Przedmiotem wynalazku niniejszego jest sposób zamykania lub tamowania wy¬ plywu plynów, par lub gazów z odksztal¬ cajacych sie przewodów rurowych, a zwlaszcza z rur wiertniczych. Sposób ten sluzy przedewszystkiem do gaszenia pala¬ cych sie szybów ropowych albo gazowych, równiez jednak moze sluzyc do zamyka¬ nia otworów, wyrzucajacych rope fontan¬ na, przyczem urzadzenia, potrzebne do zamkniecia, moga byc uruchomiane z tak duzej odleglosci od otworu wiertniczego, ze obsluga znajduje sie poza niebezpiecz¬ nym obrebem otworu* Sposób ten moze byc równiez stosowa¬ ny do tlumienia silnego wytrysku ropy, gdy wytrysk ten nastepuje w takim cza¬ sie lub z taka sila, ze zagraza utrzymaniu w calosci otworu wiertniczego, Moze to np, nastapic, gdy dostarczajacy juz rope otwór wiertniczy przez zbyt silne czerpa¬ nie ropy doprowadzony zostaje do wyrzu¬ cania jej fontanna, W tym razie wyply¬ wajaca z otworu wiertniczego ropa pory¬ wa ze soba duze masy tej warstwy skal¬ nej, z której wyplywa, tworza sie wiec od¬ powiednio duze zaglebienia, które wskutek obsypywania sie górnych warstw zwiek-t szaja sie jeszcze i moga' zniszczyc ko- * sztowny otwór wiertniczy.^Znane sa dotychczas urzadzenia i spo¬ soby* zamykania z wiekszej odleglosci try¬ skajacych fontanna lub palacych sie o- tworów wiertniczych, np. w ten sposób, ze u wylotu otworu wiertniczego urzadzony jest zawór lub zasuwa, która moze byc zamykana z wiekszej odleglosci zapomo- ca dlugiego walu i kólka recznego. Znane sa równiez zasuwy, które moga byc uru¬ chomiane z dowolnej odleglosci zapomoca cisnienia hydraulicznego. Wszystkie te znane urzadzenia maja te wspólna wade, ze musza byc umieszczane na koncu rury wiertniczej i wskutek tego przeszkadzaja i opózniaja roboty wiertnicze, zwlaszcza wtedy, gdy otwór jeszcze nie jest gotów, a rury wiertnicze przy dalszem poglebia¬ niu otworu zostaja przedluzane przez na¬ kladanie nowych rur. We wszystkich tych przypadkach te dosc duze i ciezkie narza¬ dy zamykajace musza byc usuwane.Wskutek tej klopotliwej i wymagajacej duzo czasu roboty obsluga wiertnicza re¬ zygnuje zazwyczaj1 z ustawiania wogóle narzadów wiertniczych.Dalsza wada tych urzadzen jest brak stalej gotowosci ruchu. Skutkiem tego wy- trysniecie lub zapalenie sie wyplywaja¬ cych materjalów palnych moze nastapic nawet wtedy, gdy narzad zamykajacy jest usuniety podczas przedluzania rur wiert¬ niczych, i Wynalazek dotyczy sposobu zamyka¬ nia, w którym wyzej wymienione wady sa usuniete w ten sposób, ze urzadzenie za¬ mykajace podczas wszystkich robót, wy¬ konywanych przy otworze wiertniczym, stale znajduje sie w stanie zlozonym i go¬ towym w kazdej chwili do uzycia. Spo¬ sób ten polega na tern, ze rury wiertnicze podczas niebezpieczenstwa zostaja zgnie¬ cione zapomoca sily mechanicznej lub hy¬ draulicznej tak, ze albo przekrój ich sie bardzo zmniejszy lub tez rury wogóle zo¬ staja splaszczone i w ten sposób zostaje calkowicie uniemozliwiony wyplyw. Spo¬ sób ten ma wprawdzie te wade, ze czefc rur wiertniczych zostaje zepsuta, jednak strata ta jest bardzo mala w porównaniu ze strata, któraby powstala nietylko dla robót wiertniczych, lecz takze i dla najblizszego sasiedztwa, gdyby palacy sie szyb wiertniczy nie mógl byc szybko uga¬ szony.Na rysunku uwidocznione sa w posta¬ ci przykladów rózne urzadzenia, odpo¬ wiednie do zamkniecia otworu, urucho¬ miane cisnieniem hydraulicznem.Fig. 1 przedstawia urzadzenie, w któ- rem, np., na wystajacy nad wylotem otwo¬ ru koniec rury wiertniczej nasunieta jest pochwa 10, uszczelniona wokolo rury R dwiema