Uprawniony z patentu: Uni — Cardan A.G., Lohmar (Republika Fede¬ ralna Niemiec) Przegub równobiezny Przedmiotem wynalazku jest przegub równobiez¬ ny, posiadajacy wydrazony korpus zewnetrzny, którego wewnetrzna powierzchnia posiada prowad¬ nice w postaci rowków, równoleglych co najmniej w swym zasadniczym ukierunkowaniu do osi kor¬ pusu, a we wnetrzu zawartej w tym zewnetrznym korpusie przegubu pustej przestrzeni znajduje sie wewnetrzny korpus przegubu, na którego zew¬ netrznej powierzchni znajduja sie prowadnice w postaci rowków, lezacych parami naprzeciw wy¬ mienionych prowadnic zewnetrznego korpusu prze¬ gubu co najmniej w swym zasadniczym ukierun¬ kowaniu równoleglych do osi korpusu wewnetrz¬ nego, przy czym w kazdej parze lezacych naprze¬ ciwko siebie prowadnic umieszczona jest jedna ku¬ la, a kule wszystkich par prowadnic tkwia w okienkach usytuowanego miedzy obydwoma wymienionymi korpusami koszyka i sa ustalone w plaszczyznie prostopadlej do osi tego koszyka, którego zewnetrzna kulista powierzchnia prowa¬ dzona jest po wewnetrznej powierzchni zewnetrz¬ nego korpusu przegubu, a wewnetrzna wklesla ku¬ lista powierzchnia tegoz koszyka prowadzona jest przez wewnetrzny korpus przegubu przy czym srodki kulistych powierzchni koszyka (wypuklej) zewnetrznej i wkleslej wewnetrznej, leza po obydwóch stronach plaszczyzny wyznaczonej przez srodki wymienionych okienek, w równych odste¬ pach od tej plaszczyzny.W znanych przegubach równobieznych opisanego 10 20 25 30 wyzej typu wewnetrzny korpus przegubu sam ma powierzchnie kulista, wzglednie stanowi odcinek kuli, po którym prowadzona jest wklesla kulista powierzchnia koszyka. W przypadku, gdy jest to przegub staly, to jest przegub, którego oba korpu¬ sy moga wzgledem siebie jedynie wychylac sie pod katem, to wówczas zewnetrzny korpus przegubu ma od wewnatrz wklesla powierzchnie kulista, w której prowadzona jest kulista powierzchnia ko¬ szyka. W przypadku natomiast, gdy chodzi o prze¬ gub przesuwny opisanego typu, to jest przegub, którego korpus wewnetrzny moze wykonywac wzgledem korpusu zewnetrznego nie tylko ruchy obrotowe, lecz równiez poosiowe ruchy posuwiste, to wówczas kulista powierzchnia koszyka prowa¬ dzona jest po cylindrycznej powierzchni wewnetrz¬ nej korpusu zewnetrznego. W co najmniej jednej odmianie znanego przegubu typu stalego jest przy tym rzecza konieczna przy jego montazu, po osa¬ dzeniu koszyka w korpusie zewnetrznym, a korpu¬ su wewnetrznego w koszyku, przechylenie, w celu montazu kul, korpusu wewnetrznego wzgledem korpusu zewnetrznego o okolo 90°. U tych przegu¬ bów wiec korpus zewnetrzny musi zawsze miec postac elementu wydrazonego, polaczonego z wa¬ lem przegubowym za posrednictwem polaczenia wielowypustowego lub temu podobnego. Poniewaz zas polaczenie wielowypustowe musi przenosic caly moment obrotowy a z drugiej strony korpus wew¬ netrzny musi miec scianki o dostatecznej grubosci, 74 58874 588 30 dla danych wiec wymiarów gabarytowych przegu¬ bu jako calosci, wynikiem takich warunków jest ograniczenie wielkosci kul, a co za tym idzie rów¬ niez i maksymalnego momentu obrotowego, jaki moze byc przenoszony z wewnetrznego korpusu 5 przegubu na zewnetrzny.Istota rozwiazania przegubu równobieznego we¬ dlug wynalazku polega na tym, ze koszyk swa wklesla kulista powierzchnia prowadzony jest przez urzadzenie sterujace, za posrednictwem ku- 10 listej zewnetrznej powierzchni tego urzadzenia, które to urzadzenie stanowi osobny element, osa¬ dzony na zewnetrznej powierzchni wewnetrznego korpusu przegubu. Konstrukcja przegubu opisane¬ go na wstepie typu, pozwala na bardzo znaczne 15 uproszczenie operacji montazu. Po wsunieciu prze¬ de wszystkim koszyka do wnetrza zewnetrznego korpusu przegubu i zamontowaniu urzadzenia ste¬ rujacego, a takze wlozeniu kul do okienek koszy¬ ka, mozna z kolei wsunac w kierunku osiowym 20 wewnetrzny korpus do wnetrza juz zmontowanego na gotowo przegubu. Zapewnia to te korzysc, ze korpus wewnetrzny stanowi jedna calosc z przyna¬ leznym don walem. Nie ma w tym przypadku po¬ trzeby stosowania polaczenia wielowypustowego 25 lub tym podobnego w celu przeniesienia momentu obrotowego z wymienionego walu na korpus wew¬ netrzny przegubu. To z kolei umozliwia, przy za¬ chowaniu zalozonych wymiarów gabarytowych ca¬ losci przegubu, zastosowanie duzo wiekszych, obro¬ towych kul przenoszacych moment, a co za tym idzie, bardzo znaczne powiekszenie przenoszonego momentu obrotowego w stosunku do dotychczas stosowanych przegubów, gdyz moment ten jest proporcjonalny do kwadratu srednicy kul stoso¬ wanych w przegubie do jego przenoszenia. 35 Ponadto, mozliwosc zastosowania wiekszych kul pozwala z kolei powiekszyc kat wychylenia prze¬ gubu dzieki temu, ze powierzchnie stykowe kul z okienkami koszyka równiez odpowiednio wzras¬ taja. W porównaniu ze znanymi przegubami rów- 40 nobieznymi mozliwe jest powiekszenie tego kata o okolo 5—8°, to jest do 48—50°.Usytuowane w korpusie przegubu parami na¬ przeciwko siebie prowadnice moga przebiegac po linii srubowej o skoku skierowanym przeciwnie 45 w zewnetrznym i wewnetrznym korpusie przegu¬ bu, a moga tez przebiegac wzdluz stycznych do ta¬ kich linii srubowych, korzystnie rozwiazanie wed¬ lug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze prowad¬ nice kazdego z korpusów przegubu leza równo- 50 legie do osi odpowiedniego korpusu.Przy powiekszaniu kata wychylenia tego rodzaju przegubu nalezy uwzglednic nastepujace warunki: duzy kat wychylenia wymaga odpowiednio duzej swobodnej przestrzeni dla ruchów wewnetrznego 55 korpusu przegubu wzgledem koszyka, czyli niezbed¬ nym jest powiekszenie wewnetrznej pustej prze¬ strzeni tego koszyka. Koszyk porusza sie wzgledem wewnetrznego korpusu przegubu okolo srodka swej powierzchni kulistej. W przypadku przegubu 60 odznaczajacego sie duzym odsunieciem srodka wewnetrznej powierzchni kulistej koszyka oraz srodka jego kulistej powierzchni zewnetrznej od plaszczyzny