Przedmiotem wynalazku jest sposób i uklad do wytwarzania sygnalu odchylenia wielkosci kontrolowanej od zadanej wartosci, umozliwiajacy wykonanie ukladu bezpiecznej sygnalizacji przekroczenia zarówno dodat¬ niego jak i ujemnego odchylenia dopuszczalnego, stosowany zwlaszcza do kontroli reaktora jadrowego.Przez uklad bezpiecznej sygnalizacji przekroczenia odchylenia dopuszczalnego rozumie sie uklad sygnali¬ zacyjny tak zbudowany, ze kazde jego uszkodzenia wewnetrzne powoduje sygnalizacje identyczna jak w przy¬ padku przekroczenia odchylenia dopuszczalnego.W znanych dotychczas sposobach stosuje sie do zabezpieczen obiektów odpowiedzialnych dwa lub wiecej równoleglych ukladów sygnalizacyjnych, co obniza jednak niezawodnosc eksploatacyjna tak zabezpieczonego obiektu. Stosowane najczesciej rozwiazanie kompromisowe o trzech równoleglych ukladach sygnalizacyjnych pozwala na wykrycie ukladu niesprawnego przez porównanie sygnalu na wyjsciu jego elementu dwustanowego z odpowiednim sygnalami pozostalych dwóch ukladów pod warunkiem, ze zawsze przekroczenie dopuszczalnej róznicy miedzy sygnalami wejsciowymi komparatora powoduje sygnalizacje. Warunek ten jest równoznaczny z warunkiem wykrywalnosci kazdej niesprawnosci komparatora i elementu sygnalizacyjnego.Znane sa równiez systemy kontroli, w których wielkosc kontrolowana jest regulowana, np. automatycznie stabilizowana na poziomie zadanym, wygodnie jest wtedy sterowac regulator tym samym sygnalem odchylenia z komparatora, który stosuje sie w ukladzie sygnalizacji. Niezawodne wykrycie ukladu niesprawnego umozliwia samoczynne przelaczenie regulatora na wyjscie komparatora ukladu sprawnego i unikniecie wylaczenia z ruchu kontrolowanego obiektu, przez co uzyskuje sie duza niezawodnosc eksploatacji. Istnieje szereg sposobów wy¬ twarzania sygnalu swiadczacego o odchyleniu wielkosci kontrolowanej od jej wartosci zadanej.W ukladach elektrycznych i elektronicznych wielkosci wejsciowe komparatora maja postac napiecia lub natezenia pradu stalego, co wymaga stosowania obwodów o sprzezeniu bezposrednim, w których moga wystepo¬ wac uszkodzenia elementów prowadzace do trwalego stanu braku sygnalu odchylenia na wyjsciu. Uszkodzenie elementu w przerzutniku o sprzezeniu bezposrednim moze spowodowac podobna sytuacje, wykluczajac tym samym zastosowanie w ukladach bezpiecznej sygnalizacji.2 84314 Znane sa równiez inne sposoby wytwarzania sygnalu odchylenia z zachowaniem zasady bezpiecznej sygnali¬ zacji, oparte na zasadzie kluczowania sygnalu odchylenia przy zastosowaniu odpowiedniego choppera i nastepnie jego transformacji. Zanik np. napiecia kluczowanego z powodu uszkodzenia któregos z elementów obwodu po¬ woduje zawsze zanik napiecia po wtórnej stronie transformatora i sygnalizacje. Wada tych sposobów jest to, ze nie pozwalaja na zastosowanie regulatora, gdyz sygnal proporcjonalny do odchylenia nie da sie wyodrebnic bez naruszenia warunku bezpiecznej sygnalizacji.Znany jest równiez uklad z polskiego patentu nr 57669 wykorzystujacy modulator magnetyczny do wyko¬ nania ukladu sygnalizacyjnego dzialajacego zgodnie z zasada bezpiecznego uszkodzenia. Sluzy on jednak wylacznie do wytwarzania sygnalu dla celów sygnalizacji przy przekroczeniu wartosci wielkosci pradu mierzonej powyzej wartosci zadanej.Celem wynalazku jest zwiekszenie niezawodnosci bezpieczenstwa w systemie o dwóch lub wiecej równo¬ leglych ukladach sygnalizacyjnych przy równoczesnym zwiekszeniu niezawodnosci eksploatacyjnej przez zapew¬ nienie wykrywania niesprawnego toru pomiarowego i samoczynne przelaczanie regulatora na wyjscie kompara¬ tora toru sprawnego.Zadaniem wynalazku jest opracowanie takiego sposobu wytwarzania sygnalu odchylenia od wartosci zada¬ nej jednego lub kilku sygnalów wejsciowych