Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.09.1973 Opis patentowy opublikowano: 30.10.1975 78100 KI. 5c, 15/58 MKP E21d 15/58 CZYTELNIA Urredu Patentowego Twórcywynalazku: Wincenty Krystian Pretor, Alfrecf Janion, Zbigniew Raczka, Henryk Zych Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady Konstrukcyjno-Mechanizacyjne Przemyslu Weglowego, Gliwice (Polska) Urzadzenie do nadawania kierunku stojakowi górniczemu Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do wstepnego nadawania hydraulicznemu stojakowi kierunku w stosunku do stropnicy, przeznaczone do obudowy wyrobisk górniczych, której sekcje przestawia sie podczas oderwania od spagu wraz ze spagownicami. Obudowe taka nazywa sie „wiszaca" lub „kroczaca" w odróznieniu od obudowy „przesuwnej", która przesuwa sie po spagu.Najprostrze i najpowszechniej stosowane zlacze stojaka ze stropnica polega na tym, ze kulista koncówka stojaka jest osadzona we wkleslej czaszy kulistej uksztaltowanej w stropnicy. W przypadku obudowy wiszacej zlacze to musi byc w dowolny sposób zabezpieczane przed rozlaczeniem pod ciezarem zwisajacego stojaka.Moze to byc dokonane w rózny sposób, na przyklad za pomoca sworznia przechodzacego ze znacznym luzem pizez koncówke stojaka i elementy konstrukcji stropnicowej. Zlacze to nie wplywa na kierunkowe ustawienie stojaka.Stojak po zluzowaniu powinien tyc wlasciwie skierowany wzgledem stropnicy np. prostopadle lub tak pochylo, aby po rozparciu sekcji powstal najkorzystniejszy uklad przeciwstawiajacy sie silom statycznym wynikajacym z dzialania górotworu badz z przesuwania przenosnika w oparciu o sekcje obudowy, jak równiez silom dynamicznym pochodzacym ze spelzania stropu albo spagu w pochylych wyrobiskach. W zwiazku z powyzszym zadania poszczególnych stojaków sekcji obudowy moga byc rózne i pozadane jest ich rózne ustawia¬ nie kierunkowe.W celu nadawania kierunku ustawienia stojakowi po jego zluzowaniu, stosowane sa rózne rozwiazania zawierajace elementy elastyczne jak resory, sprezyny, poduszki gumowe itp. W obudowie przesuwnej rozwiazania te wchodza w sklad zlacza stojaka z plyta spagowa. Niektóre z tych rozwiazan bywaja równiez stosowane w obudowie wiszacej, w której wchodza one w sklad zlacza stojaka ze stropnica. Ogólna wada znanych rozwiazan do nadawania wstepnego kierunku stojakowi polega na tym, ze znane urzadzenia wywoluja nacisk na stojak w scisle okreslonym kierunku przy zalozeniu, ze stojak ulegl podczas pracy odchyleniu w kierunku przeciwnym.Przewaznie nacisk ten nie jest ograniczony i dlatego nie zachodzi precyzyjne ustalenie kata pochylenia stojaka w danym kierunku. Ponadto urzadzenia te nie maja moznosci korygowania ustawienia stojaka jesli przypadkowe okolicznosci spowodowaly, ze stojak wychylil sie z wlasciwego polozenia w innym kierunku niz kierunek brany pod uwage przy konstrukcji urzadzenia.2 78 700 Wymagania stawiane ukierunkowaniu stojaka sa tak subtelne i tak zmienne, ze nie ma moznosci scislego ich przewidywania z góry przy wykonywaniu obudowy. Przewaznie wymagania te ksztaltuja sie z cala precyzja dopiero w czasie pracy eksploatacyjnej.Sposród ukladów stosowanych dotychczas jedynie przy zlaczu stojaka ze spagownica, rozwiazanie za pomoca peku pretów elastycznych obejmujacych stojak wykazuje szereg zalet. Ustala ono z góry wyznaczone polozenie stojaka, a wiec jego pochylenie w pozadanym kierunku wzgledem spagownicy o kat okreslonej wiel¬ kosci. Mianowicie stojak nie moze sie dalej wychylic, gdyz jest zmuszony przyjac polozenie srodkowe wewnatrz peku pretów. Ponadto pek pretów zapewnia korekte przypadkowego wychylenia sie stojaka w