Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 25.11.1975 82611 KI. 42b, 12/03 MKP' G01b 15/02 CZYT LINIA Urzedu Patentowego PtlsiiBj Rzec?*:* •-• -ej LuriowB| Twórcy wynalazku: Marian Adamski, Jaroslaw Gaszczak Uprawniony z patentu tymczasowego: Zjednoczone Zaklady Urzadzen Jadrowych „POLON" Zaklad Urzadzen Badawczych i Przemyslowych, Poznan (Polska) Sposób pomiaru grubosci pokryc radioizotopowa metoda absorbcyjna oraz uklad do stosowania "tego sposobu Wynalazek dotyczy sposobu pomiaru grubosci pokryc radioizotopowa metodaabsorbcyjnaoraz ukladu do stosowania tego sposobu.Pomiar grubosci pokryc radioizotopowa metoda absorbcyjna dotychczas odbVwa sie sposobem róznico¬ wym, w którym grubosc pokrycia okreslona zostaje na podstawie analogowej róznicy dwóch sygnalów z detek¬ torów promieniowania, jednego otrzymanego gdy miedzy detektorem a zródlem promieniowania znajduje sie samo podloze oraz drugiego otrzymanego, gdy miedzy detektorem a zródlem promieniowania znajduje sie to podloze z nalozonym na nie pokryciem.Wada sposobu róznicowego pomiaru grubosci pokryc metoda radioizotopowa absorbujaca jest to, ze na wynik pomiaru grubosci tego pokrycia maja wplyw wlasciwosci podloza. Wplyw ten jest spowodowany nielinio¬ wa zaleznoscia sygnalu z detektora mierzacego szybkosc fluencji promieniowania, od iloczynu gestosci powierz¬ chniowej i masowego wspólczynnika oslabienia promieniowania dla mierzonego materialu. Zdolnosc ta ma charakter wykladniczy. Wskutek tego wartosc róznicy sygnalów otrzymanych z detektorów promieniowania, gdy miedzy detektorem a zródlem promieniowania znajdowalo sie samo podloze oraz, gdy miedzy detektorem a zródlem promieniowania znajdowalo sie to podloze z nalozonym na nie pokryciem, bedaca miara grubosci pokrycia, jest rózna dla róznych gestosci powierzchniowych i skladów chemicznych podloza, przy tej samej grubosci pokrycia. Wynik pomiaru obarczony jest tym wiekszym bledem im v#*ksze w porównaniu ze zmianami gestosci powierzchniowej pokrycia sa zmiany gestosci powierzchniowej podloza. Dalsza wada róznicowego spo¬ sobu radioizotopowego absorbcyjnego pomiaru grubosci pokryc jest to, ze zmniejszenie sie aktywnosci zródel promieniowania z uplywem czasu wplywa równiez na wynik pomiaru grubosci pokrycia.Celem wynalazku jest sposób, który pozwala na zwiekszenie dokradnosci pomiaru grubosci pokryc radio¬ izotopowa metoda absorbcyjna przez wyeliminowanie wplywom wlasciwosci podloza i zmiany aktywnosci zródel promieniowania oraz uklad do stosowania tego sposobu. Cel ten zostal osiagniety przez opracowanie sposobu wedlug wynalazku, który polega na tym, ze sygnal impulsowy otrzymany z detektora promieniowania, gdy miedzy detektorem a zródlem promieniowania znajduje sie samo podloze oraz sygnal impulsowy otrzy-2 82611 many z detektora promieniowania gdy miedzy detektorem a zródlem promieniowania znajdowalo sie to pod¬ loze z nalozonym na nie pokryciem podawane sa na uklad elementów o dzialaniu dyskretnym, w którym nastepuje odejmowanie czestotliwosci obu tych sygnalów, po czym otrzymana wartosc róznicy czestotliwosci obu sygnalów dzielona jest przez wartosc czestotliwosci sygnalu otrzymanego, gdy miedzy detektorem a zród¬ lem promieniowania znajduje sie samo podloze dajac w wyniku tej operacji miare w postaci