przechodzacej przez srodki kul, ko¬ szyk ulega, w wyniku takiego rozmieszczenia sto- 65 sunkowo duzemu jednostronnemu wydluzeniu osio¬ wemu. W wyniku powyzszego, wewnetrzna prze¬ strzen koszyka musi sie rozszerzac ze wzrostem oddalenia od jej powierzchni kulistej.Poniewaz okienka, w których znajduja pomiesz¬ czenie kule, znajduja sie wlasnie w tym oddalo¬ nym obszarze koszyka, wynikiem tych zmian staje sie redukcja grubosci scianek koszyka, a co za tym idzie grubosci brzegów okienek. Nalezy do tego uwzglednic i te okolicznosc, ze przy wychylaniu sie walów polaczonych przegubem miejsce przyle¬ gania kul do powierzchni obrzeznych ich okienek przesuwa sie w kierunku promieniowym, a rów¬ nolegle do tego to samo miejsce przylegania kuli do powierzchni obrzeznej okienka zmienia sie w zakresie jednego obrotu walów, to jest w pew¬ nym zakresie tego obrotu kula przylega do wy¬ mienionej powierzchni okienka w punkcie najbliz¬ szym kulistej wewnetrznej powierzchni koszyka, w dalszym zakresie zas w punkcie najdalszym od tej powierzchni.Skutki zmniejszania grubosci brzegu okienka najwyrazniej odbijaja sie na tej czesci powierzchni tego brzegu, która jest najbardziej oddalona od wewnetrznej kulistej powierzchni koszyka. Jed¬ nakze, powrót do mniejszej odleglosci srodków ku¬ listych powierzchni koszyka, wewnetrznej i zew¬ netrznej, od plaszczyzny przechodzacej przez srod¬ ki kul, pociaga za soba pogorszenie sie jakosci ste¬ rowania przegubu, a to w wyniku zmniejszenia sie odnosnych ramion dzwigni. Przy tym zmniejszenie powierzchni brzegów okienek moze doprowadzic do tego, ze wewnetrzna krawedz powierzchni tej czesci okienka, która jest najbardziej oddalona od kulistej wewnetrznej powierzchni koszyka znaj¬ dzie sie powyzej srodka którejs z kul, która wsku¬ tek tego moze ulec zakleszczeniu, a caly przegub moze przestac dzialac.Dalszym zadaniem wynalazku, jest uksztaltowa¬ nie przegubu, umozliwiajace powiekszenie kata wychylenia, przy zachowaniu stosunkowo duzej obustronnej odleglosci srodków powierzchni ku¬ listych, wewnetrznej i zewnetrznej koszyka od plaszczyzny przechodzacej przez srodki kul, bez równoczesnego pogorszenia warunków prowadze¬ nia kul przez koszyk.Zgodnie z wynalazkiem zadanie to zostalo roz¬ wiazane w ten sposób, ze koszyk ma okienka, w których znajduja pomieszczenie kule oraz, ze plaszczyzny obrzezne tych okienek koszyka, lezace w plaszczyznie prostopadlej do jego osi i najbar¬ dziej zblizone do srodka jego kulistej powierzchni zewnetrznej, maja krawedzie w postaci nosków wystajacych promieniowo do wnetrza pustej prze¬ strzeni koszyka i zajmujacych co najmniej czesc dlugosci wymienionych plaszczyzn obrzeznych.Zaleta takiego rozwiazania polega na tym, ze maksymalne wychylenia zostaja osiagniete bez obnizenia niezawodnosci dzialania przegubu, to jest bez mozliwosci zakleszczania sie kul, wzgled¬ nie uszkodzenia wewnetrznej krawedzi okienek, oraz na tym, ze wszystkie kule biora udzial w prze¬ noszeniu napedu. Dzieki zachowaniu duzych ra¬ mion dzwigni, w przegubie tak uksztaltowanym zapewnione jest dobre sterowanie.Opisana cecha wynalazku opiera sie na stwier-74 588 6 dzeniu mozliwosci dodatkowego wykorzystania wnetrza prowadnic kul przegubu.W dalszym rozwiazaniu stalego przegubu równo- bieznego wedlug wynalazku, w którym, jak to ma równiez miejsce w znanych rozwiazaniach przegu- 5 bów typu stalego, zewnetrzny korpus przegubu przylega swa wklesla kulista powierzchnia wew¬ netrzna do zewnetrznej kulistej powierzchni ko¬ szyka, urzadzenie sterujace unieruchomione jest w kierunku osiowym na korpusie wewnetrznym 10 przegubu. Natomiast w przypadku przesuwnego przegubu równobieznego wedlug wynalazku, urza¬ dzenie sterujace osadzone jest na wewnetrznym korpusie przegubu przesuwnie, dzieki czemu wew¬ netrzny korpus przegubu jest przesuwalny wzdluz 15 swej osi wzgledem koszyka i prowadzacego ten koszyk od wewnatrz urzadzenia sterujacego. Zaleta tego rozwiazania jest to, ze przesuniecie liniowe i kat wychylenia przegubu sa od siebie calkowicie niezalezne, podczas gdy w przypadku znanych 2o przegubów równobieznych opisanego na wstepie typu przesuwnego, koszyk jest centrowany na wewnetrznym korpusie przegubu, a wiec korpus przegubu jest przesuwalny w kierunku osi korpu¬ su zewnetrznego tylko razem z koszykiem. 2g Zatem odcinek mozliwego przesuwu maleje ze wzrostem kata wychylenia korpusu wewnetrznego wzgledem korpusu zewnetrznego, gdyz im wiekszy jest kat wychylenia, tym wczesniej wal stanowiacy jedna calosc z korpusem wewnetrznym zderza sie 30 z zewnetrznym korpusem przegubu.W korzystnym rozwiazaniu przesuwnego prze¬ gubu równobieznego wedlug wynalazku, srodek przegubu, w przeciwienstwie do znanych przegu¬ bów, pozostaje przy wszystkich wielkosciach kata 35 wychylenia stale w tym samym miejscu, a wiec przy jednakowym odchyleniu liniowym oddalonego od przegubu konca walu, kat wychylenia jest mniejszy, co ma w praktyce szczególnie zastoso¬ wanie w przypadku napedu przednich, kierowa- 40 nych kól samochodowych.Dalsze zalety przegubu przesuwnego wedlug wy¬ nalazku dotycza 'korzystnego wykonania konstruk¬ cji odznaczajacej sie waskim korpusem zewnetrz¬ nym i dluzszym korpusem wewnetrznym, zatem 45 niskim calkowitym kosztem materialu i kosztem wytwarzania.Dalsza ogólna zaleta przegubu wedlug wynalaz¬ ku polega na tym, ze przy mniejszych katach wy¬ chylenia mozliwym jest zapewnienie wiekszych 50 odstepów miedzy srodkami powierzchni kulistych koszyka. Dzieki powyzszemu, mozna wymianom czesci sterujacych, dla uzyskania tego samego dzialania, nadawac szersze tolerancje.W przypadku przesuwnych przegubów równo- 55 bieznych wedlug wynalazku jest rzecza korzystna, jezeli powierzchnia wewnetrzna zewnetrznego kor¬ pusu przegubu stanowi wklesla powierzchnie ku¬ lista, która obejmuje dopasowana do niej zew¬ netrzna kulista powierzchnie koszyka, tak, ze. tylko 6G korpus wewnetrzny przegubu pozostaje przesuwny.Korzystnie zgodnie