zastrzezeniach, oznacza stosunkowo wydluzony przewód, praktycznie pionowy, o wzgled¬ nie duzym stosunku dlugosci do srednicy we¬ wnetrznej. W technice krakingu przewód taki na¬ zywany jest rura reakcyjna i posiada w dolnej czesci wlot dla katalizatora i wlot dla oleju, a przy górnym zakonczeniu wylot, praez który wyplywa strumien produktu z katalizatora. Okreslenie „separator" oznacza kazdy aparat, który jest zdolny do rozdzielania, albo jednoetapowo albo wielostopniowo, katalizatora ziarnistego od oleju weglowodorowego. Urzadzeniami tymi sa na ogól cyklony. Separator powinien skladac sie z jed¬ nego lub wiecej cyklonów polaczonych szeregowo lub równolegle, aby wlasciwie oddzielic katalizator od oleju weglowodorowego. ^Pozadane jest aby se¬ parator mial moznosc oddzielania katalizatora od oleju we wzglednie krótkim czasie, aby zasadniczo uniemozliwic pobyt katalizatora z olejem w sepa¬ ratorze przez dluzej niz pare sekund. Okreslenie „komora desorpcji z katalizatora" oznacza kolumne, w której strumien gazu prze¬ plywa w przeciwpradzie do" katalizatora. Ilosc ka¬ talizatora nalezy tak dobrac w stosunku do ilosci gazu przemywajacego, aby zapewnic usuniecie we¬ glowodoru zaadsorbowanego na katalizatorze. Po¬ woduje to zredukowanie ilosci materialów weglo¬ wodorowych przechodzacych wraz z katalizatorem do strefy reageneracji i podwyzszenie ogólnej wy¬ dajnosci procesu. Komora desorpcji stanowi r wy¬ dluzona kolumne, która w celu przeprowadzenia calkowitego wymieszania, wyposazono wewnatrz 10 15 20 25 3S 35 40 45 50 55 60• 84 077 5 w przegrody. W kolumnie desotrpcyjnej zachodzi wstepne oczyszczenie katalizatora. Jako gaz prze¬ mywajacy stosuje sie lekkie weglowodory, pare wodna lub gazy obojetne na przyklad azot. Okreslenie „regenerator" oznacza aparat, do któ- 5 rego przechodzi katalizator opuszczajacy komore desorpcyjna. W regeneratorze katalizator jest trakto¬ wany gazem zawierajacym tlen. Temperatura gazu musi byc odpowiednio wysfolka, aby zapewniala utlenienie wegla osadzonego na ziarnach kataliza- 10 tora. Wlot powietrza znajduje sie na ogól w dnie regeneratora a wylot spalin sttanowiacych produkty utleniania wegla, w górnej czesci aparatu. Zwykle w regeneratorze znajduje sie cyklon, zapobiegajacy stratom katalizatora spowodowanym porywaniem 15 jego ziaren przez strumien spalin. Regenerator po- - siada takze odprowadzenia, przez które zregenero¬ wany katalizator jest przesylany do rur reakcyj¬ nych. Na ogól odprowadzenia stanowia przewody przesylowe wyposazone w zasuwy sluzace do re- 2 gulowania ilosci katalizatora przesylanego do po¬ szczególnych rur reakcyjnych. Oleje gazowe stosowane jako surowce w tech¬ nice krakingu katalitycznego skladaja sie z weglo¬ wodorów o zakresie temperatur wrzenia od okolo 25 200°C do okolo 600°C. Typowy olej gazowy do kra¬ kingu Wrze w temperaturach od okolo 200°C do okolo 450°C, ekstrakt surowców recyrkulowanych wrze w temperaturach od okolo 310°C do okolo 370°C. Scharakteryzowano tylko niektóre z olejów 30 ciezkich. Wskaznik, API gravities powyzszych stru¬ mieni surowców moze zmieniac sie od okolo 10°API do okolo 40°API, lub powyzej. Benzyna ciezka lub zwiazki nasycone, które sta¬ nowia surowce w procesie, na ogól posiadaja mala ss zawartosc zwiazków aromatycznych. Zwykle posia¬ daja one wzglednie duza zawartosc normalnych, izo- oraz cyklicznych parafin. Na ogól benzyny ciezkie wrza w