Przyrzad do sprawdzania ksztaltu lopatek turbin lub sprezarek Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do spra¬ wdzania ksztaltu lopatek turbin lub sprezarek, zwlaszcza metoda wzornikowo-czujnikowa.Dokladnosc ksztaltu lopatek nalezy do czynników majacych duzy wplyw na sprawnosc ukladu prze¬ plywowego turbiny lub sprezarki. Blad wykonania ksztaltu rzedu 0,5 mm powoduje obnazenie spraw¬ nosci turbiny lub sprezarki o 3 do 5%. Dlatego tez tolerancje ksztaltu lopatek nie przekraczaja wiel¬ kosci 0,1 do 0,2 mm.Te waskie wartosci tolerancji powoduja powstanie szeregu trudnosci w trakcie wykonywania i sprawdzania lopatek. Do najprost¬ szych przyrzadów sluzacych do sprawdzania ksztal¬ tu lopatek, najczesciej stosowanych naleza przy¬ rzady oparte o metode wzornikowo-czujnikowa.Wzornik okresla nominalny ksztalt lopatki, a po¬ miaru odchylek od ksztaltu nominalnego dokonuje sie przy uzyciu czujnika zegarowego.Znany jest przyrzad do wzornikowo-czujnikowe- go sprawdzania ksztaltu lopatek (grzbietu i kory¬ ta) skladajacy sie z podstawy, w której na dwóch lozyskach obraca sie kolyska wraz z uchwytem do mocowania lopatki i blokiem wzorników. Blok wzorników wraz z lopatka sprawdzana uzyskuje obrót od dzwigni. Za lopatka znajduje sie walek- -wsporniik na którym osadzony jest wysiegnik po¬ siadajacy dwa ramiona. W jednym z iramion osa¬ dzony jest palec dotyikowy prowadzony po poszcze¬ gólnych wzornikach bloku wzornikowego, w dru- 10 15 25 gim iramieniu osadzony jest czujnik zegarowy, któ¬ rego koncówka przemieszczona jest po powierz¬ chni sprawdzanej lopatki, mierzac róznice miedzy ksztaltem nominalnym przedstawionym za pomoca wzornika (dla grzbietu albo dla koryta), a kszta¬ ltem irzeczywistym sprawdzanym lopatki. Ilosc wzorników odpowiada ilosci podlegajacych spraw¬ dzeniu przekrojów lopatki. Pomiaru dokonuje sie obracajac przy pomocy dzwigni kolyska, na której osadzone sa wzorniki i lopatka podlegajaca spraw¬ dzeniu, przy czym przejscie do nastepnego prze¬ kroju wymaga przesuniecia wysiegnika tak, aby palec stykowy znalazl sie na kolejnym wzorniku.Cecha iszczególowa opisanego przyrzadu jest to, ze wysiegnik stanowi sztywna kratownice, której ra¬ miona tiworza kat prosty równy 90°.Znany opisany wyzej przyrzad posiada szereg niedomagan, a miedzy innymi to, ze nie pozwala na (równoczesne dokonywanie pomiaru grzbietu i koryta lopafoki, oznacza to, ze w innym przyrza¬ dzie dokonuje sie pomiaru ksztaltu grzbietu lopa¬ tki, a w innymi ksztaltu koryta lopatki, a ponadto, ze w trakcie pomiaru palec dotykowy i koncówka pomiarowa czujnika tylko w niektórych punktach luku grzbietu albo koryta tworzy kat prosty ze styczna w tym punkcie w pozostalych, posrednich punktach z ireguly tworzy kat ^ od 90°, a za tym pomiar jest obarczony bledem, którego war¬ tosc bezwzgledna wyraza sie x = la • cosal. War¬ tosc bledu waha sie w granicach 15 do 25%. Ma- 8364483644 3 4 ksymalne wartosci bledu uzyskuje sie w miejscach lezacych w poblizu krawedzi natarcia lub splywu lopatki poniewaz w miejscach tych wartosci po¬ chylenia powierzchni, dochodza od 30° do 45°.Celem wynalazku jest usuniecie wymienionych niedomagan, zmniejszenie wartosci bledu i popra¬ wienie dokladilosci pomiaru.Cel zostal osiagniety w wyniku opracowania przyrzadu do sprawdzania ksztaltu pióra lopatek, którego istota polega na tym, ze wysiegnik sklada sie z idzwigni przegubowych, których polozenie w trakcie pomiaru jest korygowane wzornikiem ko¬ rygujacym umieszczonym miedzy ramionami wy¬ siegnika i kolyska poruszanym za pomoca przekla¬ dni zebatej, dzieki czemu os palca dotykowego i ois koncówki czujnika uzyskuje kat prosty w stosunku do stycznej (poprowadzonej do dowolnego punktu na luku krzywej grzbietu lub koryta lo¬ patki: Pór&BÓfco* wykorzystanie bazy konstrukcyjnej jako bazy