Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 01.01.1975 Opis patentowy opublikowano: 25.11.1975 80738 KI. 479 , 15/03 MKP F16k 15/03 Twórca wynalazku: Lucjan Nowacki Uprawniony z patentu tymczasowego: Przemyslowy Instytut Motoryzacji, Warszawa (Polska) Zawór zwrotny Przedmiotem wynajazku jest zawór zwrotny, pracujacy w ukladzie wydechowym pojazdów napedzanych silnikami spalinowymi, zwlaszcza do pojazdów przystosowanych do pokonywania przeszkód wodnych.Znane sa uklady zaworów zwrotnych stosowane w pojazdach przystosowanych do brodzenia, w których klapa lub grzybek zaworowy dociskane sa do gniazda sprezyna. Zawór ta ki, w momencie brodzenia nie dopuszcza wody do rury wydechowej, przez to ze jest zamkniety grzybkiem lub klapa, które otwieraja sie pod cisnieniem , spalin. Przez otwarty wówczas zawór przeplywaja spaliny, których cisnienie nie pozwala na wejscie wody do ukladu wydechowego. Niedogodnoscia takich ukladów jest fakt, ze w miare otwierania sie zaworu wzrasta opór sprezyny dociskajacej grzybek lub klape, co zwieksza opory przeplywu spalin. Poniewaz w okreslonych typach pojazdów zawór zwrotny zamocowany jest na rurze wydechowej na stale, w zwiazku z tym opory wydechu sa wieksze niz w rurze otwartej, nie tylko w momencie pokonywania przeszkody wodnej, ale w czasie calego okresu eksploatacji pojazdu z zainstalowanym zaworem. Zwiekszone opory wydechu powoduja pogorszenie sprawnosci silnika, oraz zwiekszone zuzycie paliwa.Celem wynalazku jest takie rozwiazanie ukladu otwierania zaworu, które pozwoli zmniejszyc w momencie otwierania zaworu opory sprezyny dociskajacej klape lub grzybek i tym samym zmniejszyc opory wydechu spalin. Cel ten osiagnieto przez zastosowanie do wspólpracy z grzybkiem zaworowym dodatkowego elemetu sprezystego.Istota wynalazku polega na tym, ze na zewnetrznej stronie prowadnicy grzybka wykonana zostala uksztaltowana bieznia, po której przesuwa sie przymocowany do obudowy zaworu element sprezysty silnie przylegajacy do biezni. Dzieki odpowiedniemu uksztaltowaniu biezni i elementu sprezystego, w momencie uniesienia przez spaliny grzybka zaworowego, skladowa dzialajaca wzdluz osi zaworu miedzy bieznia i elemen¬ tem sprezystym, dziala w kierunku zgodnym z kierunkiem dzialania cisnienia spalin na grzybek zaworowy.W tym ukladzie opór sprezyny dociskajacej grzybek, zostaje zmniejszony o przeciwnie dzialajaca skladowa wytworzona przez wspólprace elementu sprezystego i biezni, a tym samym o te sama wielkosc zmniejsza sie opór jaki musza pokonac spaliny.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku na którym fig. 1 przedsta-2 80 738 wia zawór w przekroju wzdluz osi, fig. 2 — przekrój wzdluz linii A—A wedlug fig. 1, a fig. 3 wykres sil przesuwajacych grzybek zaworu dla zaworów obecnie stosowanych i dla zaworów wedlug wynalazku.Przedstawiony na fig. 1 zawór zamocowany jest ha koncu rury wydechowej 1. Polaczone na stale z rura 1, gniazdo 2 ustala korpus 3, do którego zamocowany jest czop 4. Nakretka 5 dociska czop 4, wraz ze sprezyna 6, ulozona miedzy podkladkami 7 i oslona 8, do korpusu 3. Zakonczenie 9, oslony 8 zacisniete jest w gniezdzie grzybka 10. W grzybku 10, osadzonym na czopie 4, znajduje sie sprezyna 11. Uszczelke 12, ulozona na plycie 13, zaciska nakretka 14, zabezpieczona podkladka 15. Rolka 16 zamocowana w sprezynie 6 i tulejce 17, obtacza sie po biezni 18. Zagiecie 19 wedlug fig. 2 zabezpiecza tulejke 17, przed wysunieciem sie.Przedstawiony na fig. 3, wykres 20 sily przesuwajacej grzybek 10, w funkcji jego skoku, jest w kazdym punkcie suma sil sprezyny 6 i sprezyny 11. Linia 21 przedstawia wykres sil sprezyny 11, natomiast linia 22, wykres sil osiowych pochodzacych od sprezyny 6. Pierscien 23 wedlug fig. 1 zacisniety jest na odksztalconym miejscowo korpusie 3 docisnietym do gniazda 2, mocujac w ten sposób korpus do gniazda. Sprezyna 6 dociska rolke 16 do biezni 18 wywolujac skladowa sile osiowa równolegla do osi wzdluznej grzybka 10. W momencie gdy uszczelka 12 styka sie z gniazdem 2, sila osiowa pochodzaca od sprezyny 6 nie istnieje. Uszczelka dociskana jest do gniazda tylko sila Po pochodzaca od sprezyny 11. Cisnienie spalin powoduje uniesienie grzybka 10 wraz z uszczelka 12 i utworzenie sie szczeliny pod uszczelka 12. Z powodu wystapienia sil wzdluznych wedlug linii 22 pochodzacych od sprezyny 6, sily sprezyny 11 okreslone linia 21 zmniejszone zostana do wartosci sil zobrazowanych linia 20. Przy maksymalnym skoku h max grzybka 10 sila P'h pochodzaca od sprezyny 11, wystepujaca przy obecnie stosowanych zaworach ulega zmniejszeniu o sile (P'h) pochodzaca od sprezyny 6 i przybiera wartosc Ph. Zmniejszenie sily P'h o wartosc Ph powoduje znacznie mniejszy wzrost cisnienia spalin w ukladzie wydechowym silnika, mozliwosc uzyskania duzych szczelin pod uniesiona uszczelka, oraz eliminuje pulsacje cisnien w ukladzie zwiazana z ciaglym opadaniem i unoszeniem uszczelki 12 wraz z grzybkiem 10.Ksztalt zarysu biezni 18 bezposrednio wplywa na wartosci sily Po i Ph, a takze na wartosc sil P odpowiadaja¬ cych chwilowemu polozeniu uszczelki 12.Korpus 3 w przykladzie wedlug fig. 1 wykonany jest jako wytloczka z blachy perforowanej. Uszczelke 12 wykonano z plyty azbestowo-kauczukowej. Pierscien 23 mocuje korpus 3 do gniazda 2 dzieki zastosowaniu pochylenia np. 1 :50 na jego wewnetrznej powierzchni. Taka konstrukcja mocowania korpusu 3 nie zwieksza promieniowych wymiarów zaworu zwrotnego oraz umozliwia szybki jego montaz i demontaz. PL PL