cyfrowej grubosci nalozonego na podloze pokrycia.Uklad do stosowania sposobu wedlug wynalazku, sklada sie z dwóch absorbcyjnych glowic pomiarowych, których wyjscia polaczone sa z wejsciami przelicznika rewersyjnego sprzezonego przez cyfrowy uklad dzielacy z urzadzeniem odczytowym.Wynalazek umozliwia pomiar grubosci dowolnych pokryc na podlozu z dowolnego materialu. Ponadto w sposobie wedlug wynalazku na wynik pomiaru nie ma wplywu zmniejszanie sie aktywnosci zródel promienio¬ wania z uplywem czasu, dlatego, ze stosunek aktywnosci zródel o tym samym okresie polowicznego rozpadu jest staly. Dodatkowa dogodnoscia jest to, ze uklad pomiarowy nie wymaga glowic o identycznych parametrach a z sygnalu wprowadzonego na uklad odczytowy zostaje wyeliminowana skladowa zalezna od parametrów pod¬ loza i tym samym wynik pomiaru jest calkowicie uniezalezniony od grubosci, masy wlasciwej oraz skladu chemicznego danego podloza.Sposób wedlug wynalazku polega na mierzeniu grubosci pokryc w czasie ich nakladania na podloze np. tasme stalowa wskutek przemieszczenia pomiedzy jedna z glowic pomiarowych samego podloza oraz pomiedzy druga glowica pomiarowa podloza lacznie z nalozonym pokryciem. Dzialajace w kazdej glowicy zródla promie¬ niowania emituja poprzez badany przedmiot promieniowanie jonizujace do detektorów, w których powoduje powstawanie impulsów przekazywanych do rewersyjnego przelicznika. Na wyjsciu przelicznika rewersyjnego otrzymuje sie róznice dyskretnych sygnalów tych impulsów przekazywana do cyfrowego ukladu dzielacego, w którym jej wartosc zostaje podzielona przez wartosc sygnalu z przelicznika rewersyjnego otrzymanego wsku¬ tek dzialania glowicy pomiarowej samego podloza a otrzymany iloraz uwidoczniony zostaje na polu odczyto¬ wym.Przyklad urzadzenia do stosowania sposobu wedlug wynalazku, przedstawiony jest na zalaczonym rysun¬ ku pokazujacym ogólny schemat tego urzadzenia. Urzadzenie sklada sie z absorbcyjnych izotopowych pomiaro¬ wych glowic 1 i 2 zawierajacych w sobie detektory promieniowania 4 i 11 przy czym obydwa detektory pola¬ czone sa z rewersyjnym przelicznikiem 6 sprzezonym z ukladem automatycznego sterowania 7 oraz dzielacym ukladem 12 i odczytowym polem 13.Urzadzenie dziala na zasadzie zliczania poszczególnych impulsów utrzymanych od detektora 4, których czestotliwosc zalezy od gestosci powierzchniowej podloza 5. Impulsy te dodawane sa do stanu rewersyjnego przelicznika 6 a czas zliczania odmierza zegar znajdujacy sie w ukladzie automatycznego sterowania 7. Po tym czasie urzadzenie 8 naklada na podloze 5 pokrycie 9, które lacznie zostaja umieszczone w glowicy pomiarowej 2. W tej glowicy detektor 11 otrzymuje poprzez podloze 5 i pokrycie 9 dawke promieniowania z zródla radio¬ aktywnego 10. Powstale w detektorze 11 impulsy odejmowane sa od stanu przelicznika rewersyjnego 6 przez czas ustalony ukladem 7. Przed rozpoczeciem odejmowania liczba impulsów odpowiadajaca gestosci powierz¬ chniowej podloza 5 zostaje zapamietana w pamieci dzielacego ukladu 12. Uklad 12 dokonuje operacji dzielenia otrzymanej w przeliczniku rewersyjnym 6 róznicy zliczen przez liczbe impulsów odpowiadajaca gestosci powierz¬ chni podloza 5. Wynik tej operacji podawany jest na cyfrowe odczytowe pole 13 jako miara grubosci mierzonego pokrycia 9. PL