W technice telegrafowania i telefonowa¬ nia bez drutu dO' odbierania fal elektrycz¬ nych uzywano1 dotychczas wylacznie tylko wysokich otwartych anten. Inne formy an¬ ten byly wielokrotnie proponowane, prak¬ tycznego jednakowoz zastosowania w regu¬ larnej . sluztbie telegraficznej * nie znalazly, gdyz, pomimo róznych istron dogodnych, (dzialanie kierunkowe nip. przy aimtenie za¬ mknietej ) musialy ustapic antenom otwartym, . i ze wzgledu na wieksza sprawnosc i latwiej¬ sza budowe tamtych. Rozmiary zamknietej siatki odbiorczej winny byc conajmniej takie same, co i anteny otwartej, jezeli ma ona posiadac równa jej zdolnosc odbierania ener- gji, budowa jej natomiast jest naturalnie znacznie trudniejsza. Za zmniejszeniem zno¬ wu anteny zamknietej do rozmiarów bardzo malych w stosunku do dlugosci stosowanych fal, energja przez nia pobierana bedzie tak nieznaczna, ze odbiór normalny staje sie wprost niemozliwy.Ustroje zamkniete podobnej wielkosci sto¬ sowano dotychczas tylko do pomiarów sily stacji o wysokiej sile promieniotwórczej i to w niezbyt wielkiej odleglosci od stacji. Dowykonania podobnych pomiarów przylacza¬ no do siatki zamknietej detektor ze sluchaw¬ ka. Sila dzwieku, osiagnieta tym sposobem, wystarczala wprawdzie do zamierzonych po¬ miarów, do uzytku telegraficznego' jednako¬ woz sie nie nadawala.Nastreczal sie tu wprawdzie sposób wzmacniania owych slabych impulsów de¬ tektora o tyle, aby otrzymac sile dzwieku dostateczna do ujecia sluchem. Jednakowoz i ten sposób zawodzil najczesciej, a miano¬ wicie z dwóch powodów. Po pierwsze, jeizeli energja stajcjii wysylajacej byla niezbyt wiel¬ ka, albo odleglosc odbiornika od stacji na¬ dawczej znaczna, to pomimo uzywania naj¬ lepszych lamp katodowych, odbiór byl zu¬ pelnie niemozliwy. Z drugiej znowu strony, przy mniejszej odleglosci, zapewniajacej moznosc oidbieriainiiia znaków, odbiór stawal sie znowu niieimozliwy iz powodu izbyt silnych wplywów atmosferycznych.Systematyczne' badania wykryly przy¬ czyny pomienionych zjawisk i przywiodly do urzadzenia, bedacego przedmiotem ni¬ niejszego wynalazku. Energja przejeta przez siatki jest w wiekszosci wypadków tak ma¬ la, ze nie dosiega progu wrazliwosci uzywa¬ nych zazwyczaj detektorów, wobec czego zadne aimplifikatory nic tu pomóc nie zdo¬ laja. Tyczy sie to tak saimo detektorów sty¬ kowych, jak i lampek katodowych w urza¬ dzeniach audjonowych. W razie nawet od¬ bioru, np. przy jednej rurce katodowej, do której dolaczono jeszcze i lampki dalsze, wzrastaja (przy tak niskiej czestotliwosci odbioru) tylko niesymetrycznosci ujawnia¬ jacych sie drgan. Podobnemu wzmocnieniu ulega równiez wszelkie zaklócenie czy to atmosferyczne, czy tez inne, a poniewaz te sa zwykle silniejsze od energji odbiorczej, to w rezultacie otrzymamy przy nieselektyw- r-em wzmacnianiu o malej czestotliwosci nad¬ zwyczaj silne zaklócenia, spowodowane wy¬ ladowaniami atmosferycznemi. Wplywy at¬ mosferyczne uzyskuja zmaczenie tern domkh slejsze, ze przy cewkach odbiorczych mniej¬ szej wielkosci, energja odebrana jest wogóle mniejsza, niz przy zwyklej antenie. Jezeli przeto cewka odbiorcza jest nawet mniej czula na wyladowania atmosferyczne, to w takim wypadku wynika na skutek mniej¬ szej pojemnosci przy wzmacnianiu malej cze¬ stotliwosci przewaga zaklócen.Wedlug niniejszego1 wynalazku przewod¬ nik powietrzny zamkniety moze byc dowol¬ nie malych rozmiarów, w rodzaju np. ramy o boku 1 metra lub jeszcze mniejszym z cew¬ kami o malej ilosci zwojów na kazdej stacji, i zapewnic takiez same lub jeszcze lepsze wyniki, anizeli zwykla antena. Wynalazek polega w swej istocie na tern, ze podobny zamkniety przewodnik odbiorczy, mianowa¬ ny w tekscie dalszym dla krótkosci cewka ramowa, moze byc sprzezony bezposrednio z amplifikatorem, skladajacym sie z prze¬ kaznika katodowego, dzieki czemu pochwy¬ cone drgania wielkiej czestotliwosci, podle¬ gaja wzmacnianiu, dopóki indykator (detek¬ tor lub aiudjion m telefoniem) nie wyfcaize pozadanej amplitudy. Amplifikator musi byc przedewsizystkiem wielokrotny, badz to w polaczeniu szeregowem (kaskadowem), badz takiej budowy, aby prad wielkiej cze¬ stotliwosci przebiegal kilkakrotnie! przez lampki w celu wzimocniieiniiaL Po zia teim przy¬ rzad musi byc nastrojony na wielka czesto¬ tliwosc, co mozna osiagnac np. przez do¬ strajanie obwodu zawierajacego cewke ra¬ mowa, udzielajacego energji siatce pierw¬ szego przekaznika (relais), albo obwodów po¬ srednich, albo obwodu ostatniego amplifi- katora.Wzmocnienie pradów wielkiej czestotli¬ wosci zapomoca lampek katodowych jest sa¬ mo przez sie znane, lecz we wlasciwem po¬ laczeniu z cewka, ramowa, powyzsza kombi¬ nacja pozwala w zupelnosci usunac wymie¬ nione wady. Poniewaz lampka katodowa w polaczeniach wielkiej! czestotliwosci nie posiada progu wrazliwosci, zatem mozna sto¬ sowac poza lampkami wszelki zwyczajny de¬ tektor, który zawsze odpowie na pobudzenie. — 2 —Przyrzad jest wówczas wolny od zaklócen, bedac nadzwyczaj selektywnym.Niniejszy wynalazek otwiera dla tele¬ grafji bez drutu zupelnie nowe drogi. Tak np. z cewka ramowa o boku równym tylko 1 