Pierwszenstwo: : Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 20.02.1975 75474 KI. 45h,73/06 MKP AOlk 73/06 Twórca wynalazku: Krystyn Kolodziejski Uprawniony z patentu tymczasowego: Morski Instytut Rybacki, Gdynia (Polska) Sposób samoczynnego wyrównywania dlugosci lin tralowych i urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób samoczyn¬ nego wyrównywania dlugosci lin tralowych obcia¬ zonych silami oporu holowanego zestawu tralowe¬ go do przemyslowych polowów ryb morskich, po¬ laczony z jednoczesnym wyrównywaniem sil dzia¬ lajacych w tych zestawach dla uzytku na trawle¬ rach do polowów z burty i z rufy oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu, w postaci ukladu beb- nowo-ciegn owego.Znane sa metody wyrównywania dlugosci lin tra¬ lowych stosowane na przemyslowych statkach low¬ czych w polowach ryb morskich oraz urzadzenia do stosowania tych metod.Róznica sil napinajacych lewa i prawa (dziobo¬ wa i rufowa) line tralowa, jest funkcja róznicy dlugosci tych lin tralowych obciazonych silami opo¬ ru holowanego zestawu tralowego. Wyrównywanie dlugosci lin w celu osiagniecia równomiernego roz¬ kladu sil oporu wystepujacych w linach tralowych dla unikniecia tak zwanego „przenoszenia" wlóka i osiagniecia równomiernego rozkladu na rozpcrni- cach i w tkaninie sieciowej wloka jest miedzy innymi takze zagadnieniem zapobiegania pewnym typowym awariom wloka podczas przemyslowego polawiania w trudnych warunkach nawigacyjnych, pogodowych i dennych. Warunki nawigacyjne, uksztaltowanie dna, polozenie wykrytej lawicy ryb, narzucaja koniecznosc zmiany kursu tralowania i to czestokroc w warunkach dodatkowo utrudnio¬ nych dryfem trawlera spowodowanym dzialaniem 15 20 25 30 wiatru, pradami przypowierzchniowymi i glebino¬ wymi.Znane jest obecnie zjawisko, obserwowane przez zalogi trawlerów rufowych, okreslane mianem „wy¬ dmuchiwanie wloka". Jest to rozerwanie tkaniny boku wloka podczas wykonywania zwrotu przez trawler. Wskutek nierównomiernego rozkladu na¬ prezen w tkaninie sieciowej spowodowanego prze- koszeniem wloka, dochodzi do takiego spietrzenia naprezen w pewnym rejonie wloka, ze zostaje prze¬ kroczona wytrzymalosc dorazna na rozerwanie tka¬ niny sieciowej — a wiec zniszczenie narzedzia po¬ lowu i zwiazana z tym strata czasu eksploatacyj¬ nego trawlera.Wprawdzie zalogi w oparciu o zdobyte doswiad¬ czenie dokonuja tuz przed zwrotem lub w fazie zwrotu popuszczania (stosownie do kierunku zwro¬ tu) lewej lub prawej liny tralowej aby nie do¬ puscic do wydmuchania wloka, lecz ocena dlugosci popuszczenia jednej z dwóch lin jest niedokladna.Uwzglednia sie przy tym aktualne warunki tralo¬ wania i spodziewane ich zmiany podczas dokony¬ wania manewrów zwrotu. Chodzi tu o szybkosc i kierunek dryfu oraz wielkosc i czas trwania za¬ mierzonej zmiany kursu. Wyrównywanie dlugosci dokonywane jest przez popuszczanie tej liny tralo¬ wej, której sila napinajaca jest wieksza. Zamie¬ rzona dlugosc tej liny jest mniejsza od dlugosci drugiej liny, przy czym proces wyrównywania do¬ konywany jest z reguly recznie przez zaloge za 75 47475 474 3 pomoca hamulców wind tralowych. Sposób