temperaturze od okolo 38°C do okolo 288°C ale moga wrzec w wyzszych tempera- 40 turach, zaleznie od ciezaru czasteczkowego poszcze¬ gólnych skladników benzyn. Benzyny ciezkie po¬ chodza ze swiezych surowców lub z ekstrakcji stru¬ mienia produktów,; W niektórych wypadkach ben¬ zyna zawiera 2—-25% objetosciowych 'zwiazków aro- 45 matycznych, jednak nie stanowi to duzej przeszkody w prowadzeniu procesu sposobem wedlug wyna¬ lazku. Niektóre surowce nasycone lub benzyny ciezkie zawieraja benzyny z pierwszej destylacji wrzace w temperaturze od okolo 38°C do okolo 50 215°C posiadajace podstawowe skladniki w ilosciach :f|pi| 25—75% objetosciowych parafin, 15—70% objeto-- * sciowych cykioparafin, do 25% objetosciowych zwia¬ zków aromatycznych. Parafiny zawieraja zarówno lancuchy proste jak i rozgalezione a cykloparafiny 55 zarówno cykUopentany jak i cykloheksany. Jako katalizatory do krakingu zarówno ciezkiego oleju jak i ciezkiej benzyny lub zwiazków nasyco¬ nych uzywa sie krzemian glinowy, a itakze okreslone typy Si02 — AlzOs, Si02 — MgO lub Si02 — ZrOa, 60 wszystkie lub te z nich, które charakteryzuja sie wysoka aktywnoscia w procesie krakingu. Wska¬ zane jest zmieszac katalizator z krystalicznego krze¬ mianu glinowego z jakims mniej aktywnym katali¬ zatorem bezpostaciowym lub tez mozna go uzywac 65 6 w czystej postaci, zaleznie od wymaganych warun¬ ków krakingu dla poszczególnych/surowców. Glinokrzemiany moga byc pochodzenia natural¬ nego lub syntetyczne. W tym drugim przypadku glinoknzemian dobiera sie sposród syntetycznych zeolitów A, Y, L, D, R, S, E, Z, F, E, U, Q, B, X, O, Zk4, Zk5 iitp. Z naturalnych glinokrzemianów stosuje sie fojazyt, mordenit, montmoryllonit itip. Wybrane metale wprowadza sie do glinokrzemianu, zarówno naturalnego jak i syntetycznego, przez wymiane jonowa lub przez nasycanie. Metale ziem rzadkich lub ich mieszaniny, metale alkaliczne, me¬ tale ziem alkalicznych, metale VIII grupy, lub rózne ich kombinacje. Dla zapewniania aktywnosci mozna równiez do katalizatora wprowadzic wodór, przez kalcynacje zeolitu potraktowanego jonem amono¬ wym. Krystaliczne glinokrzemiany w jakiejkolwiek postaci sa wskazanymi katalizatorami w procesie krakingu poniewaz posiadaja maksymalnie wysoka aktywnosc i sa wzglednie trwale. Stosunek kaitali- zatora do oleju C/O okresla sie zwykle jako sto¬ sunek predkosci wagowych przeplywy katalizatora i oleju (zasilajacego dana rure reakcyjna, przy czym zwyczajowo przyjmuje sie raczej olej surowy niz mieszany z obiegowym. Waznym parametrem procesu jest wspólczynnik \ WHSV okreslany jako stosunek predkosci oleju zasilajacego rure reakcyjna do zawartosci kataliza¬ tora znajdujacego sie w strefie reakcji. Równiez zwyczajowo przyjmuje sie predkosc objetosciowa raczej dla oleju swiezego, niz dla calkowitej ilosci strumienia oleju zasilajacego rure reakcyjna. Aby okreslic czas kontaktu (zetkniecia) katalizatora z olejem w rurze reakcyjnej nalezy znac stosunek oleju do katalizatora oraz predkosc objetosciowa. Do obliczenia stosuje sie ponizszy wzór (C/O) • WHSV) Podstawiajac wlasciwy stosunek wagowy kataliza¬ tora do oleju i odpowiedni WHSV, otrzymuje sie w przyblizeniu sredni czas kontaktu (zetkniecia) ka¬ talizatora i oleju. Parametry robocze dla róznych rur reakcyjnych zmieniaja sie w zaleznosci od tego czy surowcem zasilajacym jest ciezki olej czy tez stanowi go ciezka benzyna. Rura reakcyjna, w