z wynalazkiem, wewnetrzna powierzchnia zewnetrznego korpusu przegubu ma takie uksztaltowanie, ze przylega do zewnetrznej, kulistej powierzchni koszyka cylindra, umozliwia- 65 jac zarówno osiowe przesuwanie sie wewnetrznego korpusu przegubu wzgledem koszyka, jak i osiowe przesuwanie sie koszyka wzgledem korpusu zew¬ netrznego, dzieki czemu w przypadku przesuwania sie wewnetrznego korpusu przegubu wzgledem zewnetrznego, umozliwia obtaczanie sie kul w pro¬ wadnicach obydwóch korpusów. Zgodnie z dalsza cecha wynalazku celowym jest wyposazenie przy¬ najmniej tego z korpusów przegubu, który ma w kierunku osiowym krótsze prowadnice, w zde¬ rzaki koncowe, ograniczajace ruch koszyka wzgle¬ dem tegoz korpusu, a to w celu zapobiegniecia wyjsciu tego korpusu przegubu z kontaktu z ku¬ lami.Wedlug dalszej cechy wynalazku, rozciagajaca sie w kierunku osiowym cylindryczna czesc po¬ wierzchni wewnetrznej korpusu przegubu przecho¬ dzi na obydwóch koncach we wklesle powierzchnie kuliste, których srednice odpowiadaja srednicy wymienionej czesci cylindrycznej. W przegubach znanego typu takie ograniczenie przesuniec koszy¬ ka w postaci zderzaków nalezacych do zewnetrz¬ nego korpusu przegubu nie jest mozliwe ze wzgle¬ dów montazowych.Wedlug wynalazku, osiagnieto takie wlasnie ograniczenie przesuniec koszyka wzgledem zew¬ netrznego korpusu przegubu, w postaci wzajemne¬ go zetkniecia sie ich powierzchni. Zderzaki stano¬ wia tu czesc skladowa korpusu przegubu.Uksztaltowanie korpusu zewnetrznego przegubu jako jednego elementu razem z obustronnymi ele¬ mentami ograniczajacymi ruchy koszyka zostalo umozliwione dzieki temu, ze przy montazu prze¬ gubu najpierw wsuwa sie koszyk w korpus zew¬ netrzny, nastepnie wklada sie od srodka kule, a na zakonczenie montuje sie korpus wewnetrzny.W normalnej pracy, sily osiowe wystepujace w przegubie nie sa zbyt duze, tak, iz z reguly wy¬ starcza styk punktowy lub liniowy. W korzystnym rozwiazaniu czesc cylindryczna przechodzi z obu konców w czesci majace od wewnatrz ksztalt stoz¬ ków scietych. Ponadto, co najmniej jedna z opisa¬ nych wkleslych czesci kulistych przechodzi w otwór, którego os pokrywa sie z osia zewnetrz¬ nego korpusu przegubu, a którego srednica jest mniejsza od srednicy wkleslej powierzchni kulis¬ tej, lecz wieksza od zewnetrznej srednicy wew¬ netrznego korpusu przegubu.W jednej z postaci wykonania przegubu równo¬ bieznego wedlug wynalazku, urzadzenie sterujace sklada sie z szeregu elementów sterujacych, maja¬ cych powierzchnie zewnetrzna o promieniu odpo¬ wiadajacym promieniowi wkleslej powierzchni ku¬ listej koszyka i porozmieszczanych odpowiednio miedzy kulami, na powierzchniach wierzcholków wystepów miedzy prowadnicami wewnetrznego korpusu przegubu. Tego rodzaju postac wykonania urzadzenia sterujacego jest szczególnie przydatna dla przegubów równobieznych wedlug wynalazku, majacych prowadnice równolegle do osi korpusów.W przypadku gdy szerokosc elementów steruja¬ cych odpowiada wzajemnemu odstepowi kul, ele¬ menty te utrzymuja sie same w polozeniu równo¬ leglym do wspomnianych wystepów, gdyz daja sie one wychylac jedynie okolo osi przechodzacej74 588 25 30 przez srodek ich powierzchni zewnetrznej i sa przytrzymywane przez kule w pewnej odleglosci od tej osi.Elementy sterujace maja korzystnie powierzchnie zewnetrzna w postaci kulistej, dopasowanej do 5 wkleslej powierzchni wewnetrznej koszyka. Wy¬ starczy jednak, jezeli powierzchnia wewnetrzna poszczególnych, rozlokowanych miedzy kulami ele¬ mentów sterujacych jest cylindryczna; wprawdzie w takim przypadku tylko krawedzie tej cylindrycz- to nej powierzchni odgrywaja role prowadnic, ponie¬ waz jednak elementy sterujace poza silami stero¬ wania nie przenosza zadnych innych sil, prowa¬ dzenie krawedziami jest wystarczajace, zwlaszcza, ze krawedzie te po stosunkowo krótkim czasie wy- 15 kazuja pewne nieznaczne zuzycie, czemu zapobiega sie przez uprzednie sfazowanie krawedzi ograni¬ czajacych powierzchnie cylindryczna.W przypadkach rozwiazan zwlaszcza, w których niewskazane jest dokladne dopasowywanie szero- 20 kosci elementów sterujacych do odstepu miedzy kulami i ma byc miedzy sterujacymi elementami a kulami pozostawiony luz, nadaje sie powierz¬ chniom wewnetrznym tych elementów sterujacych, zgodnie z dalsza cecha wynalazku, profil przekro¬ ju, dopasowany do odpowiedniego profilu po¬ wierzchni wierzcholka wystepu miedzy prowadni¬ cami, dzieki czemu profil ten uniemozliwia prze¬ krecenie sie elementu sterujacego okolo osi prze¬ chodzacej przez srodek powierzchni kulistej urza¬ dzenia sterujacego.W innym korzystnym wykonaniu urzadzenia ste¬ rujacego, w którym poszczególne elementy steru¬ jace polaczone sa poprzez pierscieniowy mostek w jedna calosc, majaca ksztalt pierscieniowego grzebienia, urzadzenie sterujace stanowi pierscien, S5 którego powierzchnia wewnetrzna jest cylindrycz¬ na, zewnetrzna kulista, a w kierunku poosiowym ma on naciecia, miedzy którymi znajduja sie wy¬ stepy stanowiace elementy sterujace, usytuowane miedzy kulami przegubu.Zarówno w przypadku przegubu stalego, jak i przegubu przesuwnego korzystnym jest, gdy skrajne krawedzie wewnetrznej powierzchni zew¬ netrznego korpusu przegubu sa zaopatrzone w fazy o pochyleniu odpowiadajacym maksymalnemu ka- 45 towemu wychyleniu przegubu. Tak uksztaltowane fazy stanowia powierzchnie zderzakowe dla wew¬ netrznego korpusu przegubu.W przypadkach, gdy przegub równobiezny wyko¬ nuje jedynie male wychylenia, a z drugiej strony 50 zachodzi potrzeba, by plaszczyzna w której kule utrzymywane sa przez koszyk bardzo dokladnie przepolawiala kat zawarty miedzy osiami obu kor¬ pusów przegubu, co jest szczególnie pozadane w przypadku walów przegubowych obracajacych 55 sie z duza szybkoscia, jest rzecza celowa, by urza¬ dzenie sterujace stanowilo pierscien o zewnetrznej powierzchni kulistej, dopasowanej do wewnetrznej Kulistej powierzchni koszyka, która to powierz¬ chnia w danym przypadku