popusz¬ czenia liny majacej wieksza sile napiecia opiera sie na pomiarze sil napinajacych liny i wypuszcza¬ nie liny obciazonej wieksza sila, az do chwili gdy sily napinajace wyrównaja sie. Sposób ten wyma¬ ga jednak wyposazenia trawlera w odpowiednio sprawne i trwale urzadzenia do pomiaru sil. Sto¬ sowane sa tu uklady automatyzujace proces 'wy¬ równywania dlugosci, przez zainstalowanie dodat¬ kowych urzadzen automatyzujacych prace windy tralowej.Drugi ze znanych sposobów opiera sie na po¬ miarze dlugosci kazdej liny wydawanej, (obecnie na odleglosci rzedu jednego kilometra lub wiecej) zaleznie od wymaganej ^glebokosci tralowania i ro¬ dzaju zestawu tralowego. Dokonujac równoczesne¬ go pomiaru obu wydawanych lin znana jest rózni¬ ca dlugosci, która nastepnie w ostatniej fazie wy¬ dawania lin na zadana dlugosc wyrównuje sie w znany sposób. Pomiar dlugosci wydawanych lin tralowych, przeprowadza sie za pomoca: sizalo¬ wych marek wplecionych w line tralowych na usta¬ lonych odleglosciach miedzy kolejnymi markami, badz róznego typu i rodzaju liczników lin, od naj¬ bardziej prostych opartych na zasadzie zliczania ilosci obrotów, o okreslonej srednicy kólka obraca¬ nego tarciem o wydawana line, az do bardzo skom¬ plikowanych urzadzen elektronicznych pracujacych na zasadzie marek magnetycznych nakladanych w ustalonych odleglosciach na wydawana line.Opisane sposoby wyrównywania dlugosci lin ze¬ stawu tralowego wskazuja szereg wad. Liczniki dlugosci lin nie zdaja egzaminu podczas ich dlu¬ gotrwalej eksploatacji w warunkach morskich.Podstawowa tego przyczyna jest wymagana bardzo duza dokladnosc pomiaru (juz 2—3 metrowa róz¬ nica dlugosci lin powoduje tak zwane „przekosze- nie" urzadzenia pracujacego w nadzwyczaj ciez¬ kich warunkach eksploatacyjnych, zalewanego slo¬ na woda morska rejonów podbiegunowych lub równikowego, przy obecnosci niejednokrotnie sil¬ nych wzdluznych i poprzecznych drgan lin tralo¬ wych.Z punktu widzenia potrzeb praktyki rybackiej w stosunku do okreslenia dlugosci wydanych lin tra¬ lowych, blad 10 mb lub/i nawet wiecej krotny do¬ puszczalnej róznicy dlugosci, jest do przyjecia i nie wprowadza on istotnych zaklócen w pracy zestawu tralowego. Przy dlugosciach lin rzedu 1 km obo¬ jetnym jest czy bedzie to dokladnie 950 m, czy tez 1050 m, czy tez kazda z posrednich odleglosci, istotnym natomiast jest aby róznica dlugosci lewej i prawej liny tralowej byla minimalna. Zadana zatem dokladnosc pomiaru wyplywa tylko i wy¬ lacznie z dopuszczalnej róznicy dlugosci lin tra¬ lowych, co z kolei uwarunkowane jest dopuszczal¬ nym przekoszeniem zestawu tralowego to znaczy jego deformacja powodujaca nierównosc rozkladu obciazen lin tralowych, rozpornic oraz obciazen w tkaninie sieciowej wloka.Sposób wyrównywania dlugosci lin oparty na wykorzystaniu wplecionych w liny tralowe sizalo¬ wych marek jest obecnie, ze wzgledu na prostote postepowania, powszechnie stosowany ale i on po¬ siada pewne niedostatki. Naleza do nich glównie 4 — koniecznosc zakladania marek, a nastepnie * w trakcie eksploatacji lin wielokrotnego przemierza¬ nia lin, ze wzgledu na wydluzanie sie