której przeprowadzany jest kraMng ciezkiego oleju nazywana jest rura do ciezkiego oleju, a rura w której przeprowadzany jest krakiing ciezkiej benzyny — rura do ciezkiej benzyny. Parametry robocze rozkladu ciezkiego oleju sa typowe w technice krakingu, a mianowicie: tem¬ peratura od okolo 430°C do o&oio 620°C, stosunek katalizatora dp oleju od mniej niz 1 do 15, wska¬ znik WHSV od okolo 20 do okolo 150. Parametry krakingu ciezkiej benzyny róznia sie nieco od sto¬ sowanych przy (krakingu oleju. Wymagana jest wy¬ soka aktywnosc katalizatora w temperaturze pro¬ cesu, to jest od okolo 540°C do okolo 680°C oraz wzgledaie wysoki stosunek katalizatora do oleju wynoszacy od okolo 5 do okolo 100 i wspólczynnik WHSV od okolo 50 do okolo 250. Regeneracja katalizatora, który w sposobie we¬ dlug wynalazku jest przesylany do regeneratora *84 077 7 z obydwu rurowych stref reakcyjnych/jest opera- racja powszechnie znana w technice. Polega ona na wypalaniu wegla, który osadzany jest na kata¬ lizatorze w ilosci od okolo jednego do kilku pro¬ cent wagowych. Wymagane jest aby czas zekniecia strumienia surowców z katalizatorem lub czas prze¬ bywania kazdego ze strumieni w rurze reakcyjnej nie przekraczal 10 sekund, korzystanie 5 sekund, zarówno przy Jerakimgu oleju ciezkiego jak i ciez¬ kiej benzyny. ^ Urzadzenie wedlug wynalazku jest przedstawione w przykladzie wykonania na rysunku. W sklad urzadzenia wchodza dwie pionowe rury reakcyjne 8, 9/kolumna 10 desorpcyjna, regenerator 1 i prze¬ wody rurowe 2, 3 do odprowadzania z regenera¬ tora. Wlot powietrza znajduje sie na ogól w dnie dolnym zatanczeniu rury reakcyjnej 8 znajduje sie wlot 7 weglowodoru, a nieco powyzej wlotu jest przylaczony przewód 2, którym doprowadza sie ka¬ talizator z regeneratora. W górnej czesci prze¬ wodu 8 znajduje sie wylot polaczony z separato¬ rem 17 plyn — cialo stale. W separatorze naste¬ puje oddzielenie ziarnistego katalizatora od weglo¬ wodoru. Katalizator opada przez rure zsypowa do komory desorpcyjnej 10. Strumien weglowodoru za¬ sadniczo wolny od ziaren katalizatora odprowa¬ dzany jest 'przewodem 13. W celu uzyskania do¬ kladniejszego oddzielenia mozna zastosowac kilka separatorów typu cyklonu polaczonych szeregowo, równolegle lub w ukladzie szei^egowo-równoleglym. Do oddzielania mieszanin oleju i katalizatora sto¬ suje sie urzadzenia' cyklonowe róznych konstrukcji i rózne uklady tych urzadzen. Fachowiec z lat¬ woscia wybierze urzadzenie najwlasciwsze, za¬ pewniajace wymagana separacje. Przy dolnym za¬ konczeniu przewodu rurowego 9 znajduje sie wlot 6 weglowodoru, a nieco powyzej wlotu jest przy¬ laczony przewód 3 którym doprowadza sie kata¬ lizator z regeneratora. Górna czesc przewodu ru¬ rowego 9 jest doprowadzana do separatora 16 po¬ siadajacego rure zsypowa 20 dla katalizatora-i prze¬ wód wylotowy 15 dla weglowodoru. Mozna zainsta¬ lowac wieksza ilosc pionowych przewodów ruro¬ wych, przy czym nalezy je wyposazyc jak wyzej opisano. Zamkniecie separatorów wewnatrz obudo¬ wy 22 nie jest konieczne ale zapewnia je zbiornik, w którym gromadzi sie katalizator oddzielany w cy¬ klonach i nastepnie przeplywajacy przez komore desorpcji do strefy regeneracji. Obudowa 22 ma ksztalt wydluzonego cylindra polaczonego stozko¬ wym przewezeniem 23 z kolumna 10 desorpcji. W stozkowym przewezeniu znajduje sie warstwa fluidalna zdezaktywowanego katalizatora. Kolum¬ na 10 jest