usytuowana jest poza co okienkami koszyka, a wymienione urzadzenie ste¬ rujace w postaci pierscienia osadzone jest swa cy¬ lindryczna wewnetrzna powierzchnia na wewnetrz¬ nym korpusie przegubu. W korzystnej postaci wy¬ konania przedmiotu wynalazku srodek wymienio- 6- 40 nej kulistej powierzchni usytuowany jest w srod¬ ku pomiedzy powierzchniami czolowymi pierscie¬ nia.Zaleta tego rozwiazania poza osiagnieciem bar¬ dzo prostej postaci urzadzenia sterujacego, jest równiez to, ze zapewnia ono bardzo dokladne ste¬ rowanie, gdyz w przypadku tym odleglosc srodka wkleslej powierzchni kulistej, a co za tym idzie równiez i srodka zewnetrznej kulistej powierzchni koszyka od plaszczyzny utworzonej przez utrzymu¬ jace kule w jednej plaszczyznie okienka koszyka, jest znaczna.W opisanym rozwiazaniu przegubu równobiezne- go koszyk ma szczególnie korzystna postac dzieki uksztaltowaniu w postaci tulei cylindrycznej, na której jednym koncu utworzone jest od wewnatrz pierscieniowe wglebienie o wkleslej kulistej po¬ wierzchni, na drugim zas osadzony jest nieprze- suwnie w kierunku osiowym pierscien, majacy ku¬ lista powierzchnie zewnetrzna, która wspóldziala z zewnetrzna powierzchnia zewnetrznego korpusu przegubu.Kazda z opisanych wyzej postaci wykonania urzadzenia sterujacego i koszyka ma zastosowanie zarówno w odmianie stalej, jak iw odmianie prze¬ suwnej przegubu równobieznego wedlug wynalaz¬ ku, tak, ze przegub ten ma jeszcze i te zalete, ze do jego wytworzenia zarówno jako przegubu sta¬ lego jak i przegubu przesuwnego moga byc wyko¬ rzystane jedne i te same urzadzenia fabrykacyjne.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony na przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przegub przesuwny wedlug wy¬ nalazku w przekroju osiowym wedlug linii I—I na fig. 2, fig. 2 — przegub wedlug fig. 1 w przekroju poprzecznym wedlug linii II—II na fig. 1, fig. 3 — przegub wedlug fig. 1 i 2 W przekroju osiowym wedlug linii III—III na fig. 2 przy maksymalnym wychyleniu walu napedzanego, fig. 4 — przegub staly wedlug wynalazku w przekroju osiowym, fig. 4a — elementy przegubu stalego wedlug fig. 4 w przekroju osiowym jego górnej polowy, z uwi¬ doczniona odmiana osiowego ustalenia urzadzenia sterujacego wzgledem wewnetrznego korpusu prze¬ gubu, fig. 5 — odmiane przegubu stalego wedlug wynalazku, równiez w przekroju osiowym jego jednej polowy, na fig. 6 — przekrój osiowy prze¬ gubu stalego, pozwalajacego na bardzo duze wy¬ chylenie walu napedzanego, fig. 6a i 6b — odpo¬ wiednio w widoku bocznym i czolowym element ustalajacy urzadzenie sterujace wzgledem korpusu wewnetrznego przegubu wedlug fig. 6, fig. 6c — w schematycznym przekroju prowadnice kuli i ku¬ le przegubu znanego typu oraz prowadnice kuli i kule przegubu wedlug wynalazku, dla przedsta¬ wienia mozliwosci wiekszego wychylenia tego ostatniego, fig. 7 — przegub wedlug fig. 6 w stanie maksymalnego wychylenia, fig. 8 — w przekroju osiowym przegub przesuwny przystosowany do wychylen sredniej wielkosci, fig. 8a — drugi przy¬ klad wykonania przegubu przesuwnego, fig. 9 — inny przyklad przegubu podobnego do pokazanej na fig. 8, fig. 9a — w przekroju przesuwny prze¬ gub wychylny dla duzych wychylen z wystepami, fig. 9b — koszyk i korpus przegubu w przekroju z fig. 9a, fig. 10 i 11 — w przekrojach polówko-9 wych odpowiednio przegub przesuwny i przegub staly przystosowane do malych wychylen, fig. 12 i 12a do 15 i 15a — przedstawiaja odpowiednio w widokach bocznych i czolowych rózne odmiany elementów sterujacych dla przegubów wedlug wy- 5 nalazku, fig. 16—18 przedstawiaja odmiane urza¬ dzenia sterujacego dla przegubu wedlug wynalaz¬ ku w róznych widokach wzglednie przekrojach, przy czym fig. 16 jest przekrojem wedlug linii XVI^XVI na fig. 17, fig. 19 — koszyk przegubu i0 wynalazku w widoku czolowym, fig. 20 — w polo¬ wie w przekroju i w polowie w widoku, korpus zewnetrzny i przynalezny do niego koszyk przegu¬ bu wedlug wynalazku w polozeniu montazowym, fig. 21 — w przekroju osiowym polowy koszyka 15 i urzadzenia sterujacego wielkosci tych czesci, wy¬ magane dla montazu osiowego, fig. 22 i 23 przed¬ stawiaja odpowiednio w przekroju osiowym i w widoku czolowym koszyk i urzadzenie steruja¬ ce przegubu wedlug wynalazku w polozeniu mon- 20 tazowym, w którym urzadzenie sterujace wychy¬ lone jest ze swego normalnego polozenia o kat 90°, fig. 24 i 25 przedstawiaja w polowie w wido¬ ku, a w polowie w przekroju osiowym odpowiednio przegub staly i przegub przesuwny w zastosowa- 23 niu do napedu kól przednich samochodu, fig. 26 — schematycznie, róznice miedzy ukladem kól przed¬ nich majacym przeguby wedlug wynalazku a ukla¬ dem majacym przeguby znanego typu.Przesuwny przegub równobiezny wedlug fig. 1—3 30 zawiera korpus zewnetrzny 1, który jest wydrazo¬ ny i ma prowadnice 2, przebiegajace równolegle do osi korpusu. W wymienionej przestrzeni wewnetrz¬ nej korpusu zewnetrznego 1 usytuowany jest kor¬ pus wewnetrzny 3, majacy równolegle do swej osi 35 prowadnice 4, przebiegajace naprzeciwko prowad¬ nic 2 korpusu zewnetrznego. W tych majacych przekrój kolowy prowadnicach 2 i 4 znajduja sie kule 5 przenoszace moment obrotowy z korpusu zewnetrznego 1 przegubu na korpus wewnetrzny 2. 