Przedmiotem wynalazku jest sposób dogniatania uzebien kól zetatych oraz narzedzia do dogniatania.Znane sa sposoby dogniatania kól zebatych przy pomocy trzech kól o skorygowanych zebach, sposobem wedlug patentu polskiego nr 58207 przy pomocy narzedzia z ruchomymi elementami dogniatajacymi oraz do- gniatanie wywolane wibracja narzedzia. Ujemna strona dogniatania kól zebatych przy pomocy trzech narzedzi jest koniecznosc posiadania az trzech dogniataków do kazdego modulu i kata zarysu, mozliwosc dogniatania jedynie nieduzych kól oraz koniecznosc stosowania specjalnego urzadzenia realizujacego naped i docisk na¬ rzedzia.Niedogodnoscia techniczna sposobu wedlug patentu polskiego nr 58207 jest przerywany ruch podzialowy, skutkiem czego nastepuje strata czasu maszynowego, poza tym narzedzie jest stosunkowo skomplikowane a jego elementy ruchome nie gwarantuja dlugiego okresu trwalosci. Wada natomiast sposobu wynikajacego z polskiego patentu nr. 61596 jest koniecznosc stosowania urzadzenia wibracyjnego, które wprawia w wibracje narzedzie i tym samym wywoluje zgniot powierzchni roboczych zebów kól zebatych.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu dogniatania kól zebatych, nie posiadajacego wad wystepuja¬ cych w znanych sposobach, pozwalajacego na uzyskanie wysokiej jakosci powierzchni roboczej zeba, przede wszystkim przez zmniejszenie chropowatosci i utworzenie odpowiedniej struktury warstwy wierzchniej oraz skonstruowanie narzedzia o prostej budowie, duzej sztywnosci i dlugim okresie trwalosci.Zgodnie z zamierzonym celem opracowano sposób dogniatania uzebien kól zebatych, prowadzony metoda obwiedniowa o ruchu podzialowym ciaglym polegajacy na tym, ze narzedzie obraca sie wokól wlasnej osi i wykonuje jedno przejscie, które jest równe sumie szerokosci wienca kola obrabianego oraz dróg dobiegu i wybiegu narzedzia.Do stosowania sposobu wedlug wynalazku skonstruowano narzedzie, bedace równiez przedmiotem wyna¬ lazku, którego elementy dogniatajace, posiadajace po dwie powierzchnie robocze, rozmieszczone sa na linii srubowej o kacie wzniosu (ksi)£ nawinietej na walcu i oddzielone od siebie rowkami prostopadlymi do tej linii.Poniewaz proces dogniatania, ze wzgledu na ruch podzialowy, jest ciagly zapewnia wysoka wydajnosc obróbki. Do realizacji sposobu wedlug wynalazku mozna wykorzystac frezarke obwiedniowa Pfautera do kól86 065 zebatych przy czym wielkosc obrabianego kola zalezy tylko od wielkosci obrabiarki. Narzedzie do stosowania tego sposobu posiada prosta budowe i duza sztywnosc gdyz wykonane jest z jednej calosci materialu. Z uwagi na to, ze narzedzie nie posiada elementów ruchomych, okres trwalosci jest dlugi i zalezy przede wszystkim od materialu zjakiego jest wykonany gniotownik i obrabiane kolo.Sposób oraz narzedzie w przykladowym wykonaniu pokazane jest na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia schemat wzajemnego polozenia kola zebatego i dogniataka podczas procesu dogniatania, fig. 2 ~ narzedzie w pólprzekroju, fig. 3 — narzedzie w widoku od czola a fig. 4 przekrój elementu roboczego wzdluz linii AA.Jak przedstawiono na fig, 2, narzedzie posiada gniazdo cylindryczne 1 z wewnetrznym wytoczeniem 2 i rowkiem wpustowym 3, na obu koncach czolowe stozkowe odsadzenie 4 sluzace do sprawdzania bicia oraz elementy dogniatajace 5 o szerokosci roboczej 6 wiekszej od polowy podzialki kola zebatego, rozmieszczone wzdluz linii srubowej o kacie wzniosu £ nawinietej na walcu, przedzielone rowkami 7 prostopadlymi do tej linii.Powierzchnie robocze 8 elementu dogniatajacego 5, jak pokazano na fig. 4 maja zaszlifowania, z tym ze na wejsciu sa zaszlifowane o kat a nie wiekszy niz kat 5° i przy zejsciu o kat (3 nie wiekszy niz 5°. Dlugosc robocza dogniataków, obejmujaca zwoje elementów dogniatajacych 5 jest nie mniejsza niz caly czynny odcinek przyporu.Obrabiane kolo zebate 9 mocuje sie na wrzecionie przedmiotowym 10 frezarki, nie pokazanej na schema¬ cie, w pionowym ukladzie osi a dogniatak 11 na trzpieniu w suporcie narzedziowym, tak aby jego os byla odchylona od poziomu o kat pochylenia linii srubowej i oddalona od osi kola o sume polowy srednicy podzialo¬ wej narzedzia i polowy srednicy podzialowej obrabianego kola. Dogniatak obracajac sie wokól wlasnej osi i jednoczesnie przesuwajac sie pionowo w dól z polozenia wyjsciowego 12 do polozenia koncowego 13 powo¬ duje dogniatanie powierzchni roboczych zebów kola obrabianego. PL