Przedmiotem wynalazku jest wysokoczule urzadzenie do samoczynnej kompensacji zmian parametrów glowicy pomiarowej przy pomiarach promieniowania jadrowego, które moze byc wykorzystane do pomiarów promieniowania jadrowego, a w szczególnosci do pomiarów koncentracji pylów przemyslowych transporto¬ wanych rurociagami, a takze do pomiarów gestosci mediów w instalacjach przemyslowych oraz do pomiarów gramatury pylów osadzonych na filtrach tkaninowych itp.W znanych rozwiazaniach urzadzen w ukladzie kompensacyjnym sluzacych do pomiaru promieniowania jadrowego wykorzystuje sie dwie komory jonizacyjne pomiarowa i kompensacyjna, na które padaja wiazki pro* mieniowania od zródla pomiarowego poprzez mierzone medium na komore pomiarowa oraz od zródla kompen¬ sacyjnego poprzez klin absorbcyjny na komore kompensacyjna. Róznica pradów obydwu komór steruje ciezkim klinem absorbcyjnym do polozenia, w którym róznica pradów równa jest zero. Polozenie klina absorbcyjnego jest jednoczesnie wskazaniem przyrzadu.Wada urzadzenia jest mala skutecznosc rejestracji promieniowania, a wiec koniecznosc stosowania duzych aktywnosci zródel promieniowania. Dodatkowa wada ukladu jest rozbudowany uklad elektryczny, w sklad którego wchodza wzmacniacze mocy konieczne do sterowania ciezkim klinem kompensacyjnym. Szybkosc ich dzialania jest mala, ograniczona bezwladnoscia serwomechanizmu systemu sledzacego, w kanale kompensacyj¬ nym.Znane sa tez kompensacyjne urzadzenia do pomiaru promieniowania jadrowego, w których wiazka promie* niowania pada na scyntylacyjna sonde promieniowania, przy czym na wyjsciu sondy scyntylacyjnej otrzymuje sie, po integratorach, dwa napiecia: napiecie pomiarowe, którego wartosc proporcjonalna jest do czestosci impulsów pochodzacych od zródla promieniowania, oraz napiecie kompensacyjne, którego wartosc proporcjo¬ nalna jest do amplitudy impulsów pochodzacych od tego samego zródla promieniowania. Napiecie kompensacyj¬ ne uzyskuje sie na wyjsciu dowolnego selektora amplitudy np. detektora szczytowego umieszczonego na wyjsciu fotopowielacza. Róznica napiecia pomiarowego i napiecia kompensacyjnego zamieniona jest w przetworniku na2 84826 napiecie zmienne, a sygnal po wzmocnieniu uruchamia silnik dwufazowy, który napedza suwak potencjometru napiecia kompensacyjnego do wartosci napiecia pomiarowego. Miara wielkosci promieniowania jadrowego (ges- tosci, koncentracji itp.) jest polozenie suwaka potencjometru w obwodzie napiecia kompensacyjnego.Wada tego typu ukladów kompensacyjnych jest bardzo rozbudowany uklad elektroniczno—mechaniczny wplywajacy na zmniejszenie niezawodnosci pracy urzadzenia oraz mechaniczne elementy ruchome — zuzywajace sie podczas pracy urzadzenia (potencjometr—suwak, silnik).Znane sa równiez urzadzenia do pomiaru promieniowania jadrowego, gdzie wiazki promieniowania pocho¬ dzace od zródla pomiarowego i kompensacyjnego przeslaniane sa okresowo przez wirujaca ciezka tarcze absorp¬ cyjna. Zmiany natezenia promieniowania wywolane zmiana mierzonej gramatury kompensowane sa przy po¬ mocy przesuwnego klina do wartosci róznicy równej zero. Polozenie klina jest miara gestosci. Sygnal kompensa¬ cyjny moze byc równiez wykorzystany do wysterowania wzmacniacza sygnalu pomiarowego, uzyskujac w ten * sposób kompensacje bledów aparaturowych.Wada ukladu jest ciezka wirujaca tarcza absorbcyjna oraz urzadzenie przelaczajace oba sygnaly. Urza¬ dzenia te sa skomplikowane w realizacji i nieprzydatne w praktyce przemyslowej.Znane sa takze urzadzenia do pomiarów promieniowania jadrowego bez kompensacji zmian parametrów glowicy pomiarowej wyposazone w glowice pomiarowa, której wyjscie polaczone jest z ukladem dopasowuja¬ cym, np.