40 Kule 5 prowadzone sa w okienkach 6 koszyka 7.Ten ostatni ma kulista zewnetrzna powierzchnie 8, która przylega do kulistej powierzchni wewnetrz¬ nej 9 zewnetrznego korpusu 1 przegubu i jest przez nia prowadzona. Od wewnatrz natomiast ko- szyk 7 ma kulista powierzchnie 10, która przylega do zewnetrznej kulistej powierzchni 11 urzadzenia sterujacego 12 i jest przez nia prowadzona.W przekladzie uwidocznionym na fig. 1—3 to urza¬ dzenie sterujace sklada sie z elementów steruja- 50 cych 13 (fig. 1), usytuowanych w lukach miedz; kulami 5 i spoczywajacych na równoleglych do os: powierzchniach progów miedzy prowadnicami 4, wyzlobionymi na zewnetrznej powierzchni korpusu wewnetrznego 3 przegubu. Dzieki powyzszemu kor¬ pus wewnetrzny 3 moze wykonywac wzgledem po- 55 zostalych czesci przegubu ruchy osiowe, podczas gdy urzadzenie sterujace 12, dzieki kulistym po¬ wierzchniom 10 i 9 jest nieprzesuwne wzgledem zewnetrznego korpusu 1 przegubu.Srodki par powierzchni kulistych 8 i 9 oraz 10 60 i 11 sa w znany sposób rozstawione w równych odstepach po obydwóch stronach plaszczyzny prze¬ chodzacej przez srodki okienek koszyka. Celem ta¬ kiego ukladu jest uzyskanie efektu geometrycznego polegajacego na tym, ze przy wszystkich wychyle- 65 10 niach walu napedzanego, plaszczyzna symetrii przegubu, w której leza srodki kul 5, stale pokry¬ wa sie z plaszczyzna dwusieczna kata miedzy osia¬ mi walów polaczonych przegubem, co jest warun¬ kiem równobieznosci tego przegubu.W celu umozliwienia duzych wychylen, wnetrze koszyka 7 w obszarze sasiadujacym z elementami sterujacymi 13 rozszerza sie stozkowo (stozek 23).W przypadku zwlaszcza przegubów o duzym odsa¬ dzeniu srodków powierzchni kulistych, zewnetrz¬ nej 8 i wkleslej wewnetrznej 9 koszyka 7 ma miej¬ sce w tej partii koszyka 7 w której usytuowane sa okienka 6 znaczne rozszerzenie przestrzeni wew¬ netrznej, a to z powodu stosunkowo znacznego osiowego wydluzenia tej partii koszyka 7.Kat stozka 13 jest równy katowi wychylenia, gdyz koszyk 7 dla wprowadzenia kul 5 na plasz¬ czyzne homokinetyczna przekreca sie tylko o po¬ lowe tego kata. W celu zapewnienia niezawodnego prowadzenia kul 5 takze i w obszarze szerszego konca stozka 23 koszyka 7, powierzchnie okienek lezace najblizej zewnetrznej kuli 8 koszyka 7 za¬ opatrzone sa w noski 22, wystajace w kierunku promieniowym do wnetrza (stozek 23) koszyka 7 i rozciagaja sie co najmniej na czesci dlugosci wy¬ mienionej powierzchni 20 okienek (patrzac w kie¬ runku obwodowym koszyka 7).Dlugosc i ksztalt tych nosków, równiez i w kie¬ runku osi koszyka 7, wynikaja z wymaganego roz¬ miaru i ksztaltu wyjec 14 znajdujacych sie miedzy okienkami, wzglednie noskami 22, które to wymia¬ ry i ksztalt uwarunkowane sa zapotrzebowaniem na wolna przestrzen ze strony wystepów 16 znaj¬ dujacych sie miedzy prowadnicami 4 wewnetrzne¬ go korpusu 3 przegubu, oraz wielkoscia ruchów tego korpusu 3 wzgledem korpusu zewnetrznego 1 przegubu, wzglednie koszyka 7.Na fig. 4, 4a i 5 przedstawione sa przyklady wy¬ konania przegubu stalego wedlug wynalazku.Glówna róznica miedzy tymi przegubami, a prze¬ gubem pokazanym na fig. 1—3 polega na tym, ze w rozwiazaniach tych urzadzenie sterujace pola¬ czone jest z wewnetrznym korpusem przegubu nie- przesuwnie.W wykonaniu ^pokazanym na fig. 4 polaczenie to uzyskano za pomoca rozcietego, albo tez polaczo¬ nego koncami sprezystego pierscienia 114, umiesz¬ czonego w obwodowym rowku 115 na zewnetrznej powierzchni wewnetrznego korpusu 103 przegubu oraz w odpowiadajacych temu rowkowi rowkach obwodowych 115a, wykonanych po wewnetrznej stronie elementów sterujacych 113. Zewnetrzny korpus 101 przegubu ma w przypadku przegubu stalego wedlug fig. 4 i 4a postac czaszy 101, do której kulistej wewnetrznej powierzchni 109 przy¬ lega swa zewnetrzna kulista powierzchnia 108 ko¬ szyk 107 i jest przez nia prowadzony. Uklad zew¬ netrznej i wewnetrznej kulistych powierzchni 108 i 110 koszyka, odstep ich srodków oraz cale dzia¬ lanie przegubu sa, poza brakiem mozliwosci prze¬ suniec osiowych, takie same jak w przegubie wedlug fig. 1 do 3.Przegub wedlug fig. 4a rózni sie od przegubu wedlug fig. 4 jedynie tym, ze pierscien sprezysty 116 ma profil przystosowany swym obrysem do profilu rowka w wewnetrznym korpusie przegubu.74 5! U Pierscien sprezysty wedlug fig. 4a ma ponadto usytuowane po obu stronach kazdego z ogranicza¬ jacych prowadnice 104 progów, równolegle do osi przegubu odcinki 117, które zapobiegaja przekre¬ caniu sie czesci sterujacych 113 na tych progach. 5, W przypadku przegubu stalego wedlug fig. 5, który dziala tak samo jak przeguby wedlug fig. 4 i 4a, korpus zewnetrzny 201 przegubu ma postac stosunkowo waskiego pierscienia. Podczas gdy ko¬ szyk 207 jestrSkonstruowany tak samo jak koszyk 10 107 przegubów wedlug fig. 4 i 4a, to urzadzenie sterujace 212 ma na koncu haczykowata wpustke 214 wsunieta w rowek obwodowy 215 wewnetrz¬ nego korpusu 203 przegubu i zapewniajaca osiowe unieruchomienie urzadzenia sterujacego wzgledem 15 korpusu wewnetrznego. W przeciwienstwie do opi¬ sanych przykladów wykonania przegubów, w któ¬ rych zewnetrzna powierzchnia wewnetrznego kor¬ pusu przegubu oraz wspóldzialajaca z nia wew¬ netrzna powierzchnia urzadzenia sterujacego sa 20 równolegle do osi przegubu, powierzchnia zew¬ netrzna 216 korpusu wewnetrznego 203 i wspól¬ dzialajaca z nia powierzchnia wewnetrzna 217 urzadzenia sterujacego 212, sa stozkowe.Przegub pokazany na fig. 6 i 7 jest to przegub staly, przystosowany do duzych wychylen, który w zasadzie ma te sama konstrukcje, co przeguby opisane wyzej. Zewnetrzny korpus przegubu ma postac czaszy 301, której otwarte z jednej strony wnetrze ograniczone jest powierzchnia kulista 309 do której przylega zewnetrzna kulista powierzchnia 30 308 koszyka, przy czym w danym przypadku ku¬ lista powierzchnia wewnetrzna 309 jest powierz¬ chnia ciagla. Urzadzenie sterujace 312 przymoco¬ wane jest do wewnetrznego korpusu 303 przegubu za pomoca pierscienia ustalajacego 314 majacego 35 postac gwiazdy, której ramiona 316 pokazane tez na fig. 6a i 6b wchodza odpowiednio w poszczegól¬ ne rowki 315 na wewnetrznej powierzchni elemen¬ tów urzadzenia sterujacego, a partia scisle piers¬ cieniowa 317 gwiazdy jest ustalona w kierunku 40 osiowym za pomoca sprezystego pierscienia 318, osadzonego w rowku obwodowym wewnetrznego korpusu 303.Podczas montazu pierscien ustalajacy zostaje, wedlug fig. 6, przesuniety ze strony prawej na le- 45 wa az do swego koncowego polozenia, przy czym ramiona 316 gwiazdy, widziane w kierunku obwo¬ dowym, znajduja sie podczas tego ruchu po srod¬ ku rowków 304 korpusu wewnetrznego 303 prze¬ gubu. Po dojsciu pierscienia ustalajacego do polo- w zenia koncowego, zostaje on przekrecony o pól po- dzialki, do swego polozenia ostatecznego. W celu unieruchomienia pierscienia ustalajacego w tym polozeniu katowym, dwa naroza 316 a górnego ra¬ mienia 316 gwiazdy (fig. 6b) zagiete sa na bok 55 okolo krawedzi prowadnic kul 305. Jak to pokaza¬ no w widoku z boku na fig. 6a, ramiona 316 gwiazdy pierscienia ustalajacego odchylone sa ukosnie od pierscienia wlasciwego 317, dzieki cze¬ mu ten ostatni pozostaje poza zasiegiem ruchu kul 60 305. Na fig. 7 pokazano przegub wedlug fig. 6 w polozeniu maksymalnym wychylenia. W tym po¬ lozeniu os Z koszyka, ustawiona prostopadle do » przechodzacej przez srodki kul 305 plaszczyzny dwusiecznej przegubu, odsunieta jest na odleglosc 65 18 e od srodka przegubu, w którym przecinaja sie osie obydwóch korpusów 301 i 303 tego przegubu.Kule 305 sa przy tym oddalone niejednakowo od osi Z, a mianowicie, górna na fig. 7 kula wysunie¬ ta jest w swym okienku do zewnatrz o odstep .r.Jak widac na fig. 6, oznaczona litera F wysokosc okienka jest wieksza ód sumy widocznych na fig. 7 odleglosci r i e, aby w przypadku maksymal¬ nego wychylenia walów polaczonych przegubem, górna kula 305 mogla sie wysunac maksymalnie do zewnatrz, nie wypadajac jednak z okienka.W przypadku zastosowania zgodnie z wynalaz¬ kiem wiekszej kuli, wymiar F jest korzystnie wiekszy niz to ma miejsce w przypadku znanych przegubów równobieznych, w których przy takich samych innych wymiarach, srednice kul musza jednak byc mniejsze. Powyzsze zostalo uwidocznio¬ ne pogladowo przy zalozeniu jednakowych innych danych, na fig. 6c, na której pokazano w przekroju dwie kule jedna nad druga, z których jedna 5k ulokowana jest w prowadnicy 2k zewnetrznego korpusu 1G przegubu znanego typu, druga zas kula 5g umieszczona jest w prowadnicy 2G zewnetrzne¬ go korpusu 1G przegubu wedlug wynalazku.Przy zalozonym jednakowym przesunieciu o srodka kulistych powierzchni wewnetrznych kor¬ pusu zewnetrznego okazuje sie, ze mozliwa do osiagniecia wysokosc FG okienka przegubu wedlug wynalazku moze byc wieksza niz wysokosc Fk okienka przegubu znanego typu. Dzieki powyzsze¬ mu mozliwe jest powiekszenie kata wychylenia osi walu napedzanego w przypadku zastosowania przegubu wedlug wynalazku, w porównaniu z ka¬ tem osiagalnym przy zastosowaniu przegubu zna¬ nego typu.Na fig. 8 przedstawiono przegub przesuwny we¬ dlug wynalazku, przystosowany do sredniej wiel¬ kosci wychylen. W przegubie tym odleglosci w kie¬ runku osiowym kulistych powierzchni 408 i 410 koszyka 407 kul od plaszczyzny srodkowej sa sto¬ sunkowo wieksze niz w dotychczas opisanych prze¬ gubach. Urzadzenie sterujace ma postac wykona¬ nego jako pojedynczy element grzebienia 412. Pod¬ czas gdy koszyk 407 przylega swa zewnetrzna ku¬ lista powierzchnia 408 do wewnetrznej kulistej po¬ wierzchni 409 zewnetrznego korpusu 401 przegubu i jest przez nia prowadzony, a co za tym idzie równiez i ustalony w kierunku osiowym wzgledem tegoz korpusu zewnetrznego, to jego osiowe prze¬ suniecia wzgledem korpusu wewnetrznego sa moz¬ liwe dzieki mozliwosci przesuwania sie grzebienia 412 po walcowej powierzchni zewnetrznej 416 te¬ goz korpusu wewnetrznego 403. Przesuniecia te sa jednak ograniczone przez pierscien sprezysty 414, osadzony w rowku obwodowym 415 wewnetrznego korpusu 403 przegubu.Przegub przesuwny pokazany na fig. 9 rózni sie od przegubu wedlug fig. 8 tym, ze powierzchnia wewnetrzna 509, sluzaca do prowadzenia zewnetrz¬ nej kulistej powierzchni 508 koszyka 507 jest cy¬ lindryczna, co pozwala na osiowe przesuniecia ko¬ szyka wzgledem zewnetrznego korpusu 501 prze¬ gubu, co jest dodatkowa mozliwoscia obok mozli¬ wosci przesuwania sie urzadzenia sterujacego 512 po wewnetrznym korpusie 503 przegubu. Do ogra¬ niczenia tych pierwszych przesuniec sluzy piers-74 588 13 14 cien zderzakowy 514, zamocowany na zewnetrznym korpusie 501 przegubu i nie dopuszczajacy do zbyt dalekiego wysuniecia sie kuli 505.Na fig. 8a pokazano przegub równobiezny prze- suwny, skladajacy sie w zasadzie z zewnetrznego korpusu 501, zawierajacego wewnatrz pusta prze¬ strzen na obwodzie której rozmieszczone sa w rów¬ nych odstepach prowadnice 502, przeznaczone na pomieszczenie kul 505 z korpusu wewnetrznego 503, majacego odpowiadajace prowadnicom 502 kor¬ pusu zewnetrznego 501 prowadnice 504 z koszyka 507 sluzacego do przytrzymywania kul w prowad¬ nicach 502 i 504, wreszcie z elementu sterujacego 513 sluzacego do sterowania koszyka 507 i kul 505 tak, by lezaly w plaszczyznie dwusiecznej kata wy¬ chylenia. Powierzchnia przestrzeni wewnetrznej zewnetrznego korpusu przegubu ma w swej partii srodkowej postac cylindra 520, W cylindrze tym prowadzony jest koszyk 507 swa kulista powierz¬ chnia. Cylinder 520 przechodzi z obu swych kon¬ ców we wklesle powierzchnie kuliste 521 i 522.Powierzchnie te, których srednice odpowiadaja srednicy cylindra 520 sluza jako ograniczenie osio¬ we ruchów koszyka 507. Wklesle powierzchnie ku¬ liste 521 i 522 stanowia ograniczenie powierzchnio¬ we, co oznacza, ze kulista powierzchnia zewnetrzna koszyka 507 i jedna z kulistych powierzchni 521 lub 522 stykaja sie w granicznych polozeniach ko¬ szyka powierzchniowo. Koszyk 507 ma ze swej strony wewnetrzna powierzchnie kulista, której srodek przesuniety jest wzgledem kulistej po¬ wierzchni zewnetrznej tegoz koszyka w kierunku osiowym. We wnetrzu kulistej komory wewnetrz¬ nej koszyka 507 osadzony jest element sterujacy 513, majacy kulista powierzchnie zewnetrzna. Poza tym element sterujacy 513 osadzony jest przesuw¬ nie w kierunku osiowym na wystepie pozostawio¬ nym pomiedzy prowadnicami 504 wewnetrznego korpusu 503 przegubu.Dzieki opisanemu rozwiazaniu droga przesuwu przegubu stanowi sume odcinka jaki moze przebyc w kierunku osiowym koszyk 507 wzgledem zew¬ netrznego korpusu 501 przegubu i odcinka o jaki moze sie przesunac w kierunku osiowym korpus wewnetrzny 503 przegubu wzgledem koszyka 507, przy czym miedzy przenoszacymi moment obroto¬ wy kulami 505 a przesuwajacymi sie czesciami za¬ chodzi ruch obtaczania, czyli toczenie sie.Przeguby pokazane na fig. 10 i 11 przeznaczone sa dla malych katów wychylenia. Na fig. 10 poka¬ zany jest przegub przesuwny, na fig. 11 zas — przegub staly.W przegubie wedlug fig. 10, podobnie jak w przegubie pokazanym na fig. 9, wewnetrzna po¬ wierzchnia 609 zewnetrznego korpusu 601 przegu¬ bu ma postac cylindryczna. Umozliwia to przesu¬ niecia osiowe nie tylko miedzy urzadzeniem steru¬ jacym 612 a korpusem wewnetrznym 603 przegubu, lecz równiez miedzy koszykiem 607 a zewnetrznym korpusem 601 przegubu. Koszyk 607 ma w zasadzie postac tulei cylindrycznej, na której jednym koncu wykonane jest wewnetrzne wglebienie obwodowe o kulistej powierzchni 610, do której przylega urzadzenie sterujace w postaci pierscienia 612 o kulistej powierzchni zewnetrznej 611. Na drugim koncu koszyka znajduje sie rowek obwodowy, 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 w którym osadzony jest pierscien 618, o kulistej powierzchni zewnetrznej 608, wspólpracujacej z cy¬ lindryczna powierzchnia wewnetrzna zewnetrznego korpusu 601 przegubu.Odleglosc miedzy srodkami krzywizny powierz¬ chni kulistych 608 oraz 610 i 611, jest w tym przy¬ padku stosunkowo duza. Pierscienie 612 i 618 sa ze wzgledów montazowych rozciete.Przegub staly wedlug fig. 11 rózni sie od prze¬ gubu przesuwnego pokazanego na fig. 10 glównie tym, ze odpowiadajace pierscieniom 612 i 618 pierscienie 712 i 718 sa nie rozciete i sa dosuniete do powierzchni czolowych korpusu wewnetrznego 703 przegubu, wzglednie koszyka 707 i przytrzy¬ mane w tym polozeniu za pomoca pierscieni Seege- ra 714 wzglednie 716. Poza tym, wewnetrzna po¬ wierzchnia 709 zewnetrznego korpusu 701 przegu¬ bu, wspóldzialajaca z kulista zewnetrzna powierz¬ chnia 708 pierscienia 718 tez jest kulista, tak, ze w tym przypadku przesuniecia osiowe nie sa moz¬ liwe.Na fig. 12—15a uwidoczniono rózne przyklady wykonania elementów sterujacych, zastosowanych w przegubach wedlug fig. 1—9. Pokazane elementy stanowia pojedyncze czesci sterujace, których zes¬ pól tworzy kazdorazowo urzadzenie sterujace. Nie¬ zaleznie od tego, czesci sterujace pokazane na fig. 12—15a sa korzystnie polaczone ze soba ele¬ mentem pierscieniowym w jedna calosc w postaci grzebienia i w takim przypadku fig. 12—15a sta¬ nowia odpowiednio przekroje jego pojedynczych zebów.Element sterujacy 22 wedlug fig. 12 ma zew¬ netrzna powierzchnie 21 kulista, która stanowi po¬ wierzchnie wiodaca dla wewnetrznej kulistej po¬ wierzchni koszyka. Od strony wewnetrznej nato¬ miast ma element sterujacy 22 wklesla powierz¬ chnie cylindryczna 26, przylegajaca do wypuklej cylindrycznej powierzchni 27 wierzcholka wystepu 28, zawartego pomiedzy dwiema prowadnicami 24 kul 25. Dzieki powyzszemu, element sterujacy 22 slizga sie w kierunku osiowym po wspomnianej powierzchni wierzcholkowej 27, pociagajac za soba, poprzez swa kulista powierzchnie 21, nie pokazany na rysunku koszyk.Element sterujacy 32 wedlug fig. 13 i 13a rózni sie od poprzednio opisanego tym, ze powierzchnia zewnetrzna 31 nie jest kulista lecz cylindryczna, przy czym jednak ta powierzchnia cylindryczna ma nieco mniejszy promien nie zaznaczona linia przerywana wklesla powierzchnia kulista 10 nie pokazanego na rysunku, koszyka. Koszyk ten wiec wspiera sie swoja wklesla kulista powierzchnia tylko na obydwóch zewnetrznych krawedziach ele¬ mentu sterujacego 32. Dalsza róznica miedzy ele¬ mentem sterujacym pokazanym na fig. 13 i 13a, a jego odpowiednikiem wedlug fig. 12 i 12a polega na tym, ze powierzchnia wewnetrzna 26 elementu sterujacego 32 jest plaszczyzna, wskutek czego jej miejsce styku ze stanowiaca odcinek walca po¬ wierzchnia 37 wierzcholka wystepu 38 jest linia prosta. Poniewaz zas elementy sterujace przenosza tylko niewielkie sily sterowania, opisane prowa¬ dzenie samymi tylko krawedziami przewaznie jest wystarczajace, zwlaszcza, ze krawedzie te w sto¬ sunkowo krótkim czasie ulegaja nieznacznemu74 15 zuzyciu. Element sterujacy wedlug zastrz. 13 i 13a jest tanszy w produkcji niz element sterujacy po¬ kazany na fig. 12 i 12a, gdyz cylindryczna po¬ wierzchnia zewnetrzna i plaszczyzna wewnetrzna sa latwiejsze do uzyskania niz powierzchnia ku- 5 lista od zewnatrz i cylindryczna od wewnatrz.Elementy sterujace wedlug fig. 12, 12a, 13 i 13a podtrzymywane sa z boków przez kule 5. W przy¬ padku natomiast elementów sterujacych 42 wedlug fig. 14 i 14a takie podtrzymywanie nie jest po- 10 trzebne, gdyz powierzchnia wewnetrzna 46 tych elementów ma w przekroju postac litery V i wspóldziala z uksztaltowana analogicznie wklesla powierzchnia 47 wierzcholka wystepu 48. W ten sposób element sterujacy 42 jest ustalony w kie- 15 runku obwodowym i nie potrzebuje bocznego pod¬ parcia za pomoca kuli 5. Dzieki powyzszemu ele¬ ment sterujacy 42 moze byc wezszy niz elementy sterujace 22 i 32.W przypadku elementu sterujacego 52 wedlug fig. 15 i 15a, prowadzenie boczne osiagniete zostalo za pomoca wystajacych na boki wystepów wodza¬ cych 59, okraczajacych wystep 58 wewnetrznego korpusu przegubu i majacych ustawione naprze¬ ciw siebie powierzchnie wiodace 60, za posrednic¬ twem których prowadza one osiowo element ste¬ rujacy 52 wzdluz prowadnic 54 korpusu wewnetrz¬ nego.Na fig. 16—18 pokazano element sterujacy w po¬ staci pierscieniowego grzebienia 62, wykazujacego sie mozliwie maksymalna sztywnoscia. Jak to wi¬ dac na fig. 16, pierscieniowy grzbiet 64 grzebienia 62 wypelnia calkowicie przestrzen pomiedzy zazna¬ czona przy pomocy linii przerywanej wklesla po¬ wierzchnia kulista 10 koszyka oraz zewnetrzna po¬ wierzchnia wewnetrznego korpusu 3 przegubu, wlacznie z przestrzenia wewnatrz prowadnic wzdluznych 4. Pierscieniowy grzbiet 64 posiada przy tym kuliste wyjecia 65 dla pomieszczenia kul 5, równiez zaznaczonych linia przerywana na fig. 16, przy czym kazde z tych wyjec 65 lezy 40 w przedluzeniu pokrywajacej sie z prowadnica 4 szczeliny miedzy zebami 63 wymienionego grze¬ bienia. Pokazane na fig. 16 polozenie kuli 5 wzgle¬ dem grzebienia 62 odpowiada jej polozeniu przy maksymalnie wychylonym wale napedzanym. 45 Na fig. 19 i 20 uwidoczniono koszyki przegubu wedlug wynalazku, uksztaltowane w sposób umoz¬ liwiajacy szczególnie uproszczony montaz tych ko¬ szyków. Koszyk wedlug fig. 19 posiada rowki wzdluzne 18, z których kazdy usytuowany jest po- 50 srodku odpowiedniego okienka 16, Rowek 18 jest na tyle szeroki i na tyle gleboki, ze wchodzi wen wewnetrzny wystep miedzy dwiema prowadnicami zewnetrznego korpusu przegubu. Dzieki temu moz¬ liwym jest szybkie, mechaniczne wsuniecie koszy- 55 ka 17 do wnetrza zewnetrznego korpusu przegubu, po czym do ukonczenia operacji montazu koszyka potrzeba go jeszcze tylko przekrecic o pól po- dzialki.Koszyk 77 wedlug fig. 20 zaopatrzony jest w co 60 najmniej dwóch lezacych po przeciwnych stro¬ nach, miejscach w rowki poprzeczne 78. Podobnie jak w poprzednim przypadku, rowki te sa tak sze¬ rokie i glebokie, ze mieszcza sie w nich wystepy 79 miedzy prowadnicami 72 zewnetrznego korpusu 65 16 71 przegubu. Dzieki takiemu rozwiazaniu, mozna wprowadzic osiowo przekrecony o 90° koszyk do wnetrza tego korpusu. Nastepnie przekreca sie ko¬ szyk z powrotem o 90°, tak, by jego os pokrywala sie z osia korpusu zewnetrznego 71. Ostatnia czyn¬ noscia montazu koszyka jest, podobnie jak w po¬ przednio opisanym przypadku, przekrecenie tego koszyka kól jego osi o pól podzialki, tak, ze jego okienka 76 znajduja sie naprzeciw prowadnic 72.Na fig. 21 pokazano, uksztaltowanie proporcji wymiarowych koszy (87) odpowiadajacego mu grzebienia 82, umozliwiajace wprowadzenie grze¬ bienia do wnetrza koszyka w kierunku od lewej ku prawej stronie, wedlug fig. 21. Aby to bylo mozliwe, srednica a walcowego odcinka na zew¬ netrznym obwodzie koszyka 87 musi byc wieksza od najwiekszej srednicy b grzebienia sterujacego 82. Ponadto, srednica c wewnetrznego obwodu ko¬ szyka musi byc wieksza niz srednica d grzebienia sterujacego w srodku jego luki miedzyzebnej. Tyl¬ ko w przypadku spelnienia powyzszych warunków mozna wsunac grzebien, ustawiony swymi zebami wzdluz osi okienek, osiowo do wnetrza koszyka, a nastepnie ustalic go w polozeniu ostatecznym przez jego przekrecenie o pól podzialki.W ukladzie wedlug fig. 22 i 23 grzebien steru¬ jacy 92 posiada miedzy swymi zebami 93 co naj¬ mniej w dwóch naprzeciw siebie lezacych miej¬ scach 95 splaszczenia montazowe. Umozliwia to osiowe wsuniecie przekreconego o 90° grzebienia sterujacego do koszyka 97, po czym nastepuje przekrecenie go w polozenie robocze.Na fig. 24 i 25 pokazano praktyczna realizacje ukladu przegubowego w odmianie stalej i odmia¬ nie przesuwnej, przeznaczonych dla osi przedniej samochodu.Budowa przegubu pokazanego na fig. 24 odpo¬ wiada w zasadzie budowie przegubu wedlug fig. 6.Odpowiadajace sobie czesci tych dwóch przegubów oznaczono wiec tymi samymi odnosnikami. W po¬ równaniu z przegubem wedlug fig. 6, odmienne jest jedynie uksztaltowanie gwiazdzistego elemen¬ tu ustalajacego 318, który to element nie jest usta¬ lony osiowo za pomoca pierscienia Seegera, lecz jest wpuszczony jednym lub kilkoma ukosnie ku osi zagietymi wystepami swej partii pierscieniowej do odpowiednio uksztaltowanych obwodowych rowków wewnetrznego korpusu przegubu. Dla umozliwienia montazu, opisywany element ustala¬ jacy jest rozciety w kierunku promieniowym.Korpus zewnetrzny 301 przegubu stalego wedlug fig. 24 ma przedluzenie osiowe w postaci walu wielowypustowego 320, zakonczonego gwintowana koncówka, za posrednictwem której jest on pola¬ czony z przednim kolem samochodu. Korpus wew¬ netrzny 303 przegubu natomiast znajduje sie na koncu przegubowej pólosi 321, zaopatrzonej rów¬ niez i na drugim koncu w wewnetrzny korpus 803. Ten ostatni stanowi czesc przegubu przesuw¬ nego 800, wedlug fig. 25, który poza tym, ze brak mu osiowego ustalenia urzadzenia sterujacego 312, uksztaltowany jest tak samo jak przegub staly 300 pokazany na fig. 24. Przegub ten nie bedzie wiec opisywany powtórnie, mimo iz odnosniki cyfrowe na fig. 25 róznia sie swymi setkami od odnosni¬ ków na fig. 24. Zewnetrzny korpus 801 ostatniego74 588 17 18 przegubu zaopatrzony jest na swoim koncu w wa¬ lek wielowypustowy 822, za posrednictwem które¬ go jest on sprzezony ze skrzynia biegów, wzgled¬ nie mechanizmem róznicowym samochodu.Na fig. 26 pokazano w sposób schematyczny róz¬ nice w dzialaniu ukladu walów przegubowych wedlug fig. 24 i 25 zastosowanych do kól przed¬ nich samochodu, w porównaniu do takiegoz ukla¬ du majacego przeguby znanego typu.Litera FQ oznaczono srodek przegubu 300 od strony kola przy wychyleniu zerowym zarówno walu przegubowego 321 wedlug wynalazku, jak i walu przegubowego 325 majacego przeguby zna¬ nego typu. Przez Fw oznaczono srodek tegoz prze¬ gubu 300 od strony kola przy maksymalnym wza¬ jemnym wychyleniu walów przegubowych 321 i 325. W przypadku zastosowania przegubów zna¬ nego typu odleglosc miedzy srodkami przegubów pozostaje stala, wskutek czego srodek Sw przesuw¬ nego przegubu znanego typu od strony skrzyni bie¬ gów wedruje w kierunku srodka F0 przegubu od strony kola. W przypadku zastosowania przegubów wedlug wynalazku, majacych koszyk nieprzesuwny osiowo wzgledem korpusu zewnetrznego, srodek S0 przesuwnego przegubu 800 od strony skrzyni bie¬ gów pozostaje na swoim miejscu, lecz odleglosc miedzy srodkami obydwóch przegubów powieksza sie. Kat FwSoFo jest wiec mniejszy niz kat FwSwFo. Dzieki temu najwieksze wychylenie przy tym samym skrecie kól F0FW jest przy zastosowa¬ niu przegubów wedlug wynalazku mniejsze. To sa¬ mo dotyczy przegubu stalego od strony kola. Prze¬ suniecie S0X jest jak widac z fig. 26 w przypadku zastosowania przegubów wedlug wynalazku mniej¬ sze niz przesuniecie S0SW wystepujace w przypad¬ ku zastosowania przegubów znanego typu. PL PL