metrowi i podwójnein wzmocnieniu aim- plifikacyjnem w polu wielkiej czestotliwosci mozna bedzie z latwoscia odbierac znaki wszystkich wielkich stacyj europejskich.A wiec po raz pierwszy stalo sie inozliwein wytworzenie w postaci artykulu masowego kompletnych stacyj odbiorczych wlacznie z antena, bez potrzeby rachowania sie, z wa¬ runkami wielkosci pomieszczen. Poniewaz calkowite urzadzenie daje sie zastosowac w dowolnem pomieszczeniu zamkmietem, przeto z korzyscia mozna sie niem poslugi¬ wac na statkach. Na kazdym parowcu moz¬ na zawsze znalesc kajute na pomieszczenie stacji, której montowanie prawie ze zupelnie odpada, a przeciez ta wlasnie czynnosc od¬ grywa nadzwyczaj wazna role. Czas zatrzy¬ mania okretu w dokach, sprawiajacy straty materjalne tern samem odpada; ponadto ni¬ gdy niema pewnosci, ze zmontowana na okrecie stacja odpowie potrzebom. W wielu wypadkach budowa stacji iskrowej byla nie¬ mozliwa, np. na malych parowcach rybac¬ kich, poniewaz niski maszit nie pozwalal na umieszczenie anteny pozadanej sprawnosci.Dalszym bardzo waznym krokiem naprzód jest okolicznosc, ze, zawdzieczajac selektyw¬ nosci wzmocnienia wielkiej czestotliwosci, mozna w jednem pomieszczeniu ustawic obok siebie kilka cewek ramowych z odbiornikami i zapomoca tych cewek 'odbierac jednocze¬ snie rozmaite fale bez powstawania wzajem¬ nych zaklócen. Zwykle anteny celu tego osia¬ gnac nie pozwalaja.Wiadomo, ze antena zamknieta, wykazu¬ je elekt kierunkowy, albowiem przy usta¬ wieniu jej plaszczyzny w kierunku równo¬ leglym do kierunku fali przybywajacej przyj¬ muje maximum energji, zas przy ustawieniu prostópadlem — minimum energji. Skoro chodzi o prawidlowy odbiór telegraficznych lub telefonicznych komunikatów, to nalezy zawsze ustawiac dokladnie plaszczyzne cew¬ ki ramowej w kierunku przyjmowanych fal.Na tern poileigaj równiez sysitem goaiioinefcryicizr ny odbioru, wedlug którego uklad antenowy daje sie obracac. Urzadzenia tego rodzaju posiadaja jednak te wade, ze wskutek wiel¬ kiego formatu zwyklych anten kierunko¬ wych, transportowanie ich jest nadzwyczaj utrudnione, ustawianie polaczone jest ze strata czasu, i ze wreszcie budowa tych urza¬ dzen wymaga odpowiedniego1 terenu.Przy zastosowaniu cewki ramowej o ru¬ chu obrotowym zgodnie z wynalazkiem otrzymuje sie odbiór, który te niedogodnosci' zupelnie usuwa;. Nowe urzadzenie dzieki ma¬ lym wymiarom cewki ramowej, która po¬ nadto moze byc skladana, jest dogodne' do transportowania, latwe do postawienia i nie¬ zalezne od rozporzadzalnej przestrzeni.Sprawnosc tego przyrzadu mozna jeszcze spotegowac przez wlasciwe uksztaltowanie cewki ramowej, oraz polaczen i zastosowa¬ nie innych urzadzen pomocniczych. Jeden z najistotniejszych warunków osiagniecia ce¬ lu wynika z rozwazan nastepujacych. Dla wysledzenia kierunku stacji nadawczej naj¬ lepiej! jest ustawic cewke ramowa na mini¬ mum odbioru. Nastawienie jest najostrzejsze wtedy, kiedy odbiór zupelnie zginie. Okazuje sie jednak, ze w wielu wypadkach nie daje sie to z laitiwoscda osiagnac i miniitmum* nie wykazuje dostatecznej ostrosci. Doswiadcze¬ nia z tern urzadzeniem wykazaly, ze obok dzialania pola czysto magnetycznego, na które, jak wiiadlomo, systemy zamkniete1 reia- guja przedewszysitkiem, wystepuje jeszcze efekt (antenowy), zalezacy od wysokosci po¬ lozenia cewki ramowej nad powierzchnia ziemi, a wiec wywolywany przez pole elek¬ tryczne. To ostatnie wywiera wszechstronne oddzialywanie na cewke, w przeciwienstwie do kierunku dzialania magnetycznego, posia¬ dajacego kierunek okreslony. Rzeczony efekt dodatkowy wzmacnia wprawdzie przyjmo¬ wana przez cewke ramowa energje, oslabiajednak ostrosc kierunku, poniewaz minimum odbioru staje sie niedokladne. To oddzialy¬ wanie pola elektrycznego moze byc usuniete rozmaitemi srodkami, w zaleznosci od oko¬ licznosci lub warunków. Dla usuniecia od¬ dzialywania pola elektrycznego-w urzadze¬ niu konieczna jest rzecza jak niajsymetrycz- niejszy uklad cewki ramy pod wzgledem elektrycznym, jak równiez polaczen z apa¬ ratami, poniewaz wtedy wytworzone przez pole elektryczne prady w rozmaitych cze- scialch1 unzadizien zinoisza sie wzajeminie. Do- swiiadiczianiiia udowoidJnily,, ze, o ile sie, uda symetryczne rozlozenie calego aparatu od¬ biorczego, to wtedy staje sie mozliwem osia¬ gniecie nadzwyczaj ostrego wykierunkowa- nia, pozostawiajace daleko poza; soba to wszystko, co w tym kierunku bylo osiagnie¬ te dotychczas. Dzialanie to zostaje jesz,cze spotegowane przez luzne' zwiazanie rlamy z aimplifikatorem.Rysunek wyobraza przedmiot wynalazku w kilku rozmaitych przykladach wykonania, Fig. 1—5 przedstawiaja rozmaite sposoby polaczen dla urzeczywistnienia pomyslu. Na wszystkich figurach uzwojenie cewki ramo¬ wej oznaczone jest cyfra 1. Urzadzenie ani- plifikatora wielkiej czestotliwosci moze byc rozmaite. Na fig. 1 jest przedstawiony, w po¬ staci przykladu, amplifikator wielkiej cze¬ stotliwosci potrójny, skladajacy sie z lam¬ pek -2, 3 i 4. Szeregowe polaczenie lampek moze byc w sposób zwykly, np. przez kon¬ densatory sprzegajace 5, 6. Obwody anodo¬ we sa zaopatrzone w samoindukcje 