Pierwszenstwo: 20.01.1972 (P. 152998) Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 20.02.1975 74779 KI. 21di,55/50 MKP H02k 9/02 11 u L i O I c rC A Twórcy wynalazku: Piotr Roch, Jan Klosinski, Józef Cichon, Jerzy Wuttke Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady Konstrukcyjno-Doswiad- czalne Przemyslu Maszyn Elek¬ trycznych „Kornel", Katowice (Polska) Przewietrznik, zwlaszcza do maszyn elektrycznych Przedmiotem wynalazku jest przewietrznik do chlodzenia maszyn, zwlaszcza elektrycznych.We wspólczesnym rozwoju maszyn elektrycznych obserwuje sie tendencje stosowania coraz wiek¬ szych obciazen elektromagnetycznych celem zmniej¬ szenia ciezaru i gabarytów maszyny przy tej samej mocy, wzglednie uzyskania znacznego zwiekszenia mocy w tych samych gabarytach. Wynikiem tego jest znaczny wzrost strat przypadajacych na jed¬ nostke objetosci maszyny oraz wzrost trudnosci, zwiazanych z odprowadzeniem ciepla wywolanego tymi stratami, co zmusza konstruktorów do szuka¬ nia nowych urzadzen wzglednie ukladów chlodze¬ nia o coraz wiekszej wydajnosci.Niepozadanym zjawiskiem w dotychczasowych znanych rozwiazaniach jest uzyskiwanie wzrostu skutecznosci chlodzenia kosztem znacznego skonrn plikowania konstrukcji jak np. przez stosowanie specjalnych chlodnic lub umieszczenie kilku prze- wietrzników w jednej maszynie. Zwykle dla kazde¬ go obiegu stosowany jest osobny przewietrznik.Wprowadza sie czesto dodatkowe oslony nadajace czynnikowi chlodzacemu pozadany kierunek prze¬ plywu jak np. w patentach RFN Nr Nr 1094 353 i 1097 545. Znane jest równiez laczenie dwóch przewietrzników osadzonych na wspólnej piascie, czy tarczy, co powoduje wytworzenie dwóch strug czynnika chlodzacego: jednej po lewej, a drugiej po prawej stronie tarczy wirujacej.Wyzej przytoczone rozwiazania wykazuja jednak zbyt mala skutecznosc chlodzenia. 10 15 20 30 Celem wynalazku jest ulepszenie przewietrzni¬ ków do chlodzenia maszyn zwlaszcza elektrycznych.Powstalo wiec techniczne zadanie zbudowania mozliwie prostego elementu konstrukcyjnego za¬ pewniajacego lepsza skutecznosc chlodzenia.Wytyczone zadanie techniczne rozwiazano we¬ dlug wynalazku w ten sposób, ze wieniec prze- wietrznika wyposazono w róznego typu komory miedzylopatkowe nastepujace po sobie w kierunku poobwodowym pojedynczo na iprzemaan, lub grupo¬ wo na przemian, przy czym czesc komór miedzy- lopatkowych posiada otwory do zasysania czynnika chlodzacego z jednej strony przewietrznika a pozo¬ stale komory maja otwory do zasysania czynnika chlodzacego z drugiej strony przewietrznika, nato¬ miast otwory wylotowe poszczególnych typów ko¬ mór w zaleznosci od przyjetego ukladu wentylacyj¬ nego znajduja sie po stronie przewietrznika prze¬ ciwnej wlotom tych komór lub na zewnetrznym obwodzie wienca przewietrznika.Zaleta przewietrznika wedlug wynalazku jest mozliwosc wywolania przez niego jednoczesnie przeplywu strug czynnika chlodzacego o róznych kierunkach, a mianowicie z jednej strony prze¬ wietrznika na jego druga strone i odwrotnie, oraz z jednej lub drugiej strony przewietrznika w kie¬ runku promieniowym, dzieki czemu mozna, elimi¬ nujac dodatkowe przewietrzniki lub oslony kieruja¬ ce, kierowac struge czynnika chlodzacego bezpo¬ srednio na elementy wymagajace intensywnego chlodzenia. Istotna zaleta przewietrznika wedlug 747793 74779 4 wynalazku jest równiez mozliwosc stosowania go do chlodzenia urzadzen lub ich fragmentów otwartych tylko jednostronnie o wielkosci otwarcia koniecz¬ nego dla umieszczenia w nich przewietrznika, bo¬ wiem przewietrznik jednymi komorami