dlawnicami 11, 12. Gdy do tej przestrzeni pierscieniowej miedzy pochwa a rura wiertnicza wtloczyc przez przewód 13 wode lub inny plyn o odpowiednio Wy¬ sokiem cisnieniu, to ta czesc rury wiertni¬ czej, która znajduje sie wewnatrz pochwy, zostanie zgnieciona, a wskutek tego zo¬ staje przerwany „przeplyw doplywajacych plynów.Urzadzenie takie posiada te zalete, ze nadaje sie do calkowitego zamkniecia ru¬ ry wiertniczej nawet wtedy, gdy wewnatrz niej znajduje sie np. zerdz wiertnicza f.W ten sposób scianka rury Rlt odksztal¬ cajac sie, otacza szczelnie ze wszystkich stron zerdz wiertnicza / (fig. 2).Fig. 3 i 4 uwidoczniaja szyb, który przy glebokich wierceniach sluzy do u- mieszczania w nim górnych konców róz¬ nych rur wiertniczych /?lf R2, R3 i i?4, te¬ leskopowo tkwiacych jedna w drugiej, które to rury umocowane sa zapomoca kleszczy Sv S2, S3, S4. Po obydwu stro¬ nach najszerszej rury wiertniczej znajdu¬ ja sie prasy hydrauliczne 14, 15% których tloki zaopatrzone sa w glowice 16, 17. Cy¬ lindry polaczone sa ze soba dwiema po- przecznicami 18, 19 i posiadaja wspólny -r- 2 —przewód wysokiego cisnienia 20; konce te- gok przewodu przylaczone sa do pompy.Jesli podczas niebezpieczenstwa wtlaczac do cylindrów wode o wysokiem cisnieniu, to obydwa tloki zblizaja sie ku sobie i zgniataja tkwiace jedna w drugiej . rury.Taka postac wykonania z dwoma prze- ciwleglemi cylindrami zaleca sie zwla¬ szcza wtedy, gdy chodzi o zgniatanie kilku rur wiertniczych, tkwiacych jedna w dru¬ giej- Zaleca sie to najpierw z tego powo¬ du, ze wskutek wiekszej srednicy ze¬ wnetrznej rury wiertniczej kazdy z oby¬ dwu tloków musi przesunac sie tylko o po¬ lowe drogi, przeto mozna zastosowac krótsze cylindry, nastepnie z tego wzgle¬ du, ze poprzecznice, laczace obydwa cy¬ lindry, moga sluzyc jako podstawy dla kleszczy, utrzymujacych rury, wreszcie dlatego, ze przy takiej budowie rama cy¬ lindrów lezy spokojnie i przy uruchomie¬ niu prasy nie przesuwa sie. Jak wspomnia¬ no, glowice 16, 17 w miejscu, którem do¬ tykaja sie rur, sa zaokraglone, aby te rury tylko stlaczac, a nie przecinac ich.Urzadzenie ma te zalete, ze moze byc zastosowane nietylko do zgniatania rur, lecz, ze te same czesci, a mianowicie cy¬ lindry i poprzecznice laczace, moga byc uzyte jako dzwigniki do wyciagania rur.Fig. 5 uwidocznia urzadzenie, przy- czem poprzecznice 18, 19, które przy za¬ mykaniu rur sluza do laczenia pras, moga byc uzyte jako podstawy dla cylindrów 14, 15.Jesli hydrauliczne urzadzenie zamyka¬ jace zostaje ustawione dopiero wtedy, gdy zapomoca wiercenia dosiegnie plynów lub gazów, to urzadzenie to moze byc usta¬ wione ponad szybem wiertniczym/ W tym razie moga byc zastosowane znacznie slab¬ sze cylindry tloczne, poniewaz maja one zgniatac jedna tylko rure. Przyklad wy¬ konania takiego urzadzenia daja fig. 6 i 7.W wykonaniu tern na jednej stronie rury wiertniczej R znajduje sie cylinder tlocz¬ ny 14, a naprzeciwko niego umieszczona jest sztywna belka poprzeczna 21. Przy uruchomieniu prasy przesuwa sie wpraw¬ dzie ta belka poprzeczna, jednak ten wla¬ sny ruch prasy jest nieszkodliwy, ponie¬ waz urzadzenie nie jest obciazone cieza¬ rem rur.W pewnych rurach nalezy zamiast jed¬ nego lub dwu cylindrów tlocznych zasto¬ sowac urzadzenie, posiadajace trzy albo wiecej cylindrów, a zwlaszcza wtedy, gdy w zgniatanej rurze wiertniczej znajduja sie zerdzie, które nie moga byc zgniecione.Gdyby uzyc wtedy jednego tylko lub dwu cylindrów, to rury zostalyby wprawdzie splaszczone, jednak nie calkowicie, przy- czem pozostawalby wyplyw plynów, jak