Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 01.06.1973 Opis patentowy opublikowano: 30.04.1975 76122 KI. 5d,17/14 MKP E21£ 17/14 CZYTELNIA) Urzedu ftrtentowf!CO 1 PilsMI btffffMpr. ! 1 | Twórca wynalazku: Stefan Dawid Uprawniony z patentu tymczasowego: Kombinat Górnliczo-Hutniczy Miedzi Zaklady Badawczo-Projek- towe Miedzi „Cuprum", Wroclaw (Polska) Sposób odprowadzania wody z duzych zbiorników osadowych o stalym przyroscie pietrzenia, zlokalizowanych na terenach wystepowania szkód górniczych Wynalazek dotyczy sposobu odprowadzania wo¬ dy z duzych zbiorników osadowych o stalym przy¬ roscie pietrzenia odpadów i oddzielajacej sie od nich wody, zwlaszcza ze zbiorników osadowych na szlamy poflotacyjne rud metali kolorowych, szlamy z pluczek wegla lub na popioly i zuzel z hydraulicznego odpopielania palenisk kotlow¬ ni — zlokalizowanych na terenach wystepowania szkód górniczych, szczególnie narazajacych na wylaczenie z eksploatacji budowli zrzutowych a w konsekwencji nawet calego zbiornika.Znane sposoby odprowadzania wody ze zbior¬ ników o narastajacym pietrzeniu, polegaja na sto¬ sowaniu róznych typów przelewów stalych z ot¬ worami umieszczonymi w scianach wiezy zrzuto¬ wej, bedz z lewarami przelewowymi w miejsce otworów. Pietrzenie iw zbiorniku podnosi sie w miare wypelniania jego pojemnosci przez zamy¬ kanie otworów klapami, zastawkami lub belkami, które staja sie stalym elementem pietrzacym wie¬ zy, badz przez kolejne podnoszenie lewarów prze¬ lewowych.Odplywajaca ze zbiornika, pozbawiona zawiesin wode, zwraca sie na ogól w calosci do obiegu 25 technologicznego, ujmujac ja w najnizszym miejs¬ cu trasy zapory zbiornika i pompujac ja z powro¬ tem na nakiwd przemyslowy. W tym celu, w miejscu tym tradycyjnie wznosi sie budynek pom¬ powni. Przeplyw wody od wiezy zrzutowej znaj- 30 15 20 2 dujacej sie wewnatrz zbiornika do i*mpowni po¬ lozonej na zewnatrz, odbywa sie tunelem zelbeto¬ wym ulozonym na dnie zbiorniikia i pod korpusem zapory, rurociagiem zainstalowanym w tym tunelu lub wprost ulozonym na dnie zbiornika.Zapory ziemne zbiorników zlokalizowanych na terenach wystepowania szkód górniczych, zwlasz¬ cza zapory zbudowane z gruntów niespoistych dobrze znosza odksztalcenia wywolane eksploata¬ cja górnicza. Slabym elementem sa natomiast przewody i tunele odprowadzajace wode z wiezy zrzutowej na zewnatrz zbiornika. Nierównomier¬ ne osiadanie terenu moze doprowadzic do otwar¬ cia szczelin dylatacyjnych miedzy poszczególnymi segmentami tunelu i do wyplyniecia szlamów ze zbiornika przez uszkodzony w ten sposób tunel, na obiekty polozone ponizej zapory. W wypadku gdy w takim tunelu zainstaluje sie odpowiednie klapy awaryjne i uda sie je zamknac w momencie wystapienia uszkodzen, mozna uniknac powodzi kosztem wylaczenia z eksploatacji budowli zrzu¬ towej. Takie wylaczenie równoznaczne jest jednak z wylaczeniem z eksploatacji „calego zbiornika i z zatrzymaniem produkcji zakladu, z którym wspólpracuje dany zbiornik osadowy. Naprawa tunelu przykrytego kilkunastometrowa warstwa szlamów wymagalaby opróznienia zbiornika, który w momencie awarii moze zawierac kilkadziesiat milionów metrów szesciennych szlamów. 76122 y76122 Celem wynalazku jest usuniecie lub co najmniej zmniejszenie zagrozenia wylaczenia z eksploatacji zbiornika odpadów przemyslowych. Dla osiagnie¬ cia tego celu wytyczono zadanie opracowania spo¬ sobu odprowadzania wody z wyeliminowaniem stosowania wiez zrzutowych i tunelów odprowa¬ dzajacych.Sposób wedlug wynalazku polega na tyim, ze dwie znane pompownie plywajace umieszcza sie wewnatrz zbiornika oraz istaluje sie na nich urza¬ dzenia dzwigowe i pomiedzy nimi a niezatopiona strefa dna zbiornika buduje sie estakade, instaluje sie—na-niej* przesuwne urzadzenia transportowe a na podporach estakady umieszcza sie skladajacy sie z zlaczonych przegubowo miedzy soba segmen¬ tów pomost oraz skladajacy sie z laczonych prze¬ gubowo nueójz^ soba segmentów rurociag, którego jeden koniec laczy sie^ równiez przegubowo z pom¬ pownia