Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 23.12.1974 73955 KI. 216,17/20 MKP G01r 17/20 CZYTELNIA U^edu Pnir-rl^&f* Twórcy wynalazku: Krzysztof Wolski, Tadeusz Owsiak Uprawniony z patentu tymczasowego: Akademia Górniczo-Hutnicza im.Stanislawa Staszica, Kraków (Polska) Tranzystorowy kompensator rejestrujacy o zasilaniu bateryjnym Przedmiotem wynalazku jest tranzystorowy kompensator rejestrujacy o zasilaniu bateryjnym, przeznaczo¬ ny do pomiaru sily elektromotorycznej lub napiec stalych, zwlaszcza w warunkach polowych.Znany kompensator rejestrujacy wykonany jest w ten sposób, ze uklad róznicowy jest zasilany z potencjo¬ metru kompensacyjnego, polaczonego z bateria. Uklad róznicowy jest polaczony poprzez przetwornik wibracyj¬ ny i wzmacniacz pradu zmiennego z detektorem fazoczulym. Detektor fazoczuly jest polaczony z silnikiem rewersyjnym, napedzajacym karetke z pisakiem.Kompensator zasilany jest ze zródla pradu zmiennego z sieci.Wada opisanego kompensatora jest to, ze nie nadaje sie do pracy w warunkach polowych, gdyz wymaga on wówczas dokladnego wywazenia w pozycji poziomej, oraz uzycia dodatkowo agregatów pradotwórczych lub przetwornic pradu stalego na zmienny. Zestawy dodatkowych urzadzen zwiekszaja gabaryty i ciezar urzadzenia oraz komplikuja jego budowe, a ponadto pobieraja znaczna moc z akumulatora rzedu kilkudziesieciu watów.Celem wynalazku jest przystosowanie kompensatora rejestrujacy do pracy w warunkach polowych, oraz uproszczenie jego konstrukcji.Cel ten osiaga sie przez skonstruowanie kompensatora, który ma generator, polaczony z przetwornikiem i detektorem fazoczulym oraz róznicowy wzmacniacz pradu stalego. Wzmacniacz wykonany jest w ukladzie mostka na tranzystorach, polaczonego z dwoma przeciwstawnymi ukladami symetryzujacymi, wykonanymi na tranzystorach, sterujacymi mostkiem. Wyjscie zróznicowanego* wzmacniacza pradu stalego jest polaczone z silnikiem pradu stalego.Zaleta tranzystorowego kompensatora rejestrujacego, o zasilaniu bateryjnym, wedlug wynalazku, jest mozliwosc przeprowadzenia pomiarów w warunkach polowych, gdyz nie wymaga dokladnego wywazenia w pozycji poziomej przy pracy. Równiez nie wymaga zasilania z sieci ani z dodatkowych urzadzen zasilajacych.Ponadto kompensator ten odznacza sie prosta konstrukcja, malym ciezarem i wymiarami oraz niewielkim poborem mocy, rzedu kilku watów.Tranzystorowy kompensator rejestrujacy o zasilaniu bateryjnym, wedlug wynalazku, jest uwidoczniony w przykladowym rozwiazaniu na ysunku, na którym fig. 1 przedstawia schematycznie uklad blokowy kompensatora, a fig. 2 - schematycznie elektronowy uklad wzmacniacza. Kompensator ma na .wyjsciu dwa zaciski Zx Z2, z których Zx jest polaczony z jednym z wejsc przetwornika 1 (fig. 1). Natomiast zacisk Z2 jest2 73 955 polaczony z potencjometrem kompensacyjnym 2. Z pozostalych dwóch wejsc przetwornika 1 jedno jest polaczone z suwakiem potencjometru 2 a drugie z generatorem 3. Wyjscie przetwornika 1 jest polaczone poprzez wzmacniacz pradu zmiennego 4 z jednym z wejsc detektora fazoczulego 5. Drugie wejscie detektora 5 jest polaczone z generatorem 3, a dwa wyjscia tego detekora 5 sa polaczone poprzez róznicowy wzmacniacz pradu stalego 6 z silnikiem pradu stalego 7. Silnik pradu stalego 7 jest polaczony mechanicznie z karetka pisaka 8 i z suwakiem potencjometru kompensacyjnego 2. Róznicowy wzmacniacz pradu stalego 6, jest wykonany w ukladzie tranzystorowego mostka, 9, 10, 11, 12 (fig. 2). Uklad mostka jest polaczony z dwoma przeciwstaw¬ nymi ukladami symetryzujacymi, wykonanymi na tranzystorach 13,14,15 i 16.W kompensatorze wedlug wynalazku mierzone napiecie jest podawane na wejscie przetwornika 1, w którym zostaje porównane z napieciem pobieranym z potencjometru kompensacyjnego 2. Przetwornik 1 jest sterowany napieciem zmiennym z generatora 3. Na wyjsciu przetwornika 1 otrzymuje sie napiecie zmienne, proporcjonalne do róznicy napiec: mierzonego i kompensacyjnego. Napiecie zmienne po wzmocnieniu w wzmac¬ niaczu pradu zmiennego 4 jest podane na detektor fazoczuly 5, którego praca jest synchronizowana z praca przetwornika 1 za pomoca generatora 3. Otrzymane napiecie stale z detektora 5 jest podawane na symetryczny róznicowy wzmacniacz pradu stalego 6, który steruje silnikiem pradu stalego 7. Os silnika pradu stalego 7 jest sprzegnieta z karetka pisaka 8 i suwakiem potencjometru kompensacyjnego 2, przez co jest realizowane sprzezenie zwrotne. Przesuw tasmy odbywa sie za pomoca dodatkowego silnika pradu stalego. PL PL