Pierwszenstwo: 15.11.1972 (P. 158854) Zgloszenie ogloszono: 30.09.1973 Opis patentowy opublikowano: 10.06.1975 78702 KI. 42k,38/02 MKP G01m 13/04 ¦IBlIOrSKAl Twórcywynalazku: Tadeusz Dziewanowski, Józef Zielinski, Jan Matejko " Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Wroclawska,Wroclaw (Polska) Sposób pomiaru momentu tarcia spoczynkowego lozysk oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób pomiaru tarcia spoczynkowego lozysk, zwlaszcza lozysk liczników energii elektrycznej, oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu. Urzadzenie to stosowane jest do badania jakosci lozysk.Znany sposób pomiaru momentu tarcia spoczynkowego lozysk liczników energii elektrycznej polega na tym, ze badane lozysko wprowadza sie w ruch obrotowy o stalej predkosci. Na ulozyskowany w wirujacym lozysku organ obrotowy przenoszony jest moment równy sumie momentów spoczynkowego i dynamicznego.Moment ten jest kompensowany przez przeciwnie skierowany moment, osadzonej na organie lozyskowanym, cewki ustroju magnetoelektrycznego. Cewka ta zasilana jest pradem, pochodzacym z fotoelektrycznego indykato¬ ra przemieszczen katowych. Organ lozyskowany pozostaje w spoczynku, mimo obrotowego ruchu jego lozyska, poniewaz prad cewki ustala sie automatycznie na poziomie odpowiadajacym równowadze momentów, wytworzo¬ nego tarciem i przeplywem pradu przez cewke. Miara momentu tarcia jest wartosc natezenia pradu przeplywaja¬ cego przez cewke. Otrzymany w ten sposób moment jest suma momentów spoczynkowego i dynamicznego.Moment spoczynkowy tarcia wyznacza sie wykonujac serie pomiarów przy róznych predkosciach obrotowych i sporzadzajac wykres zaleznosci zmierzonego momentu od predkosci pbrotowej. Przez ekstrapolacje wyznacza sie punkt krzywej, odpowiadajacy predkosci obrotowej równej zeru. Rzedna tego punktu okresla wartosc momentu spoczynkowego tarcia lozyska.Zasadnicza wada znanego sposobu pomiaru tarcia spoczynkowego lozysk jest koniecznosc wykonania serii pomiarów i sporzadzenia na ich podstawie wykresu. Otrzymany w ten sposób wynik daje wartosc usredniona dynamicznymi warunkami pomiaru. Wynik taki nie jest reprezentatywny dla oceny jakosci lozysk, zwlaszcza wtedy, gdy lozyska maja zapewniac mozliwie najmniejszy moment rozruchu organu lozyskowanego, lub w przypadku lozysk przyrzadów pomiarowych, najmniejsza niepewnosc ich wskazan.Celem wynalazku jest umozliwienie bezposredniego pomiaru absolutnej wartosci momentu tarcia spoczyn¬ kowego lozysk, a zagadnieniem technicznym wynalazku jest opracowanie sposobu pomiaru momentu tarcia spoczynkowego lozysk i skonstruowanie urzadzenia do stosowania tego sposobu.2 78 702 Zagadnienie to zostalo rozwiazane w ten sposób, ze ulozyskowany organ wprowadza sie w ruch oscylacyjny za pomoca okresowo zmieniajacego sie pradu, a wartosci chwilowe tego pradu rejestruje sie i na podstawie róznic rzednych punktów zalaman zarejestrowanego przebiegu wyznacza sie absolutna wartosc momentu tarcia spoczynkowego badanych lozysk. Ponadto zagadnienie to zostalo rozwiazane przez skonstru¬ owanie urzadzenia, w którym wyjscie fotoelektrycznego indykatora przemieszczen katowych jest polaczone z programatorem pradu zasilania oraz z zaciskiem wejsciowym rejestratora i poprzez