plywajaca przytwierdzona do estakady a drugi wyprowadza sie poza zbiornik iw miejsce zrzutu wody i uruchamia jedna pompownie a dru¬ ga wykorzystuje sie jako rezerwowa. Po uplywie okreslonego czasu eksploatuje sie na przemian obie pompownie w taki sposób, ze kiedy pracuje pompownia zlokalizowana blizej brzegu aktualnie istniejacego zatopionego obszaru zbiornika, demon¬ tuje sie uprzednio juz uzytkowany odcinek esta¬ kady oraz odcinek rurociagu, przemieszcza sie ich nadajace sie do dalszego uzytkowania elementy i wykorzystuje sie je do przedluzenia estakady w kierunku brzegu zbiornika oraz przemieszcza sie niepracujaca pompownie, korzystnie najblizej ko¬ lejnej linii zalewu osadnika, podlacza sie do ru¬ rociagu i wlacza sie do eksploatacji w miejsce dotychczas pracujacej, traktujac z kolei wylaczona pompownie jako rezerwowa. Wymienione czyn¬ nosci przy przedluzaniu estakady w kierunku brzegu zbiornika i przygotowania rezerwowej pompowni do eksploatacji powtarza sie przez ca¬ ly dlugoletni okres uzytkowania zbiornika w od¬ stepach czasu wynikajacych z szybkosci pietrze¬ nia jego zawartosci. Demontazu wykorzystanego odcinka estakady dokonuje sie podczas przemiesz¬ czania niepracujacej pompowni przy pomocy jej urzadzen dzwigowych.Odprowadzanie wody sposobem wedlug wyna¬ lazku, pozwolilo na wyeliminowanie budowli wra¬ zliwych na odksztalcenia podloza fundamentowe¬ go pod wplywem szkód górniczych. Zastosowane srodki techniczne umozliwiaja zlokalizowanie zbiornika w granicach obszaru górniczego, w bez¬ posrednim sasiedztwie zródla powstawania odpa¬ dów, zmniejszajac rozmiary instalacji hydrotran- sportu i wplywajac tym samym korzystnie na zmniejszenie nakladów inwestycyjnych i kosztów eksploatacji.Wynalazek jest blizej objasniony na przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku na którym fig. 1 przedstawia ogólny plan zbiornika na pew¬ nym etapie eksploatacji, fig. 2 — estakade w wi¬ doku z boku, a fig. 3 — widok z góry na esta¬ kade.Pokazany na fig. 1, na pewnym etapie eksploa¬ tacji zbiornik 1 utworzony przez wzniesienie 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 ziemnej zapory 2 posiada osadnik 3, którego za¬ sieg i kierunek ewentualnego przesuwania sie po terenie zbiornika 1 reguluje sie przez odpowied¬ nie wypuszczenie szlamów z rozprowadzajacych je rurociagów 4.Kompleks urzadzen zrzutowych obejmuje dwie plywajace pompownie 5 i 6, rurociagi 7 i 8 od¬ prowadzajace wode oraz estakade skladajaca sie ze stalowych lub zelbetowych podpór 9 montowa¬ nych na fundamentach 10 oraz z pomostów sta¬ lowych 11 montowanych na tych podporach. Seg¬ menty pomostów 11 polaczone sa miedzy soba znanymi przegubami 12, które umozliwija ewen¬ tualne odksztalcenia pomostu. Podobnie odksztal¬ cenia rurociagów 8 i 7 umozliwiaja nasuwki kom¬ pensacyjne przegubowo^przesuwne 13.Fig. 2 i 3 przedstawia widok estakady z przy¬ cumowanymi do niej plywajacymi pompowniami 5 i 6. Wydajnosc kazdej pompowni zabezpiecza calkowity odplyw wody czystej ze zbiornika 1.Obie pompownie pracuja okresami na przemian.Miedzy pierwsza z uruchamianych pompowni 5 a niezatopiona strefa 14 dna zbiornika 1 buduje sie wymieniona estakade a druga pompownie 6 wykorzystuje sie jako rezerwowa.Po uplywie okreslonego czasu, kiedy osadnik 3 osiagnie kolejna line zalewu 15, pompownie 5 wylacza sie z eksploatacji. Urzadzenia tej pom¬ powni poddawane sa zabiegom konserwacyjnym a nastepnie przy pomocy urzadzen dzwigowych tej pompowni demontuje sie wykorzystany odci¬ nek 16 estakady a takze koncowy odcinek 17 ru¬ rociagu 8. Zdemontowane elementy przewozi sie przy pomocy urzadzen transportowych zainstalo¬ wanych na estakadzie w strone ladu i montuje sie z nich przedluzenie konstrukcji w kierunku brze¬ gu zbiornika 1 na uprzednio wykonanych nowych fundamentach 18. Po zakonczeniu prac demonta¬ zowych pompownie 5 przemieszcza sie na nowe stanowisko 19 i po podlaczeniu do rurociagu 8 oraz do kabli zasilajacych w energie elektryczna, pompownia gotowa jest do podjecia eksploatacji. PL PL