dowolnym innym kierunku. Wada tego rozwiazania jest niezmiennosc jego dzialania wynikajaca z osadzenia dolnych konców pretów w otworach wykonanych w spagownicy nadajacych okreslony im kierunek.Celem wynalazku jest urzadzenie, które nie tylko powoduje pochylenie zluzowanego stojaka w zalozonym kierunku, ale scisle ustala jego kat ustawienia wzgledem stropu, oraz koryguje kazde przypadkowe wyboczenie.Przy tym zaklada sie mozliwosc latwej zmiany zadan, które to urzadzenie ma do wypelnienia, czyli latwe przestawienie urzadzenia, aby nadawalo ono inne ustawienie zluzowanemu stojakowi.Cel ten zostal osiagniety dzieki zastosowaniu ukladu podobnego do okreslonego powyzej jako pek pretów elastycznych z tym, ze górne konce tych pretów sa pod okreslonym katem pochylenia osadzone w posrednim elemencie, mocowanym do stropnicy latwo przestawnym i wymiennym.Samo zastosowanie peku elastycznych pre tów przy zlaczu stojaka ze stropnica jest nowoscia, poniewaz jak zaznaczono powyzej uklad pretów jest znany z zastosowania jedynie w zlaczu stojaka ze spagownica. Glówna istota wynalazku jest zastosowanie elementu posredniego miedzy stropnica, a pretami. Ten element posredni jest mocowany do stropnicy rozlacznie i zawiera otwory do osadzania pretów wykonane pod okreslonym katem w celu nadania pretom okreslonego kierunku. Przestawienie elementu na druga strone, czy tez jedynie przestawie¬ nie na inne otwory do wkretów skierowuje inaczej osadzone w nim prety. W kazdym przypadku prety te sa stale w okreslonym polozeniu katowym wzgledem elementu posredniego, które wynika z kierunku otworów w tym elemencie. Jezeli zachodzi potrzeba zmiany tego kata, wymienia sie dany element posredni na inny z otworami wykonanymi pod innym katem. Elementy posrednie sa bardzo proste i tanie w wykonaniu, wobec czego mozna je z góry dodac do obudowy w szeregu odmian w celu wymieniania na miejscu pracy. Nalezy zaznaczyc, ze ta prosta wymiana moze tyc dokonywana podczas pracy obudowy, mianowicie gdy dana sekcja jest rozparta, gdyz dzialanie pretów korygujace ustawienie stojaka zachodzi jedynie podczas jego zluzowania, to jest wówczas, gdy jego spagownica jest oderwana od spagu.Doswiadczenia z zastosowaniem wynalazku wykazaly, ze nie jest potrzebna duza liczba pretów tworzacych pek w doslownym znaczeniu tego slowa, np. przy doborze wlasciwej stali i odpowiedniej srednicy pretów, wystarczaja cztery prety do obslugi danego stojaka pod warunkiem wlasciwego ich osadzenia i unieruchomienia ich górnych konców w elemencie posrednim i przy zapewnieniu przesuwnosci pretów w otworach obejmy na stojaku. Osadzanie górnych konców w elementach posrednich przymocowanych rozlacznie (k stropnicy polega na dostosowaniu srednicy otworów do srednicy preta oraz na niewielkim, zwlaszcza pierscieniowym wglebieniu dokonanym na powierzchni preta przy jego koncu. Wsuniecie zawleczki lub sworznia do przeznaczonego do tego celu otworu w elemencie posrednim unieruchamia pret. Polaczenie pretów ze stojakiem polega na przymocowa¬ niu do stojaka kryzy lub wystepów zaopatrzonych w otwory. Najkorzystniejsze i najprostrze jest nalozenie na stojak obejmy z otworami. Srednica tych otworów ma byc nieco wieksza od srednicy pretów, aby mogly sie w nich swobodnie przesuwac.W przypadku wystepowania pod jedna konstrukcja stropnicowa dwóch stojaków bardzo zblizonych do siebie, okazalo sie mozliwe obslugiwanie obu stojaków za pomoca jednego urzadzenia wedlug wynalazku umieszczonego w srodku miedzy stojakami. Ta droga mozna ograniczyc ilosc pretów oraz ilosc elementów posrednich.Wynalazek jest uwidoczniony na rysunku schematycznym, na którym