uzwojenie cewki 2 drugim zaciskiem wejsciowym rejestratora, dzieki czemu przez uzwojenie cewki i rejestrator przeplywa prad bedacy róznica pradów programatora i indykatora.Zadadnicza korzyscia techniczna wynikajaca ze stosowania sposobu wedlug wynalazku jest mozliwosc bezposredniego pomiaru absolutnej wartosci momentu tarcia spoczynkowego lozysk, przy jednoczesnym rejestrowaniu przebiegu zmian momentów podtrzymujacych bardzo powolne przemieszczanie sie organu lozyskowanego. Informacje te stanowia podstawe do obiektywnej oceny jakosci lozysk, zwlaszcza przyrzadów pomiarowych.Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wynalazku sluzy do weryfikacji nowych konstrukcji i technolo¬ gii wytwarzania lozysk.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia schemat ideowy urzadzenia do pomiaru tarcia spczynkowego lozysk liczników energii elektrycznej, a fig. 2 — wykres momentu w funkcji czasu.Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze ulozyskowany organ wprowadza sie w ruch oscylacyjny, za pomoca okresowo zmieniajacego sie pradu, przy czym wartosci chwilowe tego pradu rejestruje sie i na podstawie róznic rzednych punktów zalaman zarejestrowanego przebiegu wyznacza sie absolutna wartosc momentu tarcia ' spoczynkowego badanych lozysk.Urzadzenie do stosowania sposobu pomiaru momentu tarcia spoczynkowego lozysk wedlug wynalazku sklada sie z fotoelektrycznego indykatora 1 przemieszczen katowych, którego wyjscie polaczone jest z progra¬ matorem 2 pradu zasilajacego. Organem lozyskowanym jest wirnik 3 licznika energii elektrycznej, który umieszczony jest w badanych lozyskach, nosnym lozysku 4 i prowadzacym lozysku 5. Do wirnika 3 przymocowana jest trwale cewka 6, uzwojona i wyposazona w doprowadzenia 7 pradu, wykonane ze zlotej, bezmomentowej tasmy. Cewka 6 umieszczona jest w polu magnetycznym wytwarzanym przez staly magnes 8, tworzac ustrój napedowy wirnika 3. Jedno z doprowadzen 7 cewki 6 polaczone jest z rejestratorem 9, który z kolei polaczony jest z fotoelektrycznym indykatorem 1, natomiast drugie doprowadzenie 7 cewki 6 jest polaczone bezposrednio z indykatorem 1.Programator 2 pradu zasilajacego wytwarza zmieniajacy sie w sposób ciagly prad \1 zasilania, o okreso¬ wym, zblizonym do sinusoidy przebiegu czasowym, natomiast fotoelektryczny indykator 1 przetwarza katowe przemieszczenia a wirnika 3 na pradowy sygnal l2. Przez cewke 6 i rejestrator 9 przeplywa prad l3, którego wartosc jest w kazdej chwili równa róznicy pradu \x programatora 2 i pradu l2 fotoelektrycznego indykatora 1.W czasie pozostawania wirnika 3 wstanie spoczynku, prad l2 indykatora 1 ma wartosc stala. Wtedy prad l3 przeplywajacy przez cewke 6 i rejestrator 9 jest rosnaca lub malejaca w sposób ciagly funkcja czasu, odwzorowana na oscylogramie rejestratora 9 ciaglymi odcinkami o duzym nachyleniu. Ciaglosc tych odcinków zaklócana jest w chwili rozruchu i zatrzymania sie wirnika 3, poniewaz w tym czasie nastepuja nagle zmiany pradu indykatora 1. Oscylogram ma wiec postac okresowego przebiegu z charakterystycznymi zalamaniami, ograniczajacymi od dolu do góry odcinki zarejestrowane linia ciagla. Róznice rzednych punktów tych zalaman sa miara absolutnej wartosci momentu Mat,s tarcia spoczynkowego. PL PL