Przedmiotem wynalazku jest sposób powieksza¬ nia srednicy zewnetrznej rury oraz urzadzenie do powiekszania srednicy zewnetrznej rury.Znany jest sposób powiekszania zewnetrznej srednicy rury przez walcowanie jej na glowicy sto¬ zkowej za pomoca dwóch walców tarczowych, o o- siach skosnych do osi rury. Podczas tego procesu oba walce sa napedzane, a rura wykonuje ruch srubowy. Niedogodnoscia tego sposobu jest pow¬ stawanie wad wyrobu, takich jak pekniecia wzdluz¬ ne i zawalcowania. Ich przyczyna jest wystepowa¬ nie niekorzystnych naprezen, spowodowanych skrecaniem rury, w obszarze odksztalcen plastycz¬ nych. W czasie walcowania wystepuje poslizg wal¬ ców po obwodzie rury. Powoduje to przyspiesze¬ nie zuzycia walców, oraz powstawanie wad na po¬ wierzchni zewnetrznej rury. Uzyskanie duzych ubytków grubosci scianki rury wymaga duzych nacisków walców na metal, co wiaze sie z po¬ wiekszeniem wymiarów walców, ciezaru urzadze¬ nia i zuzycia mocy. Ponadto obrabiana rura, ob¬ racajac sie wokól swej osi, uderza o urzadzenie transportowe, niszczac je oraz wywolujac halas, uciazliwy dla obslugi. Ogranicza to znacznie moz¬ liwosc powiekszania predkosci walcowania, a za¬ tem i wydajnosci. Stosowanie duzych gniotów scianki w jednej operacji jest przyczyna silnej owalacji rury oraz powstawanie zmarszczen i na¬ derwan scianki.Znane jest równiez powiekszanie zewnetrznej 33 srednicy rury przez przepychanie lub przeciaga¬ nie przez rure glowicy stozkowej, o srednicy wiek¬ szej od zewnetrznej srednicy rury wsadowej. Ko¬ niec rury jest oparty o plyte oporowa, a sama ru¬ ra obciazana jest poosiowa sila sciskajaca. Podczas sciagania rury z trzpienia stozkowego, rura obcia¬ zana jest sila rozciagajaca.Wada sposobu powiekszania srednicy rury dro¬ ga przepychania lub przeciagania glowicy jest nie¬ bezpieczenstwo utraty statecznosci rury, poddanej obciazeniom sciskajacym. Ogranicza to mozliwosc powiekszania srednicy rury oraz dlugosci wsadu.Glowica, przesuwajac sie po wewnetrznej powie¬ rzchni rury, powoduje powstawanie rys wzdluz¬ nych, które oslabiaja scianke. Sily wzdluzne, a szczególnie sily tarcia na powierzchni glowicy sa przyczyna wzglednego pogrubienia scianki, a za¬ tem w trakcie procesu zmniejsza sie nieco dlugosc rury. Podczas sciagania rury z stozkowej glowicy nastepuje czesto przekroczenie granicy plastycznos¬ ci, rozciaganej czesci rury, a tym samym nastepuje utrata statecznosci scianki i niekontrolowane jej pocienienie.Celem wynalazku jest zmniejszenie ilosci wad, wywolanych skreceniem rury i poslizgu walców, zmniejszenie wartosci sil dzialajacych na walce, przy równoczesnym zwiekszeniu stopnia redukcji scianki rury, zlikwidowaniu uderzen rury o urza¬ dzenie transportowe, zmniejszeniu powstawania rys i wad, wywolanych przesuwaniem rury po 83 9973 glowicy poszerzajacej oraz ograniczeniu sil wzdlu¬ znych, dzialajacych na rure w trakcie procesu po¬ wiekszania srednicy.Cel ten zostal osiagniety dzieki temu, ze po¬ wiekszanie srednicy zewnetrznej przeprowadza sie w dwóch fazach, przy czym w pierwszej fa¬ zie, przez rure przeciaga sie lub przepycha nie¬ ruchoma, stozkowa glowice poszerzajaca, zas w drugiej fazie,- scianki rury sa poprzecznie walco¬ wane na tej glowicy przez zespól trzech lub wie¬ cej walców, obiegajacych rure ruchem satelitar¬ nym. Ponadto stosunek predkosci katowych glo¬ wicy wirujacej i pierscienia oporowego jest tak dobrany, abyb moment skrecajacy rure byl zblizo¬ ny do zera.Urzadzenie do stosowania sposobu, wedlug wy¬ nalazku ma trzpien, zamocowany jednym koncem do kadluba, zas na drugim jego koncu jest usy¬ tuowana glowica poszerzajaca, wokól której sa umieszczone co najmniej trzy walce robocze. Wal¬ ce robocze sa 