Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 28.04.1975 77735 KI. 47g\ 41/04 47g\ 27/08 MKP F16k 41/04 F16k 27/08 Twórcywynalazku: Stanislaw Juraszek, Jan Kniezyk, Jan Kolber Uprawniony z patentu tymczasowego: Bielska Fabryka Armatur „BEFA" Przedsiebiorstwo Panstwowe, Bielsko-Biala (Polska) Dlawnica, zwlaszcza do armatury rurociagowej i podobnych urzadzen Wynalazek dotyczy dlawnicy, zwlaszcza do armatury rurociagowej i podobnych urzadzen—np. do róznych odmian zaworów zasuwowych, wzniosowych (w tym miedzy innymi np. grzybkowych)i kurkowych, do hydrantów i do innych tego rodzaju urzadzen - przy czym dlawnica ta sluzy do uszczelnienia obracajacego lub/oraz przesuwajacego sie wrzeciona napedowego danego urzadzenia. Ponadto omawiana dlawnica moze znalezc zastosowanie takze w innych urzadzeniach, to znaczy poza wspomniana wyzej armatura rurociagowa, przykladowo w pompach, sprezarkach, dmuchawach, silownikach hydraulicznych badz pneumatycznych itp. urzadzeniach.Jako szczególnie korzystny przypadek zastosowania omawianej dlawnicy wskazuje sie zawory zasuwowe (zasuwy), w których gwint roboczy wrzeciona napedowego znajduje sie w kazdym polozeniu zaworu (od pelnego otwarcia do calkowitego zamkniecia przeplywu wlacznie) na zewnatrz kadluba zaworowego, a zatem nigdy nie styka sie z przeplywajacym przez zawór medium — i które w zwiazku z tym wyposazone sa w tak zwana nasade kozlowa. Nasada taka ma zwykle postac dwóch pionowych lub zblizonych do pionu, prostolinio¬ wych badz kablakowatych zeber, które laczac sie z soba przechodza ugory w element o ksztalcie tulei, prowadzacej za posrednictwem gwintu wrzeciono napedowe zaworu, zas u dolu - w podobna tuleje z ewentual¬ nym kolnierzem badz kolnierzami, która stanowi omawiana dlawnice. Caly ten detal czyli nasada kozlowa, to jest wspomniane wyzej zebra i tuleje, wykonany jest przy tym przewaznie jako jedna, wspólna calosc przykladowo jako monolityczny odlew zeliwny albo staliwny, badz tez - zwlaszcza w przypadku mniejszych wymiarów — jako odkuwka foremnikowa, np. stalowa.Wewnetrzne uksztaltowanie znanych, podobnych dlawnic, w szczególnosci wykonanych w monolicie ze wzmiankowana wyzej nasada kozlowa, bylo takie, ze kolowo-walcowy przeswit dlawnicy byl w górnej czesci wiekszy a w dolnej czesci mniejszy. Górna czesc tego otworu, o srednicy znacznie wiekszej od srednicy przechodzacego przez dlawnice i uszczelnianego w niej wrzeciona, stanowila przy tym wlasciwa komore dlawnicowa, w której umieszcza sie szczeliwo lub inhe elementy uszczelniajace wrzeciono, natomiast srednica dolnej czesci otworu odpowiadala - z zachowaniem jedynie minimalnego luzu - srednicy tegoz wrzeciona.Znajdujaca sie w zwiazku z tym w otworze dlawnicy, na przejsciu wiekszej srednicy tego otworu w mniejsza,2 77 735 czolowa powierzchnia pierscieniowa, stanowila dolne ograniczenie komory dlawnicowej, na którym opieraly sie elementy uszczelniajace, np. szczeliwo.Opisane wyzej uksztaltowanie wewnetrzne dlawnicy wykazywalo bardzo istotna niedogodnosc technolo- giczno-wykonawcza, która w skrajnych przypadkach uniemozliwiala wykonanie (obróbke) wewnetrznych powierzchni dlawnicy z wymagana i konieczna dokladnoscia ksztaltowa, wymiarowa oraz gladkosciowa, a w kazdym razie bardzo powaznie utrudniala i komplikowala te.obróbke — co z kolei nie zapewnialo uzyskania wlasciwych efektów technicznych, to