7, 8, 9 i 10 oznaczaja wielkie opory omowe, przez które prad plynie. Wielokrotne' wzmocnienie przeslanej przez cewke ramowa energji o wielkiej czestotliwosci moze nastapic i w lampce, jezeli ta jest zaopatrzona w urza¬ dzona w sposób zwykly cewke zwrotna, jak to np. wskazuje fig. 3, na której ta cewka jest oznaczona cyfra 11 i lezy w obwodzie anodowym lampki 2, która celem odprowa¬ dzenia wzmocnionej energji wielkiej czesto¬ tliwosci do obwoidn siatki jiest sprzezona z cewka 12 obwodu 13, który równiez pola¬ czony jest z siatka lampki.W wypadkach, gdy chodzi o odbiór fal niegasnacych z interferencja, fig. 4 przed¬ stawia polaczenia urzadzenia, zbudowanego w czesci odbiorczej wedlug fig. 3. Sklada sie ono np. z dwu aimplifikatorów wielkiej cze¬ stotliwosci 2 i 3, przyczem obwód anodowy drugiej lampki jest sprzezony cewkami U i 12 z polaczonym z siatka obwodem 13. Da otrzymania dudnien sluzy lampka generato¬ rowa katodowa 14, która w sposób znany oddzialywa na obwód rezonansowy 15, przy¬ czem siatka lampki jest sprzezona z konden¬ satorem zmiennym 16, a obwód anodowy cewkami 17 i 18 z obwodem 15. Fig. 5 wy¬ obraza odnosny odbiornik z lampka audjo- nowa w znanem polaczeniu zwrotnem. Za¬ równo obwód siatki, jak i obwód anodowy lampki 19 sa sprzezone z cewka ramowa 1* Przy teim polaczeniu lampka, dziala jako amplifikator wielkiej czestotliwosci, jak rów¬ niez w charakterz.e audjcnu.Ujmowalnosc zmyslami energji otrzymy¬ wanej po wzmocnieniu moze byc osiagnieta rozmaitemi sposobami. Fig. 1 przedstawia ¦np. przylaczenie obw^odu 20 z detektorem 21 i telefonem 22 w sposób zwykly do obwodu anodowego ostatniej lampki wzmacniajacej 4. Zamiast detektora moze byc uzyty au- djon 23 (fig. 3 i 4) lub wreszcie, jak wska¬ zuje fig. 5, audjon 19 w polaczeniu zwrotnem.Polaczenie amplifikatora wielkiej czesto¬ tliwosci z rama 1 mozna równiez uskutecz¬ nic rozmaitemi sposobami. Dla mozliwego zwiekszenia 'Selektywnosci urzadzenia i wy¬ korzystania najwlasciwiej jest, jak ta wzmiankowano we wstepie, zastosowac luz¬ ne sprzezenie'. W tym celu z cewki ramowej 1 i przyrzadów dostrajajacych, np. kondensa¬ tora 24, tworzy sie obwód rezonansowy, na¬ strojony tylko na odbierane fale o wielkiej czestotliwosci.* Z tym obwodem moze byc sprzezony galwanicznie, pojemnosciowo lub indukcyjnie dowolny inny obwód aparatury odbiorczej. Wedlug fig. 1 pierwsza lampkawzmacniajaca 2 jest przylaczona wprost do ioncówek kondensatora' 24. Fig. 2 przedsta¬ wia sprzezenie indukcyjne, gdzie w obwód -cewki 1 wlaczona jest oprócz, kondensatora nastrajajacego jeszcze cewka pierwotna 25, oddajaca energje cewce wtórnej 26, do któ¬ rej przylaczony jest odbiornik. Pozadane luzne Sprzezenie odbiornika najlepiej daje sie urzeczywistnic zapomoca wtórnego ob¬ wodu odbiorczego (np. fig. 3 i 4). Obwód wtórny 13 posiada cewke 27 dla sprzezenia % obwodem ramy, kondensator zmienny 28, jak równiez cewke 12 dla sprzezenia zwrot¬ nego z amplifikatorem wielkiej czestotli¬ wosci.T)la osiagniecia najwyzszej selektywno¬ sci tlumienia obwodów rezonansowych win¬ ny byc jak najimniiejlsze. Tb wymaganie na¬ potyka w pewnych warunkach przy ksztal¬ towaniu obwodu ramowego na trudnosci, mianowicie kiedy wypada brac pod uwage osiagniecie mozliwie wielkiego obszaru fal.Dla otrzymania mozliwie malego tlumienia powininiai ceiWkal raimowa posiadac jak naj¬ mniej zwojów, aby nie powiekszac bez. po¬ trzeby oporu omowego. Okazalo sie przeto celowem stosowanie dla okreslonych granic fal umieszczac w obwodzie odbiorczym pier¬ wotnym oprócz zwojów ramowych jeszcze eewke dodatkowa 29. Wielkosc tej cewki po¬ winna odpowiadac wielkosci fali przejmo¬ wanych kazdorazowo oscylacyj. Doswiaid- czenia wykazaly dalej, ze dlugosc drutu cewki ramowej ma pewien okreslony dogod¬ ny stosunek do dlugosci fali odbieranej. Po¬ niewaz sila eleiktroimotorycz;n?a wywolana w cewce przez fale jest proporcjonalna do plaszczyzny uzwojenia, to znaczy do iloczy¬ nu pola przekroju poprzecznego i ilosci zwo¬ jów, moznaby wiec przypuszczac, ze powiek¬ szenie dlugosci drutu bedzie korzystne.W rzeczywistosci jednak najkorzystniejsze dzialanie wystepuje wtedy, gdy dlugosc drutu ramy wynosi od 1/8 do 1J14 dlugosci fali. Powiekszenie dlugosci drutu nie tylko nie powiefcsiz;a energji, leeiz przeciwnie, sila glosu jeszcze slabnie. Jezeli zas dlugosc dru¬ tu zmniejszyc ponizej 1/8, to stan cewki przestaje byc niby - ustalonym i sila glosu równiez spada.Jak to juz bylo zaznaczone we wstepie, wymiary cewki ramy odbiorczej moga byc utrzymane wedlug niniejszego wynalazku w granicach bardzo malych. Wymiary te znajduja sie w takim porzadku wielkosci, ze pole cewki ramowej moze byc uzyte w spo¬ sób podobny, jak cewki sprzegajace i dosta- jajace w radiotelegrafji 'zwyklej. W mysl ni¬ niejszego wynalazku funkcja ta.' zostaje prze¬ kazana cewce ramowej, przez co, po raz pier¬ wszy zostalo wprowadzone do radjotelegra- fji urzadzenie, w którem organ, przyjmuja¬ cy drgania, sluzy jednoczesnie za ogniwo sprzegajace lub dostrajajace dla wewnetrz¬ nej aparatury odbiorczej. Fig. 3—5 pokazu¬ ja rózne przyklady wykonania odnosnego