'ulozyskowane w wirujacej glowicy i podparte pierscieniem oporowym, polaczonym z ukladem napedowym. Osie walców roboczych leza na powierzchni stozka o wierzcholku usytuowanym w osi rury i zwróconym przeciwnie do kierunku ruchu rury. Z jednej strony wirujacej glowicy jest umieszczony zespól walców wpychajacych, a z drugiej zespól walców wyciagajacych.Zaleta sposobu, wedlug wynalazku, jest zlikwi¬ dowanie poslizgu obwodowego walców w strefie najwiekszych odksztalcen plastycznych scianki ru¬ ry, dzieki zastosowaniu walców roboczych o po¬ wierzchni roboczej w ksztalcie stozka o wierz¬ cholku, lezacym w osi rury. Zastosowanie nape¬ dzanego pierscienia oporowego pozwala na zmniej¬ szenie momentu skrecajacego rure, oraz powiek¬ sza sztywnosc walców. Ograniczenie poszerzania rury na stozkowej glowicy, zmniejsza sily poosio¬ we oraz sily tarcia o glowice poszerzajaca, co po¬ zwala uniknac niebezpieczenstwa utraty statecz¬ nosci rury i rozszerza znacznie zakres redukcji scianki i dlugosci poszerzanej rury. Przez zastoso¬ wanie walców o duzej sztywnosci i malej srednicy, uzyskuje sie zmniejszenie obciazenia konstrukcji walcarki, obnizenie zapotrzebowania mocy i pod¬ wyzszenie wydajnosci procesu. Nadanie walcom ruchu obiegowego eliminuje ruch obrotowy rury oraz obciazenie udarowe urzadzen transportowych i zmniejsza halas.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, który przedstawia schemat urzadzenia do powiekszania srednicy ze¬ wnetrznej rury. Urzadzenie ma trzpien 1, na który nalozona jest rura 2. Trzpien 1 jest zamocowany jednym koncem do kadluba 3, zas na drugim jego koncu jest usytuowana stozkowa glowica posze¬ rzajaca 4. Wokól glowicy 4 sa umieszczone trzy walce robocze 5, które maja zasadnicza czesc swej powierzchni roboczej w ksztalcie scietego stozka.Walce 5 sa ulozyskowane w wirujacej glowicy 6 i podparte pierscieniem oporowym 7, polaczonym z ukladem napedowym 8. Pierscien oporowy 7 na¬ pedza walce robocze 5 oraz podpierajac je zmniej¬ sza ich ugiecie. Glowica 6 jest polaczona z od¬ dzielnym ukladem napedowym 9, przy czym oby- 1997 4 dwa uklady napedowe 8 i 9 zezwalaja na takie regulowanie stosunku ich predkosci katowych, aby moment skrecajacy rure 2 oscylowal w poblizu zera. Osie walców roboczych 5 leza na powierzchni stozka o wierzcholku, usytuowanym w osi rury 2 i zwróconym przeciwnie do kierunku jej ruchu.Rura 2 jest otoczona zespolem walców wpychaja¬ cych 10 o osiach prostopadlych do osi rury 2. Za glowica 5 umieszczony jest zespól walców wycia- gajacych 11, o osiach prostopadlych do osi rury 2.Sposób powiekszania srednicy zewnetrznej rury, wedlug wynalazku, polega na tym, ze rura 2, na¬ sadzona na trzpien 1, jest wpychana na glowice poszerzajaca 4, zespolem walców wpychajacych 10, wywolujacych gniot srednicy rury w granicach 0—4'°/o. Gniot ten jest tak dobrany, ze pozwala na pokonanie oporu poszerzania rury glowica posze¬ rzajaca 4 do srednicy D, równej srednicy na któ¬ rej wewnetrzna powierzchnia rury 2 styka sie z glowica poszerzajaca 4. Rura 1, poszerzona do srednicy D, styka sie z walcami 5. Od tego mo¬ mentu zaczyna sie walcowanie poprzeczne scianki rury 2 pomiedzy glowica poszerzajaca 4 i walcami , obiegajacymi rure 2 ruchem satelitarnym. Kat a glowicy 4 i kat /? tworzacej walców 5 oraz odstep walców 5 i glowicy 4 sa tak dobrane, aby na wyjs¬ ciu z walców 5 grubosc scianki byla równa gru¬ bosci scianki gotowej rury. Gniot scianki, wywo¬ lany walcami 5, jest zalezny od wlasnosci tworzy- 3o wa rury 2 i moze osiagnac nawet 50%. Rura 2 po wyjsciu z walców roboczych 5 jest chwytana ze¬ spolem walców wyciagajacych 11, wywierajacych gniot wynoszacy 1—2%. Zadaniem ich jest wycia¬ ganie konca rury 2 z walcarki. PL