wyposazona w pólki przegrodowe lub inne elementy zapewniajace w pelni sprawny kon¬ takt miedzy katalizatorem i plynacym w prfeciw- pradzie strumieniem przemywajacym, który jest do¬ prowadzany do komory przewodem 12. Do prze¬ mywania stosuje sie gaz obojetny (taki jak para wodna, lekki weglowodór lufo inny. W komorze desorpcji nastepuje z, powierzchni totalizatora i odprowadzenie ich ze strumieniem gazu przemywajacego. Polepsza to wy¬ dajnosc i zabezpiecza cenne skladniki przed spa¬ leniem w strefie regeneracji. Wstepnie oczyszczony 8 katalizator jest przesylany do regeneratora prze¬ wodem 24, który nie jest jednak konieczny jesli kolumne 10 usytuuje sie odpowiednio blisko rege¬ neratora. Wylot 36 przewodu 24 wchodzi do wne- s itrza regeneratora i wskazane jest aby byl zanu¬ rzony w gestej czesci warstwy 33 katalizatora znaj¬ dujacego sie w regeneratorze. * Regenerator jest jednym z aparatów urzadzenia wedlug wynalazku. Aparaty do regeneracji sa na 10 tyle znane, ze niniejszy zwiezly opis jest wystar¬ czajacy dla fachowca zmierzajacego na jego pod¬ stawie zaprojektowac i skonstruowac regenerator. Wlot powietrza 25 znaijduje sie w dolnej czesci regeneratora, korzystnie w gestej czesci warstwy 33. 15 Dysza rozpraszajaca 26 powoduje bardziej równo¬ mierne rozprowadzenie powietrza lufo wzbogaco¬ nego w tlen gazu wewnatrz regeneratora. Strumien powietrza przeplywa przez regenerator w przeciw- pradzie do regenerowanego katalizatora, to znaczy 20 przewodem 25 przez dysze 26 i gesta czesc warstwy katalizatora 33 do rozproszonej warstwy kataliza¬ tora 34, a nastepnie przez wlot 30 do separatora 27. Przewodem 29 odprowadza sie z regeneratora spa¬ liny po oddzieleniu katalizatora w separatorze .27. 25 Oddzielony od spalin katalizator opada rura zsy¬ powa 28 i ewentualnie jest wprowadzany do gestej czesci warstwy. Zregenerowany katalizator opuszcza aparat przewodami przesylowymi 2 i 3, którymi - jest wprowadzany do pionowych przewodów ruro- 30 wych odpowiednio $ i 9. Predkosc przesylu jest regulowana zasuwami 5 i 4. Kiedy ilosc wegla znaj¬ dujacego sie na katalizatorze nie jest wystarczajaca dla zapewnienia wysokiej temperatury niezbednej dla zachowania równowagi cieplnej procesu rege- 35 neracji, nalezy w regeneratorze zainstalowac palnik olejowy co wymaga wykonania w obudowie do¬ datkowego wlotu, przez który wprowadza sie pal¬ nik. Wewnatrz obudowy 22 znajduje sie separator plyn — cialo stale 18, poprzez który odprowadzany 40 jest przewodem 14 strumien przemywajacy, zawie¬ rajacy weglowodory zdesorbowane z katalizatora podczas przeplywu strumienia przez komore de¬ sorpcyjna 10, a nastepnie przez warstwe kataliza¬ tora 32. Porwane ziarna katalizatora oddzielaja sie 45 w separatorze. Katalizator zawracany jest z powro¬ tem do warstwy 32 rura zsypowa 21. Weglowodory zawarte w strumieniu usuwanym przewodem 14 mozna zawracac do procesu. Niekiedy nalezy czesc strumienia przemywaja- 50 cego, który 'wplywa do kolumny 10 przewodem 12, przepuscic we wspólpradzie z katalizatorem przez przewód 24, co zabezpiecza przed przedostaniem sie tlenu do komory 10 i ze strumieniem przemy¬ wajacym dalej. Jesli separator 27 pracuje wlasciwie, 55 spaliny z przewodu 29 mozna odprowadzac do atmo¬ sfery. Jednak w przypadku gdy w spalinach jest duza zawartosc tlenku wegla to nie odprowadza sie spalin bezposrednio do atmosfery. Nalezy wpierw odpowiednia metoda utlenic