tym wypad¬ ku, stosujac wrzeciono o podwójnym zwo¬ ju, mozna ukladac wykroje w taki sposób, by zeby jednego zwoju byly* ulozone na zmiane z zebami drugiego i obrabialy ma- terjal wedlug linji do pewnego stopnia cia¬ glej, co pozwala na stosowanie walu do prac najróznorodniej szych, np, do scina¬ nia drzew.Zeby o powierzchniach krzywych mo¬ ga byc z latwoscia wytwarzane przez wy¬ tlaczanie na goraco lub droga wytaczania.Znaczne wymiary ich podstawy, odpowia¬ dajace dlugosci wykrojów, zabezpieczaja trwalosc ich osadzenia. Ich ostrze tnace znajduje sie u przodu ich podstawy i jest skierowane stycznie do niej. Dzieki temu ukladowi moze byc wykonane wielokrotne ostrzenie, nim zab stanie sie niezdatny do uzytku; z drugiej strony wystep, utworzo¬ ny przez zab w kierunku promieniowym, jest mozliwie*najbardziej zredukowany, co zmniejsza szerokosc ciecia i pozwala na unikniecie wybierania zbyt wielkich ilo¬ sci materjalu.Sposób umocowywania w wykrojach o powierzchniach krzywych jest równiez ko¬ rzystny przy osadzaniu zeba lub narze¬ dzia tnacego na swobodnym koncu wrze¬ ciona, W tym wypadku dno wykroju jest plaskie, a jego powierzchnie boczne tworza dwa luki, zbiegajace sie w kierunku od¬ wrotnym do kierunku obrotu wrzeciona.Dzieki temu unika sie stosowania zatyczek i innych czesci ustalajacych, które oslabia¬ ja wal, komplikuja jego wykonanie i zwiekszaja koszt.Na zalaczonych rysunkach jest sche¬ matycznie przedstawiony przyklad wyko¬ nania walu tnacego wedlug wynalazku, a mianowicie fig, 1 przedstawia wal w wi¬ doku bocznym, wyjasniajacym uklad wy¬ krojów w zwoju, fig, 2—przekrój osiowytna¬ cego zakonczenia walu, zas fig, 3—widok je¬ go zprzodu. Na fig, 4, 5 i 6 sa przedstawio¬ ne odpowiednio dwa widoki zboku i widok 7góry jednego z zebów, na fig, 7—przekrój poprzeczny wedlug linji A—B fig, „4, na fig. 8 i 9—odpowiednio widok zgóry i zbo¬ ku zeba koncowego, zas fig. 10 przedsta¬ wia w zwiekszonej skali rozwiniecie srubo¬ wego zwoju walu.Wal 1 jest zaopatrzony w prawy zwój 2, w którym sa wykonane wykroje 3, two¬ rzace osade zebów 4. Wykroje 3 sa wyko¬ nane na tokarni dwoma pfzejsciami (fig. 10), jedne wedlug skosnych linij a, two¬ rzacych powierzchnie 5 wykrojów, drugie— wedlug linij 6, normalnych do osi walu, ce¬ lem usuwania zacinanych czesci metalu c i tworzenia powierzchni 6. Powierzchnie 5 i 6 sa wytaczane zapomoca narzedzi, któ- — 2 —rych ostrze jest ustawione skosnie, celem wykonywania naciec w ksztalcie jaskólcze¬ go ogona. Odleglosc d (fig. 10) odpowiada rozwinieciu polowy obwodu zwoju.W wykrojach 3 sa osadzone zeby 4 (fig. 4—7), których podstawa jest utworzona przez trzy powierzchnie krzywe 7, 8, 9, od¬ powiadajace dnu i powierzchniom 5 i 6 wy¬ krojów. Powierzchnia 8 dochodzi az do wierzcholka zeba, lecz powierzchnia 9 mo¬ ze byc z korzyscia przedluzona zapomoca powierzchni 10, normalnej do osi krzywi¬ ony powierzchni krzywych, celem wzmoc¬ nienia wierzcholka zeba, ograniczonego mi- mosrodowa powierzchnia grzbietowa 11.Ostrze 12 jest umieszczone zprzodu pod¬ stawy i skierowane równolegle do niej.W krancowej powierzchni 13 wrzecio¬ na jest wykonany krzywy wykrój 14, slu¬ zacy do osadzenia krancowego zeba 15, który w opisywanym przykladzie wykona¬ nia jest zaopatrzony w dwa ostrza 16, 17.Boczne powierzchnie 18, 19 u podstawy te¬ go zeba odpowiadaja podcietym powierzch¬ niom 20 wzglednie 21 wykroju 14.Jak przedstawiono na rysunku, wszyst¬ kie krzywe wykroje sa ulozone w taki spo¬ sób, ze ich sciany sa zbiezne w kierunku od¬ wrotnym do kierunku obrotu wrzeciona, dzieki czemu zeby zaciskaja sie tern sil¬ niej, im wiekszy napotykaja opór przy ob¬ racaniu sie. Mozna równiez zdac sobie z latwoscia sprawe, ze krzywizna wykrojów pozwala na nadawanie zebom 4 podstawy o jak najwiekszej dlugosci, a pomimo tego nie tworza one zbyt wielkich wystepów w kierunku promieniowym.Mozna, oczywiscie, wprowadzic pewne zmiany do przedstawionej na rysunku kon¬ strukcji, nie przekraczajac granic wyna¬ lazku. PL