miedzylo- patkowymi powoduje wprowadzenie czynnika chlo¬ dzacego do wnetrza urzadzenia chlodzonego a inny¬ mi komorami miedzylopatkowymi wydala ten czyn¬ nik z urzadzenia na zewnatrz, przez co zapewnia ciagly przeplyw czynnika chlodzacego w urzadze¬ niu.Przewietrznik wg wynalazku nadaje sie równiez do stosowania w maszynach budowy zamknietej, gdyz umieszczony wewnatrz obudowy np. pomiedzy uzebrowana dwustronnie tarcza lozyskowa a uzwo¬ jeniami powodowal bedzie jednymi komorami miedzylopatkowymi przeplyw czynnika chlodzacego od strony tarczy lozyskowej w strone uzwojen a innymi komorami miedzylopatkowymi przeplyw podgrzanego czynnika chlodzacego od strony uzwo¬ jen w strone tarczy lozyskowej, na której nastepo¬ wac bedzie obnizanie temperatury czynnika chlo¬ dzacego.Przewietrznik wedlug wynalazku co najmniej po jednej swojej stronie wywoluje przeplyw którego droga ma forme petli, eo rawieksza powierzchnie omywania czynnikiem chlodzacym a wiec i inten¬ sywnosc chlodzenia. Wynalazek zostal wypróbowa¬ ny w przewietrzanych silnikach modelowych, w których pomierzone temperatury uzwojen sa o oko¬ lo 20% nizsze od temperatur uzyskanych przy sto¬ sowaniu dotychczas znanych przewietrzników. Po¬ zwoli to wiec albo na zwiekszenie mocy maszyn przy zachowaniu nie zmienionych wymiarów ga¬ barytowych albo na oszczednosc materialów i 'zmniejszenie wymiarów gabarytowych przy nie zmienionej mocy.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladach wykonania na rysunkach, na których fig. 1 w widoku a fig. 2 w przekroju podluznym przed¬ stawia jedno z licznych mozliwych rozwiazan zas fig. 3 w widoku a fig. 4 w przekroju podluznym drugie z rozwiazan. Na fig. 5 przedstawiony jest praktyczny przyklad zastosowania przewietrznika w przewietrzanej maszynie elektrycznej. Prze¬ wietrznik przedstawiony na fig. 1 i 2 posiada na swym wiencu rozmieszczone w kierunku poobwo- dowym na przemian dwa typy komór miedzylopat- kowych. Jeden typ komór 3 miedzylopatkowych posiada otwory 4 do zasysania czynnika chlodzace¬ go ze strony 1 przewietrznika, a drugi typ komór 5 miedzylopatkowych posiada otwory 6 do zasysania czynnika chlodzacego ze strony 2 przewietrznika, natomiast komory 3 maja otwory 7 wylotowe po stronie 2 przewietrznika a komory 5 maja otwory 8 wylotowe po stronie 1 przewietrznika. Wskutek od¬ srodkowego dzialania komory typu 3 wymusza przeplyw 9 czynnika chlodzacego ze strony 1 prze¬ wietrznika na jego strone 2, natomiast komory typu 5 5 wymusza jednoczesnie przeplyw 10 czynnika chlodzacego ze strony 2 przewietrznika na jego strone 1.Na fig. 3 i 4 przedstawiono odmiane przewietrz¬ nika, który od poprzednio opisanego rózni sie za- 10 stosowaniem innego typu komór 11, które posiadaja otwory 12 wylotowe w kierunku promieniowym.Wskutek odsrodkowego dzialania komory typu 3 wymusza przeplyw 9 czynnika chlodzacego ze stro¬ ny 1 przewietrznika na jego strone 2, natomiast 15 komory 11 wymusza jednoczesnie przeplyw 13 czynnika chlodzacego ze strony 2 przewietrznika w kierunku promieniowym. Oczywiscie istnieje sze¬ reg dalszych mozliwosci laczenia ze soba komór miedzylopatkowych róznych typów w jednym prze- 20 wietrzniku.Na fig. 5 przedstawiono praktyczny przyklad za¬ stosowania zrealizowany za pomoca przewietrzni¬ ków (fig. 3 i 4) o komorach miedzylopatkowych typu 3 i 11. Na fig. tej struga przeplywu czynnika 25 chlodzacego przechodzaca przez komore miedzylo-' patkowa, przez która wykonano przekrój, jest przedstawiona linia ciagla a struga czynnika chlo¬ dzacego przechodzaca przez komory sasiednie przedstawiona jest linia przerywana. PL