tlenek wegla do dwu- 60 tlenku lub zaabsorbowac tak jego ilosc nie grozila zanieczyszczaniem atmosfery. Jesli w jednym z przewodów rurowych przepro¬ wadza sie fcraking ciezkiego oleju, a w drugim ciezkiej benzyny to wskazane jest zeby produkty f5 rozkladu z poszczególnych rur reakcyjnych wpro- /9 wadzono do oddzielnych aparatów (rozdzielczych, zwlaszcza kolumn frakcjonujacych. Niekiedy oby¬ dwa strumienie produktów fcrakingu wprowadza sie do tej samej aparatury frakcjonujacej, uzyskujac gazy suche, gazy lekkie, gaz plynny, benzyny, lekkie oleje obiegowe, oleje ciezkie i oleje paliwowe. W przypadku gdy produkty krakingu wprowadza¬ my do oddzielnych aparatów frakcjonujacych to niektóre produkty rozdzialu moga byc zawracane z powrotem do poszczególnych rur reakcyjnych. Ale takze mozna stosowac recjrrteulacge w przy¬ padku wspólnej kolumny frakcjonujacej. Do strefy krakingu oleju ciezkiego zawracany jest najczesciej olej obiegowy, a takze niekiedy olej paliwowy i lub lekki olej obiegowy. Olej lekki mozna wpro¬ wadzac bezposrednio do oleju ciezkiego lub po czesciowym uwodornieniu, 'które zwieksza podat¬ nosc do krakingu. Do strefy krakingu ciezkiej benzyny zawraca sie zwykle nie skrakowana ciezka benzyne. Rozmiary poszczególnych elementów urzadzenia zaleza od wymaganej wydajnosci oraz warunków prowadzenia procesu krakingu. Najczesciej, dlu¬ gosc rury reakcyjnej 'bedzie wynosila od okolo 0,5 m do 30 m lub wiecej, a srednica od kilkudziesieciu milimetrów do okolo 6 m. Wysokosc regeneratora moze sde zmieniac od okolo 0,5 do 30 m lufo wiecej, przy czym srednica jest zwykle wieksza od od¬ powiedniej srednicy rury reakcyjnej, gdyz pred¬ kosci przeplywu plynów przez rure reakcyjna i re¬ generator musza byc odpowiednio rózne. Najczesciej srednica bedzie wynosila od 0,5 do okolo 15 m. Kolumna desorpcyjna ma duzo mniejsza srednice od regeneratora i zwykle jest ksztaltu wydluzonego o wysokosci wiekszej od srednicy. Srednica ko¬ lumny wynosi od okolo 0,3 m do okolo 1,5 m a wy¬ sokosc od okolo 0,5 do okolo 8 m. Separatory zasto¬ sowane w urzadzeniu musza miec wystarczajace rozmiary dla zapewnienia wlasciwego oddzielenia katalizatora ze strumieni weglowodorów wyplywa¬ jacych z poszczególnych rur reakcyjnych. Jako se¬ paratory uzywa sie róznych typów cyklony, które instaluje sie w róznych ukladach. Jako material konstrukcyjny stosuje sie zwykle nierdzewni stal. W tych miejscach urzadzenia, w których ziarnisty katalizator przeplywa z duza predkoscia wystepuje wysoka scieralnosc. Dlatego stosuje sie platerowanie tych powierzchni metalu, które narazone sa na wysokie scieranie. Urzadzenie nalezy wyposazyc w przyrzady pomiarowe do po¬ miaru temperatury, cisnien i przeplywów w ilosci wystarczajacej dla zabezpieczenia ruchu. Przyklad. W- przykladzie tym przedstawiono skutecznosc krakingu oleju gazowego prózniowego i ciezkiej benzyny w runowej strefie reakcji. Ben¬ zyna ciezka jest zasadniczo rafimatem z ekstrakcji rozpuszczalnikowej, której poddaje sie strumien reformowany. Prózniowy olej gazowy uzyskano z destylacji prózniowej surowego oleju. Analize oby¬ dwu surowców przedstawiono ponizej w tablicy: Zarówno ciezki prózniowy olej gazowy jak i su¬ rowiec nasycony krakowano w rurze reakcyjnej o dlugosci 6,08 m i srednicy wewnetrznej 10,7 mm. W dolnej czesci rury znajduja sie wloty dla katali¬ zatora i dla surowca a górne zakonczenie rury jest 077 i Wlasciwosci surowca °API, w temperaturze 15,5°C Siarka calkowita Azot, lacznie Wegiel (Condradson carbon) w % wagowych Rodzaj destylacji Poczatkowy punkt wrzenia w °C Oddestylowanie 5% w °C Oddestylowanie 10% w °C Oddestylowanie 30% w °C Oddestylowanie 50% w °C Oddestylowanie 70% w°C Oddestylowanie 90% w°C Oddestylowanie 95% w °C Koniec destylacji w °C Pozostalosc w % Temperatura plyniecia w °C Rodzaj benzyna cieika ' 66,4 5,6 ppm 1,7 ppm — englera 50 72,2 80,0 98*8 111,1 126,6. 