lin wskutek wypracowania. Marki nakladane sa na liny nie- 5 naprezone, a wyrównywanie dlugosci lin odbywa sie w stanie naprezonym, co nie gwarantuje rze¬ czywiscie jednakowej ich dlugosci tym bardziej, ze prawa i lewa lina tralowa posiadaja ten sam kie¬ runek skretu. Wyrównanie dlugosci jest tylko sku- io teczne dla przypadku, gdy os symetrii lin tra¬ lowych pokrywa sie ze wzdluzna osia symetrii statku to jest dla niezmiennego kursu tralowania i przy braku wplywu wiatru oraz niewystepowa¬ nia pradów powierzchniowych i glebinowych o i5 rózniacych sie kierunkach.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wskaza¬ nych wad znanych sposobów wyrównywania dlu¬ gosci lin tralowych i urzadzen stosowanych do realizacji tych sposobów, wraz z jednoczesnym za- 20 projektowaniem urzadzenia samoczynnie wyrównu¬ jacego sily w wydanych i pracujacych pod obcia¬ zeniem linach tralowych.Wskazane cele zostaly spelnione przez sposób sa¬ moczynnego wyrównywania dlugosci lin tralowych 25 i urzadzenie do stosowania tego sposobu wedlug wynalazku, dzieki nowemu zastosowaniu w nim znanej zasady jednej liny ciaglej imajacej swobode ruchu na luznym zbloczu. Zastosowany w sposobie dodatkowy odcinek liny laczy sie po wydaniu ze- 30 stawu tralowego na glebokosc tralowania z linami tralowymi prawa i lewe, przy czym wyluzowywuje sie te liny na odcinku od bebna linowego do miejsca polaczenia z lina dodatkowa w takim stopniu aby mozliwe bylo swobodne przewijanie sie przez do- 35 datkowy beben odcinka liny dodatkowej na calej jej dlugosci, po czym -bebny windy tralowej zaha- rnpwywuje sie.Naddatki wyluzowanych lin tralowych tworza w ten sposób zakres samoczynnego wyrównywania sie 40 dlugosci wydanych lin tralowych, na skutek wy¬ stepujacej w tych linach róznych sil i naturalnej tendencji ukladu do wyrównywania momentów.Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wyna¬ lazku wykorzystuje znana konwencjonalna winde 45 tralowa wspólpracujaca w zasadniczo nowym ukla¬ dzie z dodatkowym bebnem majacym pozioma lub pionowa os obrotu, ulozyskowanym i zwiazanym ruchomym zamocowaniem z winda tralowa. Przez ten beben jest przelozony (przewiniety) odcinek 50 dodatkowej liny, majacej wytrzymalosc co naj¬ mniej równa wytrzymalosci znamionowej liny tra¬ lowej przy czym swobodne konce tego dodatkowe¬ go edeinka liny, sa polaczone przy pomocy odpo¬ wiednich znanych zacisków linowych lub innego 55 rodzaju laczników z lewa i prawa linami tralowy¬ mi, które zostaly uprzednio wydane poprzez rolki prowadzace z odpowiadajacych im glównych beb¬ nów windy tralowej na dlugosc odpowiednia do wymagan. 60 Sposób wedlug wynalazku i urzadzenie do sto¬ sowania tego sposobu wykazuja szereg zalet. Spo¬ sób eliminuje koniecznosc wielokrotnego sprawdza¬ jacego przemierzania dlugosci odcinków lin tralo¬ wych zawartych miedzy markami nalozonymi na 65 te liny oraz koniecznosc instalowania urzadzen do75 474 5 pomiaru i ewentualnie rejestracji sil wystepuja¬ cych w linach tralowych, a poza tym urzadzen sluzacych do pomiaru -dlugosci wydanych lin tra¬ lowych, wykorzystywanych do wyrównywania recz¬ nego (przez sterowanie