-ddwracaczem fazy, na wyjsciu którego podlaczona jest jedna lampa woltomierza lampowego poprzez wtórnik-Jcatoddiwy. Napiecie pomiarowe proporcjonalne do wielkosci mierzonej zbierane jest miedzy rezystorami katodowymi lub anodowymi woltomierza lampowego.Wada tego typu ukladów pomiarowych jest wplyw temperatury, starzenie sie elementów, na wynik po¬ miaru.Urzadzenie wedlug wynalazku zbudowane jest ze scyntylacyjnej glowicy pomiarowej, której jedno wyjscie polaczone jest poprzez potencjometr z lampa odwracacza fazy, którego anoda polaczona jest poprzez rezystor z wtórnikiem katodowym. Katoda wtórnika polaczona jest poprzez potencjometr z pierwsza lampa woltomierza lampowego. Drugie wyjscie z glowicy pomiarowej polaczone jest z siatka pierwsza kompensacyjnej lampy, przy czym anoda tej lampy polaczona jest z siatka druga lampy woltomierza lampowego, którego siatka pierwsza polaczona jest z suwakiem potencjometru kompensacji. Jeden koniec potencjometru polaczony jest poprzez rezystor z dodatnim biegunem napiecia anodowego, a drugi koniec poprzez rezystor z masa przy czym miedzy rezystory wlaczony jest przetwornik napiecia i wskaznik wychylowy poprzez rezystory regulowane oraz wylacznik.Zasadnicza korzyscia techniczna wynikajaca ze stosowania urzadzenia wedlug wynalazku jest mozliwosc dokonywania dokladnych pomiarów promieniowania jadrowego w szczególnosci przy izotopowych pomiarach gramatury, gestosci, grubosci, koncentracji itp. pozbawionych bledów spowodowanych zmiana temperatury glowicy pomiarowej i starzeniem sie elementów.Pozostale zalety polegaja na prostocie ukladu zbudowanego na latwo dostepnych elementach, mozliwosc wszechstronnej regulacji ukladu elektronicznego, brak interakcji w ukladzie oraz latwosc adaptacji glowicy pomiarowej do pomiarów malych jak i duzych gramatur, a takze latwosc przerobienia ukladu na uklad zbud¬ owany z elementów pólprzewodnikowych, brak w ukladzie mechanicznych czesci ruchomych, jak klin absorp¬ cyjny, wirujaca tarcza absorbcyjna, czy sterowane zdalnie pojemniki ze zródlami itp. Niezaleznie od tego istnieje mozliwosc wyjscia analogowym sygnalem znormalizowanym 0—5 mA, wykorzystywanym do sterowania auto¬ matyka.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku, który przedstawia ogólny schemat uniwersalnego elektronicznego ukladu pomiarowego kompensujacego zmiany parametrów glowicy po¬ miarowej.Urzadzenie wyposazone jest w pomiarowa glowice 1, zródlo 2 promieniowania, obiekt mierzony 3. Wyj£ cie glowicy pomiarowej 1 polaczone jest poprzez wejsciowy potencjometr P, którego suwak polaczony jest z siatka lampy Vt odwracacza fazy. Drugim koncem wejsciowy potencjometr P polaczony jest poprzez rezystor Ri z masa. Suwak potencjometru P polaczony jest z masa poprzez kondensator Ci. Katoda lampy Vi odwraca¬ cza fazy polaczona jest z masa poprzez katodowy rezystor R2, natomiast anoda tej lampy polaczona jest z dodatnim biegunem napiecia anodowego poprzez anodowy rezystor R3, oraz poprzez sprzegajacy rezystor R5 z siatka lampy V2 wtórnika katodowego, która polaczona jest z masa poprzez siatkowy rezystor R4 i siatkowy kondensator C2. Anoda lampy V2 polaczona jest bezposrednio z dodatnim biegunem napiecia anodowego, zas jej katoda jest polaczona z masa poprzez katodowy rezystor R6 i katodowy kondensator C3. Katoda lampy V2 polaczona jest z jednym koncem zerujacego potencjometru O, którego suwak polaczony jest z pierwsza siatka pierwszej lampy V3 woltomierza lampowego. Drugi koniec zerujacego potencjometru O polaczony jest z masa poprzez rezystor R7.84 826 3 Siatka druga pierwszej lampy V3 woltomierza lampowego polaczona jest z dodatnim biegunem napiecia anodowego poprzez rezystor R0, a z masa ukladu poprzez rezystor R8 i kondensator C5. Anoda lampy V3 polaczona jest bezposrednio z dodatnim biegunem napiecia anodowego, zas siatka trzecia lampy V3 woltomierza lampowego polaczona jest z katoda tej lampy, która z kolei polaczona jest z masa poprzez katodowe rezystory R9 i Rt 0. Rezystor katodowy R9 polaczony jest jednym koncem z masa ukladu, a drugim koncem z rezystorem katodowym Rt 0, którego drugi koniec