154,4 176,6 264,4 —\ H Burowca 1 prózniowy olej gaz wy 1W J 2,76% wagowych 0,147% wagowych 0,51 prózniowa 377,7 386,6 403,88 425,00 448,8 475,0 514,4 533,3 551,1 2 86 doprowadzone do cyklonu oddzielajacego katalizator od weglowodoru. Weglowodór odprowadzany z cy¬ klonu, zasadniczo pozbawiony katalizatora, wpro¬ wadza sie do kolumny destylacyjnej, w której jest 39 rozdzielany na rózne skladniki zalezne od rodzaju surowca i warunków krakingu. Katalizator z sepa¬ ratora przechodzi do strefy desorpcji, w której para wodna usuwa z jego powierzchni weglo¬ wodory. Strefia desorpcji jest bezposrednio, pola- 40 czona ze strefa regeneracji wegla obecnego na zde- zaktywowanym kataliza/torze. Predkosc powietrza doplywajacego do strefy regeneracji jest regulo¬ wana. Zfegenerowany katalizator jest przesylany do rury reakcyjnej. Przeplyw katalizatora jest re- 49 gulowany zasuwa sterowana róznica cisnien w rurze reakcyjnej. Temperatury, cisnienia i predkosci prze¬ plywu sa regulowane automatycznie w sposób za¬ pewniajacy rzeczywiscie ustalony przebieg procesu. Do krakingu obydwu surowców zastosowano ten 50 sam katalizator o sredniej wielkosci ziarna 65 mi¬ kronów. Katalizator sporzadzono z krystalicznego krzemianu glinowego w krzemionkowych matry¬ cach. Katalizator zawiera 1% wagowy mieszaniny jonów metali ziem rzadkich i okolo 2,7% wagowych ra tlenku glinu w przeliczeniu na substancje wolna od skladników lotnych, uzyskana przez poddanie ka¬ talizatora suszeniu do stalej wagi w temperaturze 600°C. Po takim suszeniu procentowa zawartosc skladników katalizatora odpowiada ich udzialowi M wagowemu. Katalizator do krakingu katalitycznego w war¬ stwie fluidalnej dezaktywuje sie przez poddanie go dzialaniu pary w znanych warunkach, zmniejszajac swoja powierzchnie do okolo 200 m* na gram. 05 Parowanie jest powszechnie znana operacja w tech- 184 077 U 12 nice krakingu, sluzaca do zmniejszenia poczatkowej aktywnosci katalizatora. Parowanie zabezpiecza przed niewlasciwym przebiegiem procesu w po¬ czatkowym okresie krakowania — a mianowicie przed duza iloscia gazów Ct i C2 i slaba wydaj¬ noscia krakingu prowadzacego do,benzyn i sklad¬ ników wartosciowych jako surowce do ponownego krakingu. Parowanie przyczynia sie "takze do osia¬ gniecia przez katalizator aktywnosci równowago¬ wej, która pozostaje stala niezalezna od zmienia¬ jacej sie struktury produktów. Benzyne ciezka kra- kuje sie po raz pierwszy przy jednokrotnym prze¬ plywie surowca przez rure reakcyjna. Produkt kra¬ kingu przeplywa do kolumny frakcjonujacej, w któ¬ rej jest rozdzielany na skladniki gazowe i war¬ tosciowe skladniki ciekle. Recyrkulacji produktów nie prowadzi sie. - ~. Parametry procesu krakingu ciezkiej benzyny po¬ kazano w tablicy ponizej: Reaktor Srednia temperatura (°C) Nadcisnienie (atm) Stosumejk C/O Wspólczynnik WHSV (godz.