wskazuje fig. 9.Gdy zas zastosowac urzadzenie, wska¬ zane na fig. 8, o trzech lub kilku prasach 21, 22, 23, a glowice 24, 25, 26 uksztaltowac tak, aby w zsunietem polozeniu przylegaly do siebie, to rura wiertnicza zostanie w ten sposób zgnieciona, ze otrzyma przekrój w ksztalcie gwiazdy (fig. 10) lub krzyza (fig. 11), przyczem scianki rury scisle przyle¬ gaja do znajdujacej sie w srodku zerdzi.Aby mozna bylo równiez zamykac pa¬ lace sie szyby, w których tego rodzaju u- rzadzenie zamykajace nie bylo ustawione, zaleca sie, jak wskazuje fig. 12, uzyc hy¬ draulicznej prasy 27, umocowanej na kon¬ cu dlugiej rury 28, na której drugim kon¬ cu umieszczony jest cylinder tloczny 29.Obsluge, znajdujaca sie po stronie pompy, zabezpiecza od goraca palacego sie szybu tarcza ochronna 30. Cale to urzadzenie jest przetaczane na kolach, a to ze wzgle¬ du na moznosc szybkiego przewiezienia go do miejsc pozaru. Prasa tego urzadzenia moze byc wykonana w rozmaity sposób.Fig. 13 uwidocznia prase, w której roz¬ pora 31 podtrzymywana jest dwiema po¬ przeczkami 32, 33. Dla latwiejszego uchwy¬ cenia rury wiertniczej R rozpore odrzuca sie wbok zapomoca walu 34 i dzwigni 35, — 3 —nastepnie przysuwa sie cale urzadzenie do rury wiertniczej, a gdy glowica 36 pompy 37 uderzy o rure, zaklada sie rozpore z miejsca obslugi zapomoca dzwigni 35 tak, iz rozpora ta ustawia sie nieprzesuwnie miedzy poprzeczkami 32, 33. Widelki 38 % sluza do ulatwienia chwycenia rury tern urzadzeniem.Fig. 14 uwidocznia prase, w której cy¬ linder 40 tworzy jedna calosc albo sztyw¬ no jest polaczony z nieruchoma powierzch¬ nia 41, majaca ksztalt haka, podczas gdy koniec tloka prasy tworzy ruchoma glowi¬ ce 42. Do latwiejszego uchwycenia rury konce powierzchni tlocznej i glowicy sa odchylone na boki i tworza widelki.We wszystkich tych prasach hydrau¬ licznych tlok cylindra moze byc zaopatrzo¬ ny w maly kolec ostry, który wciska sie w scianke rury zgniatanej, nie przedziura¬ wiajac jej jednak; kolec ten sluzy tylko do tego, aby przeszkodzic zeslizgiwaniu sie wbok rury lub tez urzadzenia.Fig. 16 uwidocznia szczególne uksztal¬ towanie szczek prasy, a mianowicie w tych razach, gdy w rurze znajduje sie zerdz s.Konce szczek 43, 44 prasy tworza dwa w przeciwnych kierunkach sciete wystepy 46, 47, rozdzielone wcieciem 45; wystepy te w zesunietem polozeniu nakrywaja sie wza¬ jemnie. Przy zblizaniu obydwu szczek wy¬ stepy ich przesuwaja sie ponad soba tak dlugo, az materjal rury, znajdujacy sie w wycieciach 45 nie zostanie docisniety do zerdzi s.Jezeli kilka czynnych otworów wiertni¬ czych wyposazono w urzadzenie z prasa, to uruchomianie tych urzadzen moze sie odbywac z jednego miejsca wspólnego i w tym razie wystarczy takze i jedna pompa.Obok pompy nalezy wlaczyc w przewód rurowy zasobnik hydrauliczny, któryby podczas wiercenia i czerpania stale byl na¬ pelniony i byl dostatecznie silny, aby w chwili niebezpieczenstwa mozna bylo la¬ two zgniesc rury. Wreszcie, podczas szcze¬ gólnie niebezpiecznego wiercenia nalezy stosowac zasobniki, które dzialaja samo¬ czynnie przy wybuchu ognia. Moze to byc, jak wskazuje fig. 17, w ten sposób przepro¬ wadzone, ze wiszacy na linie 48 tlok hy¬ drauliczny 49 zasobnika opadnie wtenczas, gdy lina bedzie zniszczona przez ogien i t. d.Oczywiscie, ze do wykonania sposobu wedlug wynalazku moga byc uzyte rów¬ niez mechanicznie poruszane urzadzenia, uruchomiane slimakami, slimacznicami i wrzecionami srubowemi, lub tez urzadze¬ nie, uruchomiane elektrycznie, jednak na¬ ped hydrauliczny wykazuje najwieksze za¬ lety. PL