Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.09.1973 Opis patentowy opublikowano: 08.09.1975 79594 KI. 5b, 41/00 MKP E21c 41/00 Twórcywynalazku: Miroslaw Chudek, Tadeusz Kochmanski, Jan Zych Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Slaska im. W. Pstrowskiego, Gliwice (Polska) Sposób eksploatacji zlóz pokladowych w filarach ochronnych dla szybów Przedmiotem wynalazku jest sposób eksploatacji zlóz pokladowych przy zastosowaniu scisle okreslonego ksztaltu frontu odbudowy, majacy zastosowanie przy podziemnej eksploatacji mineralów uzytecznych, glównie wegla, zalegajacych jako poklady w filarach ochronnych dla szybów.Eksploatacje filaru ochronnego dla szybu, ze wzgledu na ochrone szybu, prowadzi sie w sposób planowy, aby wywolac mozliwie male deformacje szybu, przy równoczesnym zastosowaniu róznorodnych zabezpieczen tak obudowy szybu jak i zbrojenia oraz urzadzen szybu.Znany jest sposób eksploatacji filarów ochronnych dla szybów dwoma frontami prowadzonymi od srodka szybu do granic jego filaru. Sposób ten powoduje przede wszystkim powstawanie w szybie wzmozonych odksztalcen rozciagajacych, które sa przyczyna powstawania w obudowie szybowej szczelin poziomych pekania i zrywania przewodów, rurociagów oraz prowadników szybowych. Powstawanie szczelin w górotworze jest szczególnie niebezpieczne gdy górotwór jest zawodniony, gdyz przez te szczeliny moze sie dostac do szybu woda lub kurzawka. Prócz tego przy tym sposobie wystepuja wzmozone odksztalcenia poziome sciskajace, które sa z kolei przyczyna krzywienia i lamania dzwigarów szybowych oraz deformacji tarczy szybowej.Innym znanym sposobem jest eksploatacja jednoskrzydlowa z „kostka szybowa". Przy tym sposobie eksploatacje rozpoczyna sie zasadniczym frontem od granicy filaru. Z chwila gdy wplywy eksploatacji zasadniczej zaczynaja docierac do szybu rozpoczyna sie eksploatacje „kostki szybowej" to jest czesci pokladu zalegajacego bezposrednio wokól szybu. Sposób ten zmniejsza w znacznym stopniu odksztalcenia pionowe w szybie, jednak mimo to, w momencie odpowiadajacym zetknieciu sie frontu zasadniczego z „kostka szybowa", nastepuje wzrost pionowych odksztalcen rozciagajacych w dolnej czesci rury szybowej.Znany jest równiez sposób eksploatacji z tzw. „przeciwkostka". Sposób ten stanowi pewna odmiane sposobu eksploatacji z „kostka szybowa" i polega na pozostawieniu przy zblizaniu sie frontu zasadniczego da kostki pasa calizny weglowej wokól kostki czyli tzw. „przeciwkostki". Po oddaleniu sie frontu zasadniczego na odpowiednia odleglosc od szybu pas calizny ma byc likwidowany. Likwidacja tego pasa budzi watpliwosci natury technicznej ze wzgledu na tapania, pozary itp.2 79594 Znane sposoby eksploatacji filarów szybowych nie moga byc w kazdych warunkach zastosowane, a zwlasz¬ cza w trudnych warunkach geologiczno-górniczych, gdyz wówczas deformacje spowodowane eksploatacja filaru szybowego bylyby wieksze od dopuszczalnych dla danego szybu.Celem wynalazku jest umozliwienie eskploatacji filarów ochronnych dla szybów w trudniejszych warunkach geologiczno-górniczych, z ograniczeniem do minimum mozliwosci powstania w obudowie szybowej szczelin, pekniec, zgniatania obudowy i dzwigarów, wychylenia, skrzywienia szybu itp. Celem wynalazku jest równiez zwiekszenie bezpieczenstwa eksploatacji filarów szybowych przez zmniejszenie deformacji rury szybowej.Zadaniem wynalazku jest opracowanie takiego sposobu eksploatacji filarów ochronnych dla szybów, który powodowalby mniejsze deformacje rury szybowej niz dotychczasowe sposoby, a przede wszystkim mniejsze pionowe odksztalcenia szybu.Cel ten zostal osiagniety przez wyeksploatowanie wokól kostki szybowej, wybieranej jak dotychczas z podsadzka hydrauliczna, pasa pokladu o szerokosci d obliczanej w zaleznosci od glebokosci eksploatacji i szczelnym podsadzeniu tego pasa materialem podsadzkowym o wymaganych parametrach wytrzymalosciowych oraz wlasnosciach plastycznych. W omawianym pasie wokól kostki szybowej moze byc równiez zastosowany system obudowy kasztowej. Zasadniczy front eksploatacyjny z podsadzka hydrauliczna prowadzony jest od granic filaru ochronnego w kierunku szybu i po minieciu „kostki szybowej" posuwa sie dalej do przeciwleglego kranca filaru. Front zasadniczy moze przesuwac sie w filarze szybu w inny znany sposób. Przez wybranie i szczelne podsadzenie pasa pokladu wokól kostki szybowej uzyskuje sie ograniczenie szybkosci osiadania stropu w bezposrednim sasiedztwie szybu, zwlaszcza w momencie przechodzenia frontu zasadniczego przez szyb, a tym samym uzyskuje sie znaczne zmniejszenie pionowych odksztalcen rozciagajacych majacych zasadnicze znaczenie dla szybu.Sposób eksploatacji wedlug wynalazku moze byc stosowany przy wszystkich systemach eksploatacji.W praktyce sposób ten wymaga tylko dobrania wlasciwego materialu podsadzkowego i szczelnego podsadzenia pasa wokól kostki szybowej. Deformacje jakie wystapia, przy sposobie eksploatacji zalezec beda od dobrania szerokosci pasa, materialu do podsadzenia i samego podsadzenia pasa. Sposób eksploatacji wedlug wynalazku umozliwia eksploatacje w filarach ochronnych dla szybów tam, gdzie przy dotychczasowych sposobach byla ona ograniczona lub nawet niedopuszczalna np.: przy obudowie betonowej szybu.Sposób wykonania wynalazku przedstawiono tytulem przykladu na rysunku, przedstawiajacym schematycznie uklad frontów. Eksploatacje w filarze chroniacym okreslony obiekt S, rozpoczynamy zasadniczym frontem prostoliniowym polozenie 1., który przesuwa sie w kierunku szybu. Z chwila gdy front zasadniczy znajduje sie w odpowiedniej odleglosci od szybu i zajmie polozenie 2, eskploatujemy kostke szybowa, a po wyeksploatowaniu kostki eksploatujemy pas dookola kostki i podsadzamy go szczelnie materialem podsadzkowym. W miedzyczasie zasadniczy front przesuwa sie dalej zajmujac kolejno polozenia 3, 4 7 az do wyeksploatowania calego filaru. PL PL