zawierajacych informacje o wartosci wielkosci kontrolowanej, by przekroczenie odchylenia dopuszczalnego bylo sygnalizowane w sposób bezpieczny, przy równoczesnym zapew¬ nieniu mozliwosci sterowania regulatorem za pomoca tego sygnalu odchylenia, oraz wykonanie ukladu do stosowania tego sposobu.Cel ten zostal osiagniety przez opracowanie sposobu wytwarzania sygnalu odchylenia wielkosci kontrolo¬ wanej od zadanej wartosci, polegajacy na tym, ze do wytworzenia sygnalu odchylenia stosuje sie komparator, na którego wyjsciu pojawiaja sie na przemian impulsy róznego znaku, przy czym dla danego kierunku odchylenia wykorzystuje sie impulsy o takiej polaryzacji, aby wzrost odchylenia wywolywal zmniejszenie ich amplitudy.Kazde z mozliwych uszkodzen elementu przetwarzajacego — komparatora powoduje zmniejszenie amplitudy sygnalu w/jsciowego.Do opracowanego sposobu zostal wykonany uklad zawierajacy komparator zasilany ze zródla napiecia przemiennego, polaczony z transformatorem rozdzielajacym o wyjsciach polaczonych przez separatory z progo¬ wymi jednostabilnymi przerzutnikami, które przez transformatory izolujace oraz prostowniki — zasilaja przekaz¬ niki, a sygnal dla celów regulacji wyprowadzony jest z oddzielnego uzwojenia komparatora.Zaleta sposobu wedlug wynalazku jest mozliwosc wykonania ukladu bezpiecznej sygnalizacji przekrocze¬ nia odchylenia dopuszczalnego, przy równoczesnym zapewnieniu mozliwosci sterowania regulatorem za pomoca tego sygnalu odchylenia. Dzieki temu, ze porównanie sygnalów wejsciowych i ich przetworzenie w wyjsciowy sygnal odchylenia odbywa sie za posrednictwem pola magnetycznego, mozliwe jest wykonanie komparatora o izolowanych sygnalach wejsciowych.Przedmiot wynalazku pokazano w przykladzie wykonania na rysunku, przedstawiajacym schemat blokowy ukladu.Uklad bezpiecznej sygnalizacji wedlug wynalazku sklada sie z komparatora 1, transformatora rozdzielaja¬ cego 2 oraz dwu torów sygnalizacji odpowiednio dla odchylenia dodatniego i ujemnego. W sklad torów wchodza: separatory 3 i 8, progowe jednostabilne przerzutniki 4 i 9, transformatory izolujace 5 i 10, prostowniki 6 i 11, przekazniki 7 i 12. Komparator 1 zasilany jest ze zródla napiecia przemiennego 13.W sposobie wedlug wynalazku komparator 1 posiada dwa uzwojenia sterujace. Do jednego z nich dola¬ czony jest sygnal odpowiadajacy wielkosci kontrolowanej, do drugiego sygnal odpowiadajacej wartosci zadanej.W przypadku gdy wypadkowe amperozwoje obu uzwojen sterujacych sa równe zeru na wyjsciu kompara¬ tora 1 pojawiaja sie impulsy róznego znaku o jednakowej amplitudzie i o czestotliwosci napiecia zasilajacego uzwojenie wzbudzenia.W przypadku istnienia odchylenia wielkosci kontrolowanej od wartosci zadanej, wypadkowe amperozwoje sterujace powoduja proporcjonalne do ich wartosci zwiekszenie amplitudy impulsów jednego znaku i odpowied¬ nie zmniejszenie amplitudy impulsów przeciwnego znaku.Po przejsciu przez transformator rozdzielajacy 2 wydzielane sa przez separatory 3 i 8 dla danego kierunku odchylenia impulsy o takiej polaryzacji aby wzrost odchylenia wywolywal zmniejszenie ich amplitudy, które to impulsy wyzwalaja progowe jednostabilne przerzutniki 4 i 9 generujace napiecie o ksztalcie prostokatnym trans¬ formowane przez transformatory izolujace 5 i 10 prostowane przez prostowniki 6 i 11, które zasilaja przekazniki 7 i 12 utrzymujac je w stanie pobudzenia. Zmniejszenie amplitudy impulsów ponizej okreslonego progu, spowo¬ dowane badz wzrostem sygnalu odchylenia o dowolnym znaku, badz jakimkolwiek uszkodzeniem ukladu syg¬ nalizacyjnego, powoduje zawsze zanik napiecia na wyjsciu transformatora izolujacego 5 i 10 i sygnalizacje. Syg¬ nal dla celów regulacji wyprowadzony jest z odzielnego uzwojenia komparatora 1.84314 3 PL