urzadzenia. Cewka sprzegajaca 27 obwodu odbiorczego wtórnego 13 (fig. 3 i 4), dalej cewjkai sprzegajacia 30 obwodu rezonamsowe¬ go 15 heiteiroidyny (fig. 4) i wrefcizicie cewka* siatki 31, jak równiez cewka zwrotna na 32 audjonu (fig. 5) sa bezposrednio sprzezone z polem cewki ramowej 1. Unika sie przez to zwyklych cewek sprzegajacych w obwo¬ dzie odbiorczym pierwotnym, np. cewki 25 (fig. 2) i osiaga sie jedno-czesnie redukcje tlumienia w obwodzie ramowym, a zatem i lepsze dzialanie selektywnosci urzadzenia.Przy ramie odbiorczej umocowanej na stale lub przy zastosowaniu ramy obrotowej dla prawidlowego przyjmowania komunika¬ tów, podczas któreigo rama zachowuje kie¬ runek fali przyplywajacej, mozna cewki przyrzadu odbiorczego, sluzace do sprzegania z rama, umiescic np. wewnatrz tejze w ten sposób, ze sa wtedy przejtrhowane przez pole tej ramy. Zarazem moga one posiadac zwy¬ kle w technice stosowany ruch obrotowy dla zmiany sprzegania wzgledem ramy 1.Przy korzystaniu z calego przyrzadu od¬ biorczego w celaJch okreslania] kierunku zdra¬ dza atoli podobne urzadzenie braki, którewystepuja glównie w postaci zaklócajacych oddzialywan na efekt kierowniczy, sile ener¬ gji odbiorczej i na tom. Kiedy np. cewka ra¬ mowa jest ustawionai na minimum odbioru, natenczas plaszczyzna jej skierowana jest prostopadle do kierunku rozchodzenia sie fal. Lecz cewki sprzegajace, których plasz¬ czyzny uzwojen nie znajduja sie w tern sa¬ mem polozeniu wzgledem pola odbioru, po¬ chlaniaja energje i wplywaja wskutek tego na ostrosc wykierowywainiia, a •zaltem i na ostrosc usitajwieinfliai, letóre w tym wypad- ku zatraca swa ostrosc do minimum. Ody zas mamy do czynienia z odbiornikiem he- terodynowym, to cewka heterodyny wytwa¬ rza pole magnetyczne, którego kierunek nie zgadza sie z kierunkiem pola fali przyjmo¬ wanej. Dalsza niedogodnosc polega na tern, ze np. energja fal-przyjetych przez cewki .sprzegajace nie zgadza sie co do fazy z ener¬ gja fal przyjetych przez cewke ramowa.W tym wypadku energja przyjeta przez „cewki, przeciwdziala energji, przyjetej przez cewke ramowa, co oslabia sile odbiorcza.W szczególnosci przy pracy z falami krót- kiemi uwydatnia sie wplyw pól cewek na kierunek pola fali odbieranej, co mo'ze wy¬ wolac zmiany fali, a przy odbiorze heterody- nówym: wahania tonu.Celem usuniecia tych wad stosuje sie, wedlug dalszych punktów wynalazku, takie urzadzenie cewek, umocowanych symetrycz¬ nie za osia cewki ramowej, równiez syme¬ trycznie wzgledem osi, ze pola ich, o ile sa wlaczone do obwodów, posiadaja zgodny kierunek z polem cewki ramowej we wszel¬ kich polozeniach ramy. Mozna to wykonac np. wedlug schematów uwidocznionych na fig. 6 i 7. Cewki odbiorcze 11, 12 i 27, jak równiez cewki pobudzenia pomocniczego 17, 18 i 30, wedlug polaczen na fig. 4, sa umo¬ cowane na osi obrotu 34 cewki ramowej 1 (fig. 6), lub tez moga byc umieszczone sy¬ metrycznie wzgledem osi obrotu, w wypadku danym sa podzielone na równe czesci (fig. 7) i umocowane do ramy, przyczem pola wszystkich cewek i ramy 1 sa równolegle- Równiez cewki 31 i 32 zwrotnej spreznosci odbiornika audjonowego (fig. 5) moga po¬ siadac urzadzenie podobne. Takie same dzia¬ lania szkodliwe, jak byly opisane dla cewek sprzegajacych, wystepuja równiez w mniej¬ szym, lub wiekszymi stopniu w cewkach przy¬ rzadu odbiorczego, które sluza innym celom np. dla dostrajania. Cewki te przy odbiorze kierunkowym mozna równiez w mysl wyna¬ lazku, umiescic w podobny sposób.Przy takiem stalem umocowaniu cewek pomocniczych regulowanie cewkami przez przekrecanie cewek sprzegajacych wzgledem pola ramy jest niemozliwe. A przeciez zrzec sie tego przy odbiornikach zwrotnych z he- .terodyna nie mozna. Ten brak daje sie od- . czuc szczególnie dotkliwie przy uzwojeniach .pierwotnych odbiornika ze sprzezeniem zwrotnem wedlug fig. 5. Aby pomimo to móc regulowac sprzezenia, zostaje wlaczony w mysl daUszych pnnktów niiinieijteizego wy¬ nalazku w obwód cewki, której sprzeganie .ma byc zmienne, w szczególnosci w obwód cewki sprzegajacej 32 (fig. 5), zwykly ele¬ ment ustawialny, zatpoinoca którego dla osiagniecia dostrajania sprzegania mozna do¬ wolnie zmieniac opór obwodu. Takim ele¬ mentem moze byc naprzyklad zmodyfiko¬ wany kondensator, warjometr lub opory zmienne. Mozliwem jest równiez zastosowa¬ nie w tym celu zmiennego kondensatora Zt. równolegle don przylaczona cewka, tak zwany wentyl O' wielkiej czestotliwosci.W wypadkach, kiedy ma sie do czynie¬ nia ze stosunkowo malemi ramami 1, prze¬ waznie w urzadzeniach kierunkowych, moz¬ na calkowity przyrzad odbiorczy uproscic bardzo znacznie, nadajac cewkom sprzega¬ jacym 11, 12, 17, 18, 27, 30 (fig. 4, 6, 7) tudziez ewentualnie takze cewkom dostraja¬ jacym, budowe analogiczna do budowy cew¬ ki ramowej. Sluza one jednoczesnie i do odbierania energji z przestrzeni. Realizacja tego pomyslu prowadzi dalej do skojarzenia tych cewek z cewka ramowa w jedna calosc^np. przez umieszczenie ich w jednej odpo¬ wiedniej oprawie lub ramie. Sprowadza sie wiec wszystko do jednej ramy, która sklada sie z,kilku czesci. Urzadzanie podobne cewki ramowej z