iechnoAogicano-pamiarowej pozwolilo na równoczesne sprawdzanie koryta i grzbietu lopatki.Zaleta rozwiazania wedlug wynalazku miedzy in¬ nymi jest zwiekszenie dokladnosci pomiaru, mozli¬ wosc równoczesnego pomiaru ksztaltu grzbietu i koryta lopatki, a ponadto konstrukcja przyrzadu jest prosta, latwa w obsludze i pozwala na szybkie przezbrajanie przyrzadu, co zwieksza uniwersal¬ nosc.Przedmiot wynalazku Jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na przedstawia schemat kinematyczny przyrzadu, be¬ dacy istota wynalazku a fig. 2 — przyrzad w wi¬ doku z góry.Przyrzad wedlug wynalazku sklada sie z korupsu 17, w którym na dwóch lozyskach 18 osadzona jest obrotowa kolyska 5, do (której przymocowany jest na iwispornatau 4 izespól, waorniików ksztaltu pióra 2 oraz przy pomocy uchwytu 3 lopatka sprawdzana 1. Za kolyska 5 znajduje sie wspornik 12, w któ¬ rym obrotowo osadzone sa dwa .ramiona 11 pola¬ czone za pomoca przegubu 10 z wysiegnikiem 9, \ w którym osadzony jest palec dotykowy 8, któ¬ rego koniec przesuwa sie po .wzorniku ksztaltu pióra 2, oraz czujnik 7, którego koncówka prze¬ suwa sie po piórze lopatki sprawdzanej 1 wska¬ zujac róznice miedzy ksztaltem nominalnym przed¬ stawionym za pomoca zespolu wzornika pióra lo¬ patki 2 a ksztaltem rzeczywistym lopatki spraw¬ dzanej 1. Ponadto za kolyska 5 osadzony jest w sporniku 19 wzornik korygujacy 14, który kory¬ guje polozenie palca dotykowego 8 wzgledem wzor¬ nika ksztaltu pióra 2 i koncówki czujnika 7 wzgle¬ dem ksztaltu pióra lopatki sprawdzanej 1 w celu uzyskania scislej prostopadlosci osi palca dotyko¬ wego 8 do stycznej w punkcie chwilowego styku z powierzchnia zespolu wzoirnika ksztaltu pióra 2.Wzornik korygujacy 14 wspólpracuje z dzwignia sterujaca 13, która jest do niego dociskana cieza¬ rem 15, a ponadto tworzy uklad sztywny z ramio¬ nami 11.Kolyska 5 wraz z zespolem wzornika ksztaltu pióra 2 oraz lopatka sprawdzana 1 uzyskuje obrót wzgledem palca dotykowego 8 i koncówki czujni¬ ka 7 od kólka 16, a poprzez przekladnie zebata 6 o. przelozeniu 1:1 obraca równiez wzornik kory- 5 gujacy 14, który za pomoca dzwigni sterujacej 13 powoduje ruch wahadlowy ramion 11 i dodatkowe, korygujace ustawienie wysiegnika 9 wraz z palcem dotykowym 8 i koncówka czujnika 7 w stosunku do stycznej w punkcie styku palca dotykowego 8 z powierzchnia wzornika ksztaltu pióra 2 ustalonego w wyniku obrotu kolyski 5.Dzialanie przyrzadu wedlug wynalazku polega na tym, ze obracajac kolkiem 16 powodujemy obrót kolyski 5 wraz z zespolem wzorników ksztaltu pió¬ ra 2 i lopatka sprawdzana 1 wzgledem palca doty¬ kowego 8 i koncówka czujnika 7, przy czym pa¬ lec dotykowy 8 i koncówka czujnika 7 uzyskuja dodatkowe pochylenie wzgledem wzornika ksztal¬ tu pióra 2 w wyniku obrotu wzornika korygujace¬ go 14, który powoduje przemieszczanie dzwigni sterujacej 13 po jego powierzchni i powodujacej obrót camion 11, które powoduje dodatkowe kory¬ gujace pochylenie palca dotykowego 8 i koncówki czujnika 7 wzgledem powierzchni wzornika ksztal¬ tu pióra 2. Róznica wymiarów lopatki sprawdza¬ nej 1 wzgledem wzorników ksztaltu pióra 2 sta¬ nowi odchylke wymiaru rzeczywistego od nomi¬ nalu. Róznice te odczytujemy na tarczy czujnika.Przy czym woorndk korygujacy pozwala na uzyska- nliie kata prostego miedzy koncówka miernicza a styczna w mierzonym punkcie do profilu, dzieki czemu pokazana na czujniku wartosc odchylki wy¬ miaru w stosunku do nominalu jest wartoscia rze¬ czywista bez dodatkowego bledu wyrazajacego sie wartoscia bezwzgledna: x = ta"COsa| gdzie a jest katem odchylenia osi palca dotykowego 8 od nor¬ malnej w danym punkcie pomiaru.Przyrzadem wedlug wynalazku moga byc spraw¬ dzane równiez inne przedmioty o podobnych ksztal¬ tach, po dokonaniu zmiana wzornika ksztaltu 2 i wzornika korygujacego 14. PL PL