-i) 1 0 — czas kontakttou w sekundach Wspólczynnik CFR1 Regenerator Temperatura powietirza na wlocie (°C) Temperatura gestej warstwy katalizatora (°C) Temperatura rozproszonej warstwy katalizatora Predkosc powietirza (m8/godz) Predkosc spalin tm3/godz) Kala li zator Procent wagowy wegla na katalizatorze zregenerowanym Procent wagowy wegla na 'katalizatorze zuzytym 637 0,404 26,4 68,5 1,9 1,0 595 662 667 6,29 6,33, zero, - 0,06 1 Wiazany stosunek zasilania, CFR — objetosc swiezego surowca plus objetosc surowca recyrku- lowanego do calkowitej objetosci surowca swiezego. CFR równy 1 oznacza nie stosowanie re^rkulacji surowca. Wydajnosci poszczególnych produktów krakingu ciezkiej benzyny przedstawiono ponizej w tablicy: 1 Rodzaj produktu Wodór Ci C2 olefiny Cg parafiny Cs olefiny C, parafiny C4 izoHparafiny C4 n-parafiny C4 olefiny C5 izo- C5 n- C5+ benzyna (°API = 66,9) Wegiel Wydajnosc benzyny [ Wydajnosc i w procentach przyjmujac surowiec 1 za 100% o/ /o wagowy • 0,1 1,9 2,4 1,3 4^0 0,7 0,9 0,2 4,6 5,0 2,7 80,5 1,7 80,5 % obje- 1 tosciowy (w cieczy) | —1 1 —* —' -l 5,5 1.0 1,2 0,3 5,4 517 3,1 81,1 —i 81,1 1 10 15 20 30 35 40 45 55 W 65 Jak widac z powyzszego zestawienia kraking ciezkiej benzyny sposobem wedlug wynalazku pro¬ wadzi do uzyskania niskoczasteczkowych olefin i izo-parafin najlepiej nadajacych sie do wytwarza¬ nia wysokooktanowych benzyn w procesie alkilo¬ wania. Powyzsze dane przedstawiono w celu wiar soiwego porównania wskazujacego skutecznosc kra¬ kingu ciezkiej benzyny prowadzonego sposobem we¬ dlug wynalazku. Dane te nie przedstawiaja jednak optymalnych warunków efektywnego uzyskania wartosciowych skladników. W podobny sposób przeprowadzono kraking ciez¬ kiego oleju uzywajac tej samej rury reakcyjnej i stosujac ten sam katalizator. Parametry krakingu ciezkiego oleju przedstawiono w tabeli ponizej: Reaktor Srednia temperatura (°C) Nadcisnienie (atm) Wspólczynnik C/O (w odniesieniu do swiezego surowca) Wspólczynnik WHSV (godz.-1) Czas kontaktu 0, w sekundach CFR — ' wiazany wspólczynnik zasilania Regenerator Temperatura powietrza na wlocie (°C) Temperatura gestej warstwy katalizatora (°C) Temperatura rozproszonej warstwy katalizatora (°C) Predkosc powietirza (m8/godz) Predkosc spalin (m3/godz) Katalizator Procent wagowy wegla na katalizatorze zregenerowanym Procent wagowy wegla na zuzytym katalizatorze 557 1,41 4,0 181,9 5;o 1,0 J658 628 620 11,6 13,6 zero 0,92 Wydajnosci poszczególnych produktów krakingu oleju gazowego przedstawiono ponizej w tablicy: Rodzaj produktu Wodór cx Parafiny C2 Olefiny C2 Parafiny Cs Olfeiny C8 izoiparafiny C4 nnparafiny C4 Olfeiny C4 izo- C5 n- C5 C5+ benzyny (destylujace do 204°C ^API = 55,8) Lekki olej obiegowy (°API = 25,1) Ciezki olej obiegowy /(°API = 19,4) Pozostalosc podestylacyina (°API = 15,3) 1 Wegiel Wydajnosc w procentach przyjmujac surowiec za 100% /o wagowy — 0,2 0,2 0,2 0,3 0,9 0,9 0,2 2^2 0,8 0,2 23,6 . 200 < 18,3 ' 2A3 3„9 % obje¬ tosciowy (w cieczy) — — — — 0.5 1.6 M 0,3 3,3 1,2 0,3 aa6 20,7 18i,2 25;5 , ^84 077 13 14 Powyzsze dane iptrzedstawiaja skutecznosc kra¬ kingu ciezkiego oleju prowadzonego sposobem we¬ dlug wynalazku ale nie podaja wyników, które mozna uzyskac w warunkach optymalnych. Podany przyklad ilustruje urzadzenie i sposób wedlug wy¬ nalazku, ale nie ogranicza zakresu wynalazku do podanych w niim rozwiazan. Rozwiazanie wedlug wynalazku obejmuje urza¬ dzenie do ciaglego krakingu katalitycznego w war¬ stwie fluidalnej, prowadzonego