Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 31.12.1975 82345 KI. 42b,26/03 MKP' G01b 13/18 Twórcywynalazku: Boguslaw Balazinski, Henryk Bartoszewicz, Daniel Jerzmanski Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Wroclawska,Wroclaw (Polska) Stanowisko pomiarowe do pomiaru odchylek polozenia osi otworów prostopadlych Przedmiotem wynalazku jest stanowisko pomiarowe do pomiaru odchylek polozenia osi otworów prostopadlych i odchylki przecinania sie osi otworów w korpusach przekladni zebatych katowych.Znanych jest kilka róznych przyrzadów pomiarowych, najczesciej w postaci sprawdzianów trzpieniowych do sprawdzania lub pomiaru odchylek prostopadlosci i przecinania sie osi. Sprawdziany te skladaja sie z reguly z dwóch trzpieni wkladanych bezposrednio, lub za posrednictwem tulejek, do otworów. Odchylka oceniana jest na podstawie ob$erwaqi lub mierzona szczelinomierzem. Istnieja tez spravydziany, które pozwalaja na ocene obu odchylek przez próbe wprowadzenia czopu jednego trzpienia w otwory drugiego. Znany jest takze sprawdzian do pomiaru odchylki prostopadlosci, którego jeden trzpien posiada ramie wyposazone w czujnik zegarowy.Znane sprawdziany nie pozwalaja na wyznaczenie wartosci liczbowej sprawdzanej odchylki, wymagaja wysokich kwalifikacji mierzacego i moga byc uzywane tylko wtedy, gdy sprawdzany korpus ma konstrukcje otwarta, umozliwiajaca ocene odchylek. Ponadto luzy miedzy sprawdzanymi otworami i trzpieniami powieksza¬ ja blad pomiaru.Celem wynalazku jest zapewnienie pomiaru odchylki prostopadlosci i przecinania sie osi otworów w zamknietych korpusach przekladni zebatych katowych oraz zmniejszenie wplywu luzów na blad pomiaru, zas zagadnieniem technicznym wynalazku jest opracowanie konstrukcji stanowiska pomiarowego zapewniajacego osiagniecie tego ~elu. Zagadnienie to zostalo rozwiazane przez skonstruowanie stanowiska pomiarowego skladajacego sie z trzpienia mierniczego do pomiaru odchylki prostopadlosci, opierajacego sie z jednej strony na trzpieniu walcowym, osadzonym suwliwie w dwóch stozkowych tulejach wlozonych w otwory sprawdzanego korpusu, w którego trzeci otwór wlozony jest pierscien stozkowy osadzony suwliwie na trzpieniu mierniczym, oraz drugiego trzpienia mierniczego do pomiaru odchylki przecinania sie osi wprowadzanego w miejsce poprzedniego. Trzpien mierniczy do pomiaru odchylki prostopadlosci jest wyposazony w dwa lezace naprzeciw siebie w plaszczyznie osi otworów sprawdzanego korpusu przetworniki drogi pracujace w ukladzie róznicowym, sluzace do pomiaru kata miedzy osia otworu, w którym znajduje sie trzpien a osia trzpienia mierniczego oraz dwa przetworniki drogi umieszczone w stalej odleglosci od siebie w tej samej plaszczyznie co poprzednie, a sluzace do pomiaru odchylki kata prostego miedzy osia trzpienia mierniczego a osia przechodzaca przez pozostale dwa otwory korpusu, odtwarzane przez trzpien walcowy oraz dwie tuleje stozkowe osadzone2 j 82 345 w otworach korpusu. Trzpien mierniczy do pomiaru odchylki przecinania sie osi zawiera dwa przetworniki drogi lezace naprzeciw siebie w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny przechodzacej przez osie sprawdzanych otworów i przez os tego trzpienia, pracujace w ukladzie róznicowym i przeznaczone do pomiaru odchylki przecinania sieosi. i Zasadnicza korzyscia techniczna wynikajaca ze stosowania stanowiska pomiarowego wedlug wynalazku jest mozliwosc latwego, szybkiego i niewymagajacego wysokich kwalifikacji obslugi pomiaru odchylek polozenia osi prostopadlych w korpusach przekladni zebatych niezaleznie od tego czy ich konstrukcja pozwala na obserwacje wzajemnego polozenia trzpienia mierniczego i walcowego, czy tez nie. Zastosowanie róznicowego ukladu; pomiarowego eliminuje wplyw odchylki walcowosci otworu, w którym znajduje sie trzpien mierniczy. Zastoso¬ wanie tulei stozkowych likwiduje wplyw luzu miedzy tymi tulejami a powierzchniami otworów, których polozenie jest sprawdzane.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia stanowisko pomiarowe z trzpieniem do pomiaru odchylki prostopadlosci w przekroju poziomym, a fig. 2 — stanowisko pomiarowe z trzpieniem do pomiaru odchylki przecinania sie osi otworów w przekroju pionowym.Stanowisko pomiarowe wedlug wynalazku stanowi mierniczy trzpien 1 do pomiaru odchylki prostopadlos¬ ci lub mierniczy trzpien 2 do pomiaru przecinania sie osi (uzywane zamiennie), który opiera sie powierzchniami oporowej plytki 3 i zderzaka 4 o powierzchnie walcowego trzpienia 5, na którym sa osadzone suwliwie dwie stozkowe tuleje 6 umieszczone w otworach sprawdzanego korpusu, w którego trzecim otworze umieszczona jest stozkowa tuleja 7 osadzona suwliwie na jednym zuzywanych w czasie pomiaru trzpieni 1 lub 2. Mierniczy trzpien 1 wyposazony jest w dwa lezace naprzeciw siebie, w plaszczyznie osi otworów sprawdzanego korpusu, stykowe pneumatyczne przetworniki 8, których kulki opieraja sie o powierzchnie otworu oraz w dwa bezstyko- we pneumatyczne przetworniki 9 umieszczone w stalej odleglosci od siebie na koncu trzpienia 1 od strony trzpienia 4 w tej samej plaszczyznie co poprzednie. Mierniczy trzpien 2 do pomiaru odchylki przecinania sie osi jest wyposazony w dwa stykowe pneumatyczne przetworniki 8, lezace naprzeciw siebie w plaszczyznie prostopadlej do plaszczyzny przechodzacej przez osie sprawdzanych otworów i przez os trzpienia 2, pracujace w ukladzie róznicowym.Pomiar odchylki prostopadlosci osi odbywa sie przez pomiar mierniczym trzpieniem 1 wspólpracujacym z dowolnym róznicowym czujnikiem pneumatycznym róznicy odleglosci miedzy kulka i czolem dysz lewego i prawego przetwornika 8, a osia otworu, w którym znajduje sie ten trzpien 1 i przez pomiar takim samym czujnikiem róznicy odleglosci miedzy powierzchnia walcowego trzpienia 5 a czolem dyszy lewego i prawego przetwornika 9. Pierwsza ze zmierzonych róznic jest miara kata miedzy osia trzpienia 1 a osia otworu, w którym znajduje sie ten trzpien. Druga ze zmierzonych róznic jest miara odchylki prostopadlosci miedzy osia mierniczego trzpienia 1 a osia walcowego trzpienia 5. Suma tych róznic jest odchylka kata prostego miedzy osiami sprawdzanych otworów. Pomiar odchylki przecinania sie osi odbywa sie przez pomiar mierniczym trzpieniem 2, wspólpracujacym z dowolnym róznicowym czujnikiem pneumatycznym, róznicy odleglosci miedzy kulka a czolem dyszy górnego i dolnego przetwornika 8. Róznica ta jest miara odchylki przecinania sie osi. PL