polaczony jest z katoda, pierwszej lampy V3 woltomierza lampowego.Katoda drugiej lampy V4 woltomierza lampowego polaczona jest z masa poprzez rezystory Rn i R] 2. Rezystor katodowy Rlt polaczony jest jednym koncem z masa ukladu, a drugim koncem z rezystorem R12, którego drugi koniec polaczony jest z katoda drugiej lampy V4 woltomierza lampowego. Katodowy rezystor R9 pierw¬ szej lampy V3 woltomierza lampowego polaczony jest z katodowym rezystorem Rn drugiej lampy V4 wolto¬ mierza lampowego poprzez polaczone szeregowo wylacznik W, wskaznik wychylowy 5, rezystor regulowany A i rezystor regulowany Z. Równolegle do rezystora regulowanego A podlaczony jest przetwornik 4. Katoda lampy V4 polaczona jest bezposrednio z siatka trzecia lampy V4, a siatka pierwsza lampy V4 polaczona jest z suwakiem potencjometru K, którego jeden'koniec polaczony jest poprzez rezystor R14 z dodatnim biegunem napiecia anodowego, a drugi koniec poprzez rezystor R13 z masa ukladu. Anoda lampy V4 polaczona jest bezposrednio z dodatnim biegunem napiecia anodowego.Siatka druga lampy V4 polaczona jest z anoda lampy kompensacyjnej Vs. Anoda lampy V5 polaczona jest z masa poprzez pojemnosc C4, a poprzez anodowy rezystor R16 z dodatnim biegunem napieci.a anodowego.Katoda lampy V5 polaczona jest z masa poprzez katodowy rezystor R15. Katoda lampy V5 polaczona jest z siatka trzecia lampy V5. Siatka druga lampy V5 polaczona jest poprzez rezystor Ri8 z dodatnim biegunem napiecia anodowego i poprzez rezystor Ri7 z masa. Siatka pierwsza lampy V5 polaczona jest poprzez siatkowy rezystor R19 z masa. Na siatke te przychodzi z glowicy pomiarowej analogowy sygnal kompensacji zawierajacej informacje o bledzie pomiaru.Na glowice pomiarowa 1, w sklad której wchodzi sonda scyntylacyjna, pada promieniowanie pochodzace od pomiarowego zródla 2 promieniowania. Miedzy pomiarowa glowica 1, a zródlem 2 promieniowania znajduje sie mierzone medium 3. Wewnatrz pomiarowej glowicy 1 znajduje sie kompensacyjne zródlo promieniowania, którego jakosc promieniowania jest inna niz zródla pomiarowego, Oba rodzaje promieniowan padaja na scyntyl¬ ator podwójny, który przetwarza je na impulsy swietlne. Impulsy swietlne ze scyntylatora po przetworzeniu na impulsy elektryczne i wzmocnieniu przez fotopowielacz, rozdzielone sa w prostym detektorze szczytowym spel¬ niajacym zadanie dyskryminatora impulsów. Na wyjsciu glowicy 1 pomiarowej otrzymuje sie po scalkowaniu na dwóch wyjsciach analogowy sygnal pomiarowy zawierajacy informacje o wielkosci mierzonej i bledzie pomiaru oraz analogowy sygnal kompensacyjny zawierajacy informacje o bledzie pomiaru. Analogowy sygnal pomiaro¬ wy podawany jest na potencjometr P lampy Vi spelniajacej role odwracacza fazy. Odwrócony sygnal podawany jest nastepnie poprzez dzielnik na rezystorach R4 i R5 na siatke lampy V2 wtórnika katodowego. Z katody lampy sygnal podawany jest poprzez potencjometr O na siatke pierwsza lampy V3 woltomierza lampowego zbudowanego na lampach V3 i V4. Sygnal wyjsciowy lampy V3 zbierany jest z rezystora katodowego R9 lampy v3.Analogowy sygnal bledu podawany jest na siatke pierwsza lampy V5 ukladu kompensacji. Z anody lampy V5 sygnal bledu podawany jest na siatke druga lampy V4 woltomierza lampowego. Sygnal wyjsciowy z lampy V4 zbierany jest z rezystora R] i lampy V4. Sygnal pomiarowy pozbawiony bledów glowicy pomiarowej zbier¬ any jest miedzy rezystorami R9 i Rn w galezi zbudowanej z regulowanych rezystorów A i Z wskaznika 5 wartosci chwilowej oraz wylacznika W. Równolegle do rezystora regulowanego A podlaczony jest analogowy przetwornik 4 napiecia dajacy na wyjsciu sygnal znormalizowany 0—5 mA.Istotnym z punktu widzenia wymaganej precyzji pomiaru jest dobór warunków pracy lamp V4 i V5, co realizuje sie za pomoca potencjometru K. Ma to wplyw na ksztaltowanie charakterystyk dynamicznych lampy V4, a tym samym na ksztaltowanie krzywej kompensacji. PL