w oddzielnych stre¬ fach reakcji dla kazdego z surowców oraz sposób prowadzenia procesu. Urzadzenie wedlug wynalazku posiada przynajmniej dwie pionowe niezalezne rury reakcyjne, których wyloty sa polaczone z separa¬ torami, oddzielajacymi ziarnisty katalizator od pro¬ duktu. Urzadzenie posiada równiez kolumne de- sorpcyjna do której osypuje sie katalizator po opu¬ szczeniu separatorów. W kolumnie, katalizator jest oczyszczany z weglowodorów zaadsorbowanych na jego powierzchni. Urzadzenie posiada tez regene¬ rator do którego wprowadzany jest katalizator z ko¬ lumny desorpcyjinej. Swiezo zregenerowany katali¬ zator jest wprowadzany do niezaleznych rur re¬ akcyjnych. Wedlug wynalazku sposób prowadzenia fluidalnego krakingu katalitycznego oleju gazowego i surowców nasyconych, polega na krakowaniu kaz¬ dego z surowców w oddzielnej rurowej strefie re¬ akcji po czym katalizator i produkt krakingu po opuszczeniu kazdej ze stref reakcji przechodzi do oddzielnej strefy separacji, w której nastepuje na¬ tychmiastowe oddzielenie katalizatora od strumienia produktów krakingu. Oddzielony katalizator prze¬ chodzi do strefy desorpcji, w której usuwa sie wiek¬ szosc weglowodorów zaadsorbowanych na jego po¬ wierzchni. Nastepnie katalizator przesyla sie do strefy regeneracji, w której nastepuje kontaktowa¬ nie katalizatora ze strumieniem gazu zawierajacego tlen. W strefie regeneracji ulega utlenieniu wegiel osadzony na katalizatorze, po czym swiezo zrege¬ nerowany katalizator doprowadza sie do kazdej ru¬ rowej strefy reakcji niezaleznie. Zastrzezenia patentowe 1. Sposób fluidalnego krakingu katalitycznego, w którym strumien zasilajacy weglowodorów i zre¬ generowany katalizator wprowadza sie do dolnej czesci pionowego przewodu rurowego z faza roz¬ cienczona zachowujac warunki krakingu zapewnia¬ jace konwersje przynajmniej czesci surowca weglo¬ wodorowego do wymaganych produktów z jedno¬ czesnym osadzeniem wegla na katalizatorze, na¬ stepnie katalizator i weglowodory wyplywajace z przewodu rurowego oddziela sie, katalizator wprowadza sie do komory desorpcji pracujacej w warunkach zapewniajacych wypieranie zaadsor¬ bowanych na katalizatorze weglowodorów, kata¬ lizator oczyszczony od weglowodorów wprowadza sie do regeneratora pracujacego w warunkach po¬ wodujacych usuniecie przez spalenie przynajmniej czesci wegla znajdujacego sie na katalizatorze, a zregenerowany katalizator wprowadza sie do przewodu rurowego, znamienny tym, ze krakin- gowi (poddaje sie dwa rózne strumienie zasilajace, strumien oleju gazowego i strumien nasyconych Weglowodorów, które oddzielnie poddaje sie krakin- gowi w oddzielnych przewodach rurowych, pola- 5 czonych z oddzielnymi cyklonami rozdzielajacyimi, tak aby zapewnic natychmiastowe rozdzielenie ka¬ talizatora i skrakowanego oleju gazowego w pierw¬ szym przewodzie rurowym oraz katalizatora i skra- kowanych weglowodorów nasyconych w drugim przewodzie rurowym, w celu ograniczenia wtór¬ nych reakcji skrakowanego oleju gazowego i skra- kowanych weglowodorów nasyconych; które przy¬ czyniaja sie do degradacji oleflinowego produktu znajdujacego sie w strumieniu wyplywajacym z kazdego przewodu rurowego, produkty weglowo¬ dorowe z przewodów rurowych oddzielnie odpro¬ wadza sie z cyklonów rozdzielajacych, a zuzyte czastki katalizatora odprowadzane z cyklonów roz¬ dzielajacych laczy sie i wprowadza do wspólnego regeneratora.