fig. 1 przedstawia stropnice i stojak w widoku bocznym od strony, z której najlepiej widoczne jest celowo przesadnie skosne ustawienie stojaka wzgledem stropnicy, fig. 2 przedstawia dwa stojaki niosace wspólna stropnice w widoku bocznym, fig. 3 przed¬ stawia równiez dwa stojaki niosace wspólna stropnice, jednakze zaopatrzone w jedno tylko urzadzenie w odmia¬ nie sluzacej do nadawania tego samego kierunku obu stojakom.Stojak 1 majacy cylinder hydrauliczny w górze, a rdzennik w dole, jest polaczony ze stropnica 2 zlaczem rozwiazanym w sposób znany„stanowiacym lozysko czasza — kula zabezpieczone przed rozlaczaniem. Zlacze to jako znane jest uwidocznione na rysunku jedynie w obrysie 3. Urzadzenie wedlug wynalazku stanowi zespól pretów 4 osadzonych w posredniczacych elementach 5, które sa przymocowane wkretami lub srubami z nakret¬ kami do plyt 6 specjalnie sluzacych do tego celu zwiazanych sztywno z konstrukcja stropnicy. Górne konce78 700 3 pretów 4 sa osadzone w otworach wywierconych w elementach 5, przy czym kazdy pret jest zabezpieczony przed wysunieciem, a zarazem unieruchomiony za pomoca sworznia 7 wspóldzialajacego z pierscieniowym wglebieniem na obwodzie preta 4. Dolne konce pretów 4 sa przesuniete swobodnie poprzez otwory w obejmie 8 stojaka 1.Ukierunkowanie pretów 4 powoduje ustawienie zluzowanego stojaka 1 w danym kierunku. Jezeli zalozyc, ze plaszczyzna w której lezy os stojaka 1 i os stropnicy 2, jest równolegla do plaszczyzny rysunku, mozna latwo sobie wyobrazic, ze przestawienie lewego elementu 5 na prawa strone, a prawego na lewa spowoduje pochylenie stojaka w tej samej plaszczyznie w przeciwna strone i ustawienie go wzgledem stropnicy o kat o tej samej wartosci bezwzglednej co zaznaczony na rysunku kat a. Natomiast najmniejsze przestawienie elementów posred¬ nich w kierunku prostopadlym do plaszyczyzny rysunku np. o jeden otwór na wkret jednego elementu posred¬ niego do przodu, a drugiego do tylu spowoduje wychylenie stojaka z wymienionej plaszczyzny.Rysunek przedstawia stojak czesciowo zsuniety ze spagownica 9 oderwana od spagu, przy czym polozenie katowe spagownicy uwidocznione na nim jest przypadkowe. Dopiero po rozparciu stojaka spagownica 9 przyjmie polozenie, które jej nada spag, gdyz zaklada sie, ze stojak jest uchylnie polaczony ze spagownica w dowolny znany sposób.Na fig. 2 jest uwidocznione odmienne uksztaltowanie elementów posrednich, które maja tu oznaczenie 10, aby zaznaczyc, ze uksztaltowanie elementów posrednich moze byc rozmaite, byle by spelnialo zadanie polega¬ jace na nadaniu pretom 4 kierunku pod wymaganym katem wzgledem stropnicy. Elementy 10 sa przymocowane do stropnicy 2 od dolu w plaszczyznie równoleglej do powierzchni styku stropnicy ze stropem w przeciwien¬ stwie do posrednich elementów 5 na fig. 1, które sa umieszczone prostopadle do tej powierzchni. Na tym rysunku posrednie elementy 10 dwóch stojaków sa w polozeniu obróconym wzgledem siebie o 180°. Poniewaz naja one te sama skosnosc otworów, dwa stojaki na tym rysunku sa skierowane wzgledem stropnicy, o katy tej samej wartosci bezwzglednej, jeden dodatni, drugi ujemny.Na fig. 3 przedstawiony jest poszczególny przypadek, w którym dwa stojaki niosace wspólna konstrukcje stropnicowa sa tak zblizone do siebie, ze do ich obslugi, w celu nadawania im tego samego kierunku, wystarcza jedno urzadzenie wedlug wynalazku. Urzadzenie to ma cztery prety 4, z których tylko dwa sa widoczne na rysunku, oraz ma na kazdym stojaku obejmy 11. Obejmy te nie maja otworów na prety jak obejmy 8 na fig. 1 i 2 lecz sa ze soba uchylnie polaczone plyta 12 majaca cztery otwory. PL PL