bebnami konwencjonalnej windy tralowej) dlugosci lin tralowych. Eliminuje sie calkowicie koniecznosc recznego popuszczania zewnejtrznej liny tralowej podczas wykonywania przez jednostke polowowa zmiany kursu podczas tralowania. Nastepuje ponadto przy wykorzysta¬ niu sposobu wedlug wynalazku calkowite automa¬ tyczne zabezpieczenie przed niebezpieczenstwem „wydmuchania wloka" podczas manewrów jednost¬ ki polowowej, przy jednoczesnym istotnym zwiek¬ szeniu manewrowosci tej jednostki i zmniejszeniu ogólnej mozliwosci splatania sie narzedzia polowo¬ wego.Ponadto sposób i urzadzenie wedlug wynalazku powoduja istotny wzrost lownosci wloka, wskutek braku jego deformacji spowodowanej zazwyczaj wewnetrznymi sfclóceriiaimi jego geometrii w toni i bledami pomiaru dlugosci wydanych lin (zmiany w rozwartosci pionowej i poprzecznej wlotu wlo¬ ka).Przedmiot wynalazku jest szczególowo opisany na przykladzie jego wykonania i zobrazowany na rysunku który przedstawia schemat urzadzenia w widoku z góry.Urzadzenie do stosowania sposobu wedlug wy¬ nalazku, sklada sie w przykladowym wykonaniu zasadniczo z dodatkowego bebna 1 o pionowej lub poziomej osi obrotu, którego lozyska 2 sa zwia¬ zane elastycznie zamocowaniem 11 z kadlubem trawlera 3. Beben 1 usytuowany jest w bliskim sasiedztwie windy tralowej 4 o konwencjonalnym wykonaniu. Na beben dodatkowy 1 nawiniety (przelozony) jest dodatkowy odcinek liny 5 o wy¬ trzymalosci co najmniej równej, wytrzymalosci kazdej z lin tralowych 6. Swobodne konce odcinka liny 5 sa polaczone przy pomocy odpowiednich za¬ cisków linowych 7 (lub innego rodzaju laczników) z lewa i prawa lina tralowa 6, które zostaly uprzednio wydane poprzez rolki 9 z glównych beb¬ nów 8 windy tralowej 4 na dlugosc odpowiednia do aktualnych warunków tralowania. Rolki 9 sa jednymi z rolek prowadzacych, uzywanymi w pow¬ szechnie stosowanych znanych ukladach polowo¬ wych.Sposób wedlug wynalazku jest realizowany tak, ze po polaczeniu konców odcinka liny 5 z linami tralowymi 6 wyluzowywuje sie liny tralowe 6 z bebnów 8 i to wyluzowywuje sie wiecej niz jest to konieczne, tak aby obciazenia zostaly przejete przez odcinek liny 5, beben 1, lozyska 2 oraz za¬ mocowanie 11 i kadlub trawlera 3. Nastepnie beb¬ ny 8 windy tralowej 4 zostaja za pomoca hamul¬ ców 12 zahamowane. Naddatki wyluzowsnych lin 6 tralowych 6 znajdujace sie miedzy zaciskami lino¬ wymi 7 (lub innego rodzaju lacznikami), a zaha¬ mowanymi bebnami 8 windy tralowej 4, tworza zakres samoczynnego wyrównywania dlugosci wy- 5 danych lin tralowych. Zakres samoczynnego wy¬ równywania dlugosci jest tak dobrany, aby w ra¬ zie przypadkowego zahaczenia o podwodna prze¬ szkode jednej ze stron zestawu tralowego i zwia¬ zanej z tym wymuszonej deformacji zestawu tra¬ lowego, nastapilo wskutek wyczerpania zakresu sa¬ moczynnego wyrównywania samoczynne ponowne przejecie obciazenia przez ten zahamowany beben 8 windy tralowej 4 po którego stronie wystapilo zahaczenie.Przedmiot wynalazku znajduje zastosowanie w gospodarce narodowej szczególnie w morskim przemyslowym rybolóstwie wykonywanym z traw¬ lerów zarówno burtowych jak i rufowych. PL PL