wielu wzgledów jest korzystne, gdyz mozna uzyc sarniej raimy w ceki do¬ strajania. Wogóle zbudowanie cewki ramo¬ wej z kilku czesci mozna wykonac badz to przfez podzial uzwojenia jednej ramy, badz tez przez polaczenie w jeden zespól kilku ram, wyposazonych kazda w odrebne uzwo¬ jenie. Poszczególne czesci cewki ramowej moga posiadac przytem te same wymiary geometryczne i byc umieszczone i urzadzo¬ ne w ten sposób, aby byly przecinane przez jedno i to samo pole, czyli posiadaly wspól¬ na os uzwojen, lub tez tak, aby plaszczyzny uzwojen czastkowych sie zlewaly. Podobne urzadzenia z cewkami podzielonemi. przed¬ stawiaja w postaci przykladów fig. 8, 9 i 10.Cewka ramowa w tym wypadku podzielona jeist np. ma eizitery czesci la, Ib, lc, Id. Fig. 8 wyobraza) wypadek, kiedy wszystkie cze¬ sci posiadaja wspólna os uzwojenia, a fig. 9 i 10 dwa urzadzenia, w których plaszczyzny pojedynczych czesci sie zlewaja. We wszyst¬ kich wypadkach takie urzadzenie dla odbio¬ ru kierunkowego moze posiadac ruch obro¬ towy naokolo osi srodkowej 34. Poszczegól¬ nie czesci moga byc laczone zapomoca wty¬ czek lub przelaczników z przyrzadami od¬ biornika. Czesci te moga, stosownie do urza¬ dzenia lufb celu, ptrzejimowac role cewki sprzegajacej lub sprzegajacej zwrotnie fig. 6 i 7, lub tez dla dostrojenia obwodu pier¬ wotnego mozna je laczyc szeregowo lub rów¬ nolegle, albo grupami. Odpowiednie mozli¬ wosci polaczen w zespole ze zmiennym kondensatorem 24, lub odnosnemu konden¬ satorami czesciowemi 24a—24d przedstawia¬ ja fig. 11—15.Przy zmontowaniu cewki ramowej z po- • szczególnych ram wedlug fig. 8, 9 i 10 moz- iniaj regulowac niaiatrojenie i sprzezenie izapo- moca wzajemnego przesuniecia cewek cze¬ sciowych, np. sposobem stosowanym w zwy¬ klym warjometrze suwakowym. Jednako¬ woz nalezy baczyc, aby przy przesuwaniu nie ulegla zmianie orjentacja poszczególnych cewek wzgledenTkieruiiku calkowitego pola odbiorczego. - Me jest konieczne, aby cewki elementar¬ ne (czesciowe) posiadaly jednakowe wymia¬ ry zewnetrzne, lub co do wartosci elektrycz¬ nych; przeciwnie moga sie one róznic, zalez¬ nie od warunków zastosowania. Dla zmiany dostrojenia ziaipomaca laczenia szeregowego równoleglego, lub grupami najwlasciwiej wykonac je wszystkie równemi. Skoro' na¬ tomiast poszczególne czesci maja byc uzyte, do regulowania sprzezenia, natenczas w wie¬ lu wypadfctaich korzystniej je$t niaJdac ,im rózne wymiary, np. cewke odbiorcza wtórna, majaca uskuteczniac slabe sprzezenie, za¬ opatrzyc w mniejsza ilosc izwojów."W podob¬ ny sposób mozna stosowac cewki z mniejsza iloscia zwojów do przylaczenia, np. obwo¬ dów pomocniczych, lub aparatów pomocni¬ czych do celów specyficznych, np. pomia¬ rów, przylaczenia mikrofonów lub t. p.Cewki ramowe poszczególne wedlug urza¬ dzenia, wskazanego na fig. 8, moga posiadac takie wymiary zewnetrzne i ksztalt, aby umiescily sie wzajemnie jedna w drugiej, co pozwala w sposób najprostszy na nadawanie im obrotu wzgledem siebie o 90°, w celu wylaczenia z pola dzialanie fali przybywa¬ jacej. Podobne urzadzenie ma ze stanowiska niniejszego wynalazku to znaczenie, ze moz¬ na zupelnie wylaczyc niepotrzebne cewk'i elementarne z pola odbiorczego, aby nie 'za¬ klócaly poila, lub dziiaia/nia aparatu odbior¬ czego. Do takiego celu mozna równiez uzyc urzadzenia obrotowego dla cewek pomocni¬ czych, umieszczonych wewnatrz ramy (fig. 6 i 7).Podzial cewki ramowej, t. j. montowa¬ nie zespolów cewek w postaci odbiornika jedncliiego, pozwala stosowac te zwiezla bu¬ dowe urzadzenia odbiorczego i do innych je¬ szcze niz wyzej wzmiankowanych celów. We wstepie bylo.juz zaznaczone, ze jedna z istot-nych zalet wynalazku jest okolicznosc, ze wskutek wysokiej selektywnosci urzadzenia mozna wewnatrz jednej ramy umiescic obok siebie • kilka urzadzen do pozibaiwioaiego zaklócen odbioru rozmaitych fal. Doswiad¬ czenia wykazaly, ze mozliwym jest' nawet odbiór wielokrotny przy pomocy jednego tylko aparatu, którego cewki elementarne sa polaczone z poszczególnemu odbiornika¬ mi i nastrojone na rozmaite fale.Oprócz cewek odbiorczych, strojowych i sprzegajacych, wywieraja niekiedy dziala¬ nie zaklócajace równiez i przewody laczace poszczególne aparaty odbiorcze, które to zja¬ wisko wynika ze zmiany polozenia tych przewodów wzgledem ramy. W dalszem prze¬ to rozwinieciu wynalazku te czesci odbior¬ nika, któreby mogly wplywac na natezenie dzwieku, ttib na ton, majwlasciwiej jest urza¬ dzic w ten sposób, aby wykonywaly one ruch obrotowy razem z cewka ramowa, jak to uwidoczniono na fig. 16. Os obrotu 35 ra¬ my i, przepuszczona przez lozysko 36, zo¬ staje wprawiana w ruch przy pomiocy kólka recznego 37. Na osi tej osadzona jest skrzyn¬ ka 38, zawierajaca aparat, np. heterodyne i amplifikator. Obrót nie wywoluje przeto zadnych zmian w polozeniu wzajemnem tych czesci wzgledem ramy. Przewody do bateryj 39 i tieleloimi 22 moga wychodzic 'nazewnatrz przez os.We wszystkich opisanych powyzej pola¬ czeniach i urzadzeniach wymaganiem istot- nem jest, jak to wskazano na wstepie, za- obowiajnie jak najdoMialdiniejsizej symetrji elektrycznej. O ile jest to