Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 20.05.1976 82989 MKP GO1b 5/20 GO1b 5/20 Int. Cl2. GOIB 5/20 Twórcywynalazku: Edmund Bruder, Zdzislaw Karpowicz Uprawniony z patentu tymczasowego: Kombinat GórniczoJHutniczy Miedzi Zaklady Badawcze i Projektowe Miedzi „Cuprum", Wroclaw (Polska) Przyrzad do odwzorowania obrysu przekroju poprzecznego wyrobiska górniczego Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do odwzorowania w obranej skali obrysu przekroju poprzecznego wyrobiska górniczego.Zarejestrowany w skali na papierze obrys, po jego splanimetrowaniu, pozwoli zmierzyc wielkosc przekroju poprzecznego wyrobiska, który posiada zasadnicze znaczenie dla okreslenia ilosci powietrza przeplywajacego tym wyrobiskiem.Dokladne pomiary przekroju poprzecznego wyrobisk górniczych prowadzi sie róznymi sposobami. Naj¬ prostsze polegaja na bezposrednim pomiarze wymiarów wyrobiska o ksztaltach regularnych jak kwadrat, prosto¬ kat czy trapez, przy pomocy tasmy mierniczej.Nieregularne ksztalty wyrobisk mierzy sie wykorzystujac metode wspólrzednych prostokatnych lub wspólrzednych biegunowych. Do tego celu sluza przyrzady, których zasada dzialania polega na polaczeniu czujnika, wodzonego po wyznaczonym obrysie wyrobiska, z pisakiem odtwarzajacym w dobranej skali na papie¬ rze dokladnie jego ksztalt. Czujnik jest polaczony z odwijajaca sie z rolki linka napinana przez sprezyne, osadzona na osi tejze rolki. Uklad mechaniczny przenoszacy ruch z rolki na pisak zawiera drugcf rolke a ruch miedzy nimi jest przenoszony przez nawinieta na obie rolki inna linke. Do linki tej, jest przymocowany pisak poruszajacy sie miedzy dwoma prowadnicami. Uklad dwóch rolek polaczonych linka jest zbyt elastyczny i nie zapewnia stabilnosci wspólczynnika przelozenia miedzy rolka napedowa a pisakiem.Celem wynalazku jest zapewnienie bardziej niezawodnego i stabilnego sposobu odwzorowania obrysu wyro¬ biska, a wytyczonym zadaniem opracowanie urzadzenia bez linki jako elementu poruszajacego pisak.W przyrzadzie wedlug wynalazku, elementem poruszajacym pisak jest listwa zebata polaczona z kólkiem zebatym osadzonym na wspólnej osi z rolka napedowa. W tym ukladzie pisak jest przytwierdzony do wymienio¬ nej listwy zebatej.Takie rozwiazanie pozwala na bardziej precyzyjne odwzorowanie obrysu wyrobiska, gdyz zostaly wyeli¬ minowane niekorzystne wlasciwosci dotychczasowego rozwiazania jakimi bylo ono obarczone, a mianowi¬ cie — wydluzenie i drgania linki przelozeniowej.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta-2 82989 wia uklad mechanizmów przyrzadu w przekroju wzdluznym, fig. 2 — widok z góry, czesciowo w przekroju tych mechanizmów a fig.3 — ustawienie przyrzadu w wyrobisku.Zespolem przyrzadu, przy pomocy którego mozna wykreslic na papierze obrys wyrobiska w zastosowanej skali 1 :20 jest uklad mechaniczny przedstawiony na fig. 1 i 2. W obudowie 1 przykrytej dwoma pokrywa¬ mi — dolna 2 i górna 3 znajduje sie rolka 4 z nawinieta nan linka 5. Do otworu osiowego rolki 4, wprasowana jest rurka mosiezna 6 spelniajaca role lozyska, przy pomocy której rolka 4 osadzona jest na osi 7. Równoczesnie rolka 4 osadzona jest przy pomocy lozyska kulkowego 8 w gniezdzie lozyska 9 przymocowanego do pokrywy górnej 3. Do pokrywy dolnej 2 przymocowane jest drugie lozysko 10, przy pomocy którego caly uklad moze obracac sie wokól osi 7 w stosunku do nieruchomej deski 11. Os 7 utwierdzona jest w desce 11 przy pomocy tulejki 12 i sprezyny 13 z podkladka 14. Sprezyna 13 utrzyririuje odpowiednia odleglosc ukladu mechanicznego od deski 11. Odleglosc te w zaleznosci od dlugosci pisaka 15 mozna regulowac nakretka 16 na osi 7. Niezaleznie od obrotu calego ukladu wokól osi 7 równiez rolka 4 obraca sie wokól tejze osi 7 wzgledem obudowy 1 calego ukladu* Na rurce 6 osadzone jest nieobrotowo kólko zebate 17 o srednicy dwadziescia razy mniejszej od srednicy rolki 4. Kólko to zazebia sie z listwa zebata 18, do której bezposrednio przymocowany jest pisak 15. Listwe zebata 18 przesuwa sie w dwóch prowadnicach 19 przytwierdzonych do pokrywy dolnej 2. We wglebieniu wytoczonym w rolce 4 jest umieszczona plaska sprezyna zwrotna 20, która zabezpiecza wlasciwy naciag rozwija¬ ne) linki 5 oraz jej powrót do polozenia wyjsciowego.Sposób pomiaru obrysu wyrobiska przedstawiono schematycznie na fig. 3. Przyrzad ustawia sie mozliwie w osi wyrobiska na statywie 21; na którym umocowany jest przegubowo uklad mechaniczny wobudownie 1 na desce 11. Przed przystapieniem do wykonywania obrysu nalezy usytuowac deske 11 prostopadle do osi wyro¬ biska. Nastepnie czujnikiem 22 wodzi sie po obrysie wyrobiska, az do zamkniecia obwodu. W tym czasie pisak 15 rysuje na papierze rozpietym na desce 11 dokladny ksztalt obrysu w skali 1 :20. Takodtworzona powierz¬ chnie przekroju wyrobiska planimetruje sie oddzielnie przy opracowywaniu wyników pomiarów.Przyrzad wedlug wynalazku odznacza sie prostym rozwiazaniem konstrukcyjnym, bardziej precyzyjniej- ^ szym pomiarem i wieksza niezawodnoscia dzialania. Latwosc obslugi umozliwia stosowanie go we wszystkich kopalniach i w róznych warunkach dolowych. PL PL