znaczy wystarczajaco pewnego uszczelnienia wrzeciona oraz dostatecznej trwalosci tego uszczelnienia. Dotyczylo to zwlaszcza dlawnic o wiekszych wymiarach oraz o pewnych, niekorzystnych dla przeprowadzania procesów obróbki proporcjach wymiarowych, jak równiez dlawnic wykona¬ nych jako monolityczna calosc (np. odlew) ze wspomniana juz poprzednio nasada kozlowa — przykladowo dlawnic do duzych zasuw z taka nasada. Odnosilo sie to poza tym w szczególnosci do róznych doskonalszych (nowoczesnych) odmian dlawnic o nieco wyzszym stopniu skomplikowania konstrukcyjnego, które wymagaja w zwiazku z tym odpowiednio starannego wykonania — np. do coraz czesciej ostatnio w armaturze rurociagowej stosowanych samodoszczelniajacych sie dlawnic z elementami uszczelniajacymi w postaci ukladów pierscieni elastycznych okraglych w przekroju poprzecznym oraz umieszczonych miedzy tymi pierscieniami wkladek rozpierajaco — osiujacych. . .Nalezy dodatkowo wyjasnic, ze w przypadkach, gdy dlawnica wykonana jest w monolicie z nasada kozlowa, obróbka (np. toczenie wzglednie wytaczanie) wewnetrznych powierzchni dlawnicy jest mozliwa tylko przez wprowadzenie odpowiedniego narzedzia (np. normalnego noza tokarskiego wzglednie wytaczadla) od strony dna dlawnicy, gdyz wprowadzenie narzedzia od strony przeciwnej uniemozliwiaja zebra nasady kozlowej.Przy dotychczasowym, opisanym wyzej uksztaltowaniu wewnetrznym dlawnicy (przeswit dwustopniowy), narzedzie przeznaczone do obróbki czesci otworu o wiekszej srednicy, musialo byc zatem wprowadzane przez otwór o srednicy znacznie mniejszej. W zwiazku z tym odpowiednie przekroje narzedzia musialy byc stosunko¬ wo nieduze, przy czym jednoczesnie wysieg narzedzia, zarówno wzdluzny jak i poprzeczny, musial byc niejednokrotnie dosc znaczny.W wyniku tego wystepowaly drgania narzedzia, czego efektem byla niska jakosc przeprowadzanej obróbki. Zjawisko to objawialo sie w szczególnie znacznym stopniu wtedy, gdy odpowiednie porcje wymiarowe dlawnicy, podyktowane skadinad zasadniczymi wymaganiami i wzgledami konstrukcyjnymi, byly odpowiednio niekorzystne. Nalezy przy tym dodac, ze w bardzo licznych odmianach armatury rurociagowej (np. w zasuwach), spotyka sie dlawnice o róznych proporcjach wymiarowych, w tym takze o proporcjach z omawianego punktu widzenia bardzo niekorzystnych. Dotyczy to zwlaszcza miedzy innymi wspomnianych juz uprzednio, nowoczes¬ nych rozwiazan konstrukcyjnych, np. dlawnic samodoszczelniajacych sie, w zwiazku z czym wprowadzanie tych nowych konstrukcji bylo w wielu przypadkach calkowicie uniemozliwione.Celem wynalazku bylo zatem wyrugowanie scharakteryzowanej wyzej szczególowo niedogodnosci.Cel ten osiagnieto w zupelnosci w dlawnicy, której otwór stanowiacy komore dlawnicowa mieszczaca szczeliwo lub inne elementy uszczelniajace wrzeciono, jest na calej dlugosci dlawnicy otworem walcowym ojednakowej srednicy. Nie wlicza sie tutaj rzecz oczywista ewentualnych, ogólnie stosowanych (np. technolo¬ gicznych) zaokraglen, zfazowan czy innych podobnych przytepien ostrych krawedzi tego otworu. Jedno ze wzdluznych ograniczen przestrzeni komory dlawnicowej, na którym opiera sie szczeliwo lub podobne elementy, stanowi przy tym pokrywa, kadlub badz inny detal zasuwy, zaworu czy tez innego urzadzenia. Drugie ograniczenie wzdluzne stanowi rzecz jasna jak dotychczas dlawik albo podobny element dociskajacy szczeliwo wzglednie elementy równowazne.W dlawnicy wedlug wynalazku umozliwiono przeprowadzanie odpowiednio dokladnej (ksztalt, wymiar, gladkosc) obróbki wnetrza dlawnicy we wszystkich mozliwych przypadkach, a w szczególnosci niezaleznie od proporcji wymiarowych dlawnicy, jak równiez i przede wszystkim wtedy, gdy dlawnica tworzy monolit z nasada kozlowa. Umozliwiono ponadto stosowanie praktycznie wszelkich mozliwych sposobów przeprowadzania tej obróbki, w tym równiez np. szlifowania lub innej obróbki gladkosciowej. Toz kolei w stosunku do dotychczaso¬ wych dlawnic, wywoluje dodatni skutek w zakresie niezawodnosci dzialania oraz trwalosci. Ponadto w wyniku wynalazku umozliwione zostalo stosowanie w kazdych warunkach, w tym przede wszystkim w armaturach z nasadami kozlowymi, dowolnych systemów i ukladów uszczelniajacych wrzeciona, w tym np. róznych odmian dlawnic samodoszczelniajacych sie, które charakteryzuja sie stosunkowo bardzo dluga zywotnoscia i nie wymagaja w czasie eksploatacji klopotliwych i czestych kontroli oraz dozoru.Przedmiot wynalazku przedstawiono w przykl^iic wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia górna czesc pokrywy zaworu zasuwowego z nasada kozlowa, z osadzona w tej pokrywie dlawnica wykonana jako jedna calosc ze wspomniana nasada, w przekroju pionowo-wzdluznym, natomiast fig. 2 - nasade kozlowa wraz z wykonana z nia w monolicie dlawnica, czesciowo w przekroju pionowo-wzdluznym, a czesciowo (zebra) w widoku.77 735 3 Dlawnica 1 jest wykonana w jednej calosci (np. odlew zeliwny lub staliwny) z nasada kozlowa zaworu zasuwowego, to jest z zebrami 2 i górna tuleja 3. Calosc, w zaleznosci od rozmiarów i przeznaczenia, moze byc równiez wykonana jako odkuwka (np. foremnikowa) lub jako ustrój spawany. Nasada osadzona jest, za posrednictwem dolnej, walcowej szyjki dlawnicy 1, w górnej czesci pokrywy 4 zaworu, przy czym obydwa te elementy polaczone sa srubami 5 oraz uszczelnione plaska, pierscieniowa uszczelka 6. W komorze dlawnicowej znajduje sie szczeliwo 7 w postaci np. grafitowanego sznura azbestowego, które uszczelnia obracajace lub/oraz przesuwajace sie w góre iw dól wrzeciono napedowe 8 zaworu. W miejsce lub oprócz szczeliwa 7 moga byc oczywiscie zastosowane inne "elementyuszczelniajace, przykladowo rózne ukTady elastycznych (np. gumowycfij pierscieni uszczelniajacych, okraglych w przekroju poprzecznym, tworzacych dlawnice zwane samodoszczelniaja- cymi sie. Komora dlawnicowa jest ograniczona od góry dlawikiem 9 albo podobnym elementem, który dociska szczeliwo 7 badz elementy równowazne. Dlawik 9 mocuja do dlawnicy 1, a tym samym do nasady kozlowej, sruby 10, za posrednictwem których mozna regulowac docisk dlawika 9. Dolne ograniczenie komory dlawnicowej, na którym opiera sie szczeliwo 7, stanowi pierscieniowe, plaskie dno walcowego wglebienia wykonanego w górnej czesci pokrywy 4 zaworu, w którym to wglebieniu osadzona jest dlawnica 1 swa dolna, rurowo-walcowa szyjka.W górnej tulei 3 nasady kozlowej prowadzone jest, za posrednictwem swego gwintu roboczego, wrzeciono napedowe 8 zaworu, przy czym gwint — w zaleznosci od szczególowego rozwiazania konstrukcyjnego moze byc wykonany bezposrednio w tulei 3, albo teez w dodatkowej tulei wykonanej korzystnie z tworzywa odpornego na korozje, np. z mosiadzu lub brazu, osadzonej obrotowo lub nieruchomo w tulei 3. PL PL