uwarunkowane roz¬ mieszczeniem przestrzennem, to zadanie to czesciowo jest juz wypelnione w urzadze¬ niach, w których cewki dostrajajace, sprze¬ gajace i aparaty zajmuja polozenie niezmien¬ ne wzgledem cewki ramowej. Co sie tyczy samej cewki ramowej, to zachowanie syme¬ trji daje sie osiagnac latwiej, kiedy dziala¬ nie pojemnosciowe cewki wzgledem ziemi jest najmniejsze. Znane dotychczas systemy zamkniete do chwytania drgan elektrycznych posiadaja taka budowe, ze jeden bok petlicy jest równolegly do powierzchni ziemi. Pote¬ guje to jednak pojemnosc wlasna urzadze¬ nia, obok tego powstaja sitiraty wskutek pra¬ dów ziemnych. Dla usuniecia tych wad na¬ lezy ustawic rame w ten sposób, aby jeden jej bok mial kierunek-pochyly wzgledem po¬ ziomu. Najkorzystniej jest, aby kat nachy¬ lenia byl mozliwie najwiekszy odpowiednio do wielkosci ramy. Skoro np. chodzi o ra¬ me kwadratowa, to nalezy umiescic ja w ten sposób, aby jeden z wierzcholków tejze przypadal najblizej do ziemi, a oba przyle¬ gle boki byly pochylone pod katem 45°, jak to jest wyobrazone w charakterze przykladu na fig. 5, 6, 7, 8, 10 i 16.Podobne ustawielniia katowe wykazuja te dalsza korzysc, ze przy wiekszych .umocowa¬ nych na stale ramach potrzebny jest tylko jeden maszt lub wieza, podczas gdy obecnie zamkniete przewodniki powietrzne odbior¬ cze wymagaja zawsze kilku podpór. Katy górny i dolny ramy sa przymocowane do masztu srodkowego, a- oba pozostale scia¬ gniete linka. Przy odbiorze wielokrotnym mozna umiescic bezposrednio dwie, lub, kilka cewek ramowych pojedynczych na jednym wspólnym maszcie.Wazniejsza jednak jeszcze rzecza, niz sy- metrja zewnetrzna budowy, jest usuniecie niesymetrycznosci uwarunkowanych polacze¬ niami. Tutaj nalezy zwrócic szczególniejsza uwage na osiagniecie symetrycznego podzia¬ lu natezen, wywolywanych przez pole elek¬ tryczne. Niesymetrycznosc pochodzi z przy¬ laczenia ramy do organów dostrajajacych obwodu raimy, lub przy bezposredniem sprzezeniu z obwodem odbiorczym. W celu usuniecia tych niesymetrycznosci najwlasci¬ wiej jest zastosowac polaczenia obwodu ra¬ mowego wedlug'fig. 17. Konce cewki ramo¬ wej 1 sa polaczone z kilku (w wypadku da¬ nym z dwoma) kondensatorami zmiennemi 40 i 41, których srodki sa . uziemione. Po dobne urzadzenie mozna równiez zastosowac we wszystkich polaczeniach wskazanych nafig. 1—5. Prosty obrót kondensatorów 40 . i 41 pozwala usunac niesymetrycznosc i wy¬ znaczyc ostry punkt zerowy dla odnosnego kierunku. Kondensatory mozna oczywiscie zastapic i innemi oporami ustawialnemi dla pradów zmiennych, np. ustawialnemi cew¬ kami.Inny sposób osiagniecia symetrji pola¬ czen polega na zastosowaniu opisanego juz powyzej podzialu cewki ramowej. Dopiac tego mozna przez polaczenie cewek elemen¬ tarnych paraimi w ten sposób, aby przy tym samym kierunku pola; posiadaly one uzwoje¬ nia przeciwbiezne, dzieki czemu konce tych cewek wykazuja jednakowe potencjaly (o ile sa one wywolywane przez pole elektryczne), które naturalnie Wzajemnie sie zobojetniaja.Jezeli przeto do tych punktów przylaczymy aparat, to dzialanie pola elektrycznego na efekt kierunkowy zostaje zupelnie zniesione.Polaczenie podobnego rodzaju do cewek zwrotnych przedstawia fig. 18, wyobrazajaca w charakterze przykladu polaczenie wedlug fig. 5, zupelnie zmienione w sensie dosko¬ nalej symetrji polaczenia aparatu odbiorcze¬ go z audjonem i sprzezeniem zwrotnem.Cewka ramowa posiada np. dwie czesci la i Ib, z któremi sprzezona jest w sposób od¬ powiedni lampka katodowa 19. Punkty 42, 43 przylaczenia sprzezenia zwrotnego' winny równiez lezec symetrycznie, czyli ze miusza one sie znajdowac posrodku cewek symetrji la i Ib. Energji heterodynowej lampki nie mozna juz regulowac zmiana sprzezenia zwrotnego, lecz trzeba sie uciec do srodków regulacyjnych, opisanych i przedstawionych na fig.5. , Moga zachodzic wypadki, w których za¬ stosowanie opisanych polaczen symetrycz¬ nych nie jest mozliwe, nip. przy tylko co opi¬ sanych odbiornikach ramowych, w których nie daje sie osiagnac i w ten nawet sposób zupelna symetrja. W tych wypadkach moz¬ na jednak przez zastosowanie srodków ze¬ wnetrznych równiez z pewnem mniejszem, lub wiekszem powodzeniem usunac wplyw pola elektrycznego. Podobny srodek moze polegac np. na zrównowazeniu sil elektrycz¬ nych, wywolanych w ramie oddzialywaniem indukcyjnem pola elektrycznego kondensa¬ torami, przylaczonemi do uzwojen ramy, wskutek czego nie wywieraja one dzialania ¦na odbiornik. Podobnemi srodkami wyrów- nawczemi moga byc druty odpowiedniej po¬ jemnosci lub t. p., umieszczone w. sposób wlasciwy w bliskiem sasiedztwie cewki ra¬ mowej.* Inny znowu sposób zniesienia szkodliwe¬ go dzialania pola elektrycznego polega na calkowitem oslonieniu tegoz, co-daje sie naj¬ prosciej osiagnac przez umieszczenie nad cewka ramowa i urzadzeniem odbiorczem po¬ ziomej sieci drucianej w odpowiednim punk¬ cie uziemionej.Zbudowana na podstawie tych wywodów cewka kierunkowa wykazuje doskonale wy¬ niki praktyczne. Posiada jednak ten jeszcze brak, ze, wyznaczajac z ogromna scisloscia linje przyplywajacych fal,, nie daje mozno¬ sci wykrycia kierunku tychze.W mysl dalszych punktów pomyslu ni- niiejisizego braik ten daje isiie usunac przez za¬ stosowanie przy wykierunkowaniu fal elek¬ trycznych ukladu oslon. Uksztaltowanie i rozmieszczenie tego ostatniego wywiera Avplyw na pobudzanie w ramie odbiorczej, co daje moznosc okreslenia kierunku, w ja¬ kim fala przyplywa.Mozna w tym celu uzyc np. oslony meta¬ lowej pochlaniajacej! lub cewki dostrajaja¬ cej. Dzialanie podobnego ukladu oslaniaja¬ cego przejawia sie w ten sposób, ze skoro znajdzie sie on pomiedzy stacja wysylajaca i cewka kierunkowa, to minimum staje sie nie oisitire, -sikoro 'zas olslona przypaidnie poza cewka kierunkowa, natenczas nie daje sie spostrzec jakikolwiek namacalny wplyw na minimum.Bardzo jest korzystne sprzezenie ukladu oslonionego z mechanizmem, uruchomiaja¬ cym cewke kierunkowa, aby wskazówka tej-ze wykazywala bezposrednio kierunek fali przyplywajacej.Zamiast metalowej oslony mozna równiez uzyc otwartej dostrojonej anteny. Znana jest rzecza przy antenach otwartych, ze przez zastosowanie drugiej anteny otwartej mozna osiagnac oslonienie pola elektrycz¬ nego. Doswiadczenia wykazaly, ze równiez i pole magnetyczne, na które reaguje cewka ramowa, pozwala sie ogrodzic, przez uzycie anteny otwartej i ze przy odpowiednim do¬ borze wymiarów anteny otwartej mozna cew¬ ke ramowa najzupelniej oslonic cieniem an¬ teny otwartej. Kiedy antena otwarta znaj¬ duje sie przed cewka ramowa, to jest po¬ miedzy wysylaczem i cewka, oslabia wzbu¬ dzenie w cewice, skoro zais antena znajduje sie poza cewka, to wtedy wystepuje nawet wzmocnienie wzbudzenia cewki. Daje to moznosc wykrywania kierunku przyjetych przez cewke drgan. Sposób dzialania takiej anteny moze byc wyjasniony jak nastepuje (fig. 19).Jezeli przyjac, ze powierzchnia fali elek¬ tromagnetycznej trafia na nastrojona ante¬ ne otwarta 44, to patrzac w kierunku rozcho-. dzenia sie fal (strzalka S), otrzymany wek¬ tor elektryczny E0 jest skierowany do góry, a magnetyczny H0 na prawo, W nastrojonej antenie 44 powstaje tedy wspólfazowy z H0 i skierowany ku górze prad, który w warun¬ kach ustalonych przybiera wartosc, zalezna od wysokosci h i oporu R anteny.Prad teri wywoluje pole Hl9 które poza antena, obserwowane w kierunku fali, posia¬ da kierunek na lewo, a przed antena — na prawo. A zatem pole to przed antena wzmac¬ nia, a za antena oslabia pole pierwotne. Pole ogólne za antena 44 moze w pewnych warun¬ kach na odpowiedniej odleglosci r spasc do zera, co znaczy, ze powstaje tam tak zwany „cien magnetyczny4'.Powyzsze urzadzenie moze znalezc przeto zastosowanie do wykrycia, przy odbieraniu zapomoca cewki ramowej, kierunki! stacji wysylajacej i kierunku fali. Obrót cewki ra¬ mowej wykrywa kierunek stacji nadawczej, przyczem jednak kierunek fali pozostaje je¬ szcze niewyznaczonym. Jezeli jednak ure¬ gulowac warunki w ten sposób, ze cewka ramowa zostanie zupelnie pograzona w cien, to ustawiony uprzednio, na maksimum od¬ biór staje sie równym zeru. Teorja wykazuje, ze w tym wypadku zachodzi zwiazek: 60. h* , = - ¦¦*— omów. r2 Ustawiwszy przeto otwarta antene okre¬ slonej wysokosci na okreslonej odleglosci od cewki ramowej, mozna zapomoca regulo¬ wania tylko oporu tejze anteny wywolac za¬ nik wzbudzania.Przy wyznaczaniu kierunku zapomoca odbiornika ramowego wedlug wynalazku od¬ czytywanie jest najlepsze na skali zlaczo¬ nej z'przyrzadem. Jezeli skala jest podzie¬ lona na stopnie, to niezbedne jest przed¬ wstepne ustawianie. Pomimo to wyznacza^ nie kierunku jest klopotliwe'. Dla uproszcze¬ nia odczytywania, stosuje sie, w mysl wy¬ nalazku, kompas zwiazany mechanicznie i obracajacy sie wraz z cewka ramowa. Od¬ czytywanie staje sie wtedy bardzo prostem i mozna wówczas bezposrednio ze stali kom¬ pasowej odczytac kierunek. Równiez i pier¬ wotne ustawianie jest bardzo proste, nalezy tylko przez zwoje cewki ramowej przeslac chwilowo prad staly. Zanotowawszy odchy¬ lenie igly kompasu, wywolane przez oddzia¬ lywanie pola magnetycznego pradu stalego, obracamy cewke ramowa dopóty, az za wla¬ czaniem pradu stalego igla sie zatrzyma. Na¬ tenczas kierunek pola cewki ramowej zga¬ dza sie scisle z kierunkiem pola magnetycz¬ nego ziemskiego1. Znane poprawki kompaso¬ we daja moznosc dokladnego wyznaczenia poludnika, w którym to kierunku utrwalamy nastepnie skale, Jednem z najwazniejszych zagadnien, ja¬ kie nastreczaja sie tu do rozwiazania, jest okreslenie polozenia odbiornika ruchomego na statkach powietrznych lub wodnych. — io —Obracajaca sie cewka rajniowaj porwala, we^ dlug niniejszego wynalazku, na znacznie do kladniejsze okreslenie miejsca, niz to bylo mozliwe przy pomocy znanych obecnie1 przy¬ rzadów. Wynalazek niniejszy stosuje w tym celu jednoczesnie dwie obracajace sie cewki ramowe, naj wlasciwiej ramy podzielone, obracajace sie okolo wspólnej Oisi. Zapomo- ca tych dwóch ram wyzinaJazai sie, jodinoctze- smie kierunki dwu stalych stacyj wysyliaija- cych i z otrzymanego kata przy pomocy skal linjowych lub t. p., okresla sie odleglosci z trójkatów podobnych. Fig. 20 przedstawia schematycznie jeden ze' sposobów budowy odnosnego' urzadzenia. Cewki ramowe 45 i 46 obracaja sie okolo wspólnej osi 47.Z kazda z nich jest polaczone przy pomocy mechanizmów ruchomych 48, 49, 50 ramie 51, 52 wisfcaizówkii w tein miainiomcfe spo¬ sób, ze kazdy z katów odczytywanych jest skierowany prostopadle do plaszczyzny swej cewki. Oba. ramiona obracaja sie dokola wspólnej osi 53. Po nastawieniu obu cewek ramowych 45 i 46 dla wyznaczenia kierunku stacyj nadawczych, okreslamy przy pomocy srodków odczytowych kat zawarty miedzy ramiomaimii 51 i 52.. - ZiaJpoimioica faamipa&u mozna zatem] z iriapy wyznaczyc linje la¬ czaca obydwie oddalone stacje, jako tez i ich odleglosc. Linja 54 i 55 o dlugosci propor¬ cjonalnej do odleglosci miedzy stacjami bie¬ gnie równolegle do kierunku miedzystacyj- negio, i daje odcinki 53, 54 i 53, 55 propor¬ cjonalne do odleglosci stacji odbiorczej od stacyj nadawczych. Wielka zaleta takiego wlasnie okreslenia miejsca polega na tern, ze jednoczesnie wytkniecie obu kierunków usu¬ wa bledy spostrzezen, nieuniknione przy okresleniu kolejmem.Selektywnosc urzadzenia odbiorczego, zbudowanego wedlug niniejszego wynalaz¬ ku, daje moznosc usuniecia zaklócen atmo¬ sferycznych, jak równiez pochodzace od in¬ nych stacyj wysylajacych. Skoro jednak chodzi o zródla zaklócen o znacznej energji, luib ziniaijldtoijace sie w^oblilzoi, np. w wypadku stacyj rozimówiniiczyich wzageanmych obok wlasnego aparatu nadawczego, to w wielu wypadkach bez uzycia specjalnych srodków pomocniczych usuniecie wplywu zaklócen nie daje sie osiagnac. Rys. 19 przedstawia odpo¬ wiednie urzadzenie z otwarta dostrojona an¬ tena, NaJ stacji wysylajjaceij fafe tnie^aisnaoe mozna zawsze przy pomocy, otwartej anteny, umiesiziczomeg pomiedzy cerv^ka ramowa i sitia- cja zaklócajaca, cewke ramowa wprowadzic w cien anteny otwartej odnosnie do fali za¬ klócajacej, a to wylacznie przez odpowied¬ nie uregulowanie oporu tejze anteny. Tym sposobem mozna przeto usunac dzialanie po¬ la zaklócajacego na cewke ramowa 1.Inna metoda usuniecia zaklócen polega na wyrównywaniu przy pomocy anteny po¬ mocniczej. Urzadzenia wyrównawcze, przy których antena pomocnicza znosi sie dziala¬ nie zaklócajacych fal w obwodach odbior¬ czych, sa znane w technice radjotelegrafji.Przy zastosowaniu dla cewki ramowej we¬ dlug wynalazku, daje sie osiagnac przy spe- cjalnem uksztaltowaniu szczególnie sprawne w dzialaniu i dogodne do obslugi' urzadze¬ nie, pokazane w przykladzie na fig. 21.Otwarta antena 56 jest sprzezona z obwo¬ dem posrednim cewki ramowej przy pomocy transformatora 57. Ta antena wyrównawcza, nastrojona na zródlo zaklócen, przyjmuje wogóle energje tylko z tego zródla pocho¬ dzaca. Energja zaklócajaca, przejeta rów¬ niez przez cewke ramowa 1, daje sie wyrów¬ nywac przez przeciwsprzezenie obwodu po¬ sredniego anteny wyrównawczej. Szczegól¬ nie korzystne urzadzenie tego wyrównaw¬ czego polaczenia polega na wykonaniu rów¬ niez i anteny wyrównawczej w postaci cew^ ki ramowej, jak to np. wskazuje fig. 32; na której z obwodem posrednim odbiornika jest sprzezonych kilka anten kompensujacych 58, 59. Kazda z tych anten ramowych wy¬ równawczych 58, 59 jest nastrójonai mia. fale, pochodzaca z danego zródla zaklócajacego nfezalezmiie. Jest to srazególnfedloigoidine ii moz¬ liwe do osiagniecia] beiz stralty czasu, dzieki — 11 —latwej obsludze cewek raimowych. Cewki wyrównawcze najwlasciwiej umiescic przy- tem na jednej osi'z glówna cewka ramowa, okolo której osi moga sie one obracac. Przy wykonaniu kónstrukcyjnem odbiornika ra¬ mowego, wedlug' wynalazku wystepuja na pierwszy plan te same wzgledy, jakie sprzy¬ jaja obsludze calego urzadzenia, w sensie •kierunkowym. Wykonane dla wymienionych poprzednio celów pomiarowych cewki od¬ biorcze zamkniete skladaja sie z usztywnio¬ nej ramy czworobocznej, najlepiej w ksztal¬ cie prostokata lub kwadratu, na której cze¬ sciach zewnetrznych sa umieszczone stale uzwojenia. Jednakowoz podobne urzadzenie nie jest przydatne do celu wymienionego, gdyz jezeli dlugosc bolków wynosi lub prze¬ kracza jeden metr, to transportowanie urza¬ dzenia nastrecza trudnosci. Oprócz tego po¬ wodu znaicznego ciezaru raimy wynikaja trud¬ nosci przy umiiesizicziainilu jej mial jedrnej pio¬ nowej osi obrotowej, jak równiez i przy za¬ wieszaniu jej 'Otbratoiwem jest; trudna w kie¬ rowaniu. Uzwojenia luzuja sie, poezem wi¬ browanie i zmiana polozenia wywoluja wa¬ hanie fali i tonu.Aby osiagnac latwosc transportowania, stosuja sie, wedlug wynalazku, -uzwojenia zdejmowane z ranly, co mozna uskutecznic w ten. sposób, ze zwoje calej: cewki, lub po¬ szczególnych jej czesci, np. cewek elemen¬ tarnych, wedlug fig. 10—12, sa laczone przy pomocy zlaczek lub sprzazek w jedna ca¬ losc. Taka budowa umozliwia wymiane ce- welk o rozm-ajitelj1 ilosci -wojów, dla osia¬ gniecia jialknialjdbszemiejsizego pola fal. Cie¬ zar ramy ulega równiez powaznej redukcji, poniewaz zwoje nie posiadaja stalego pod¬ kladu na calej dlugosci, lecz sa zawieszone wolno i tylko w pewnych punktach obwodu usztywnione przez odpowiednie podpórki.W ten sposób powstaje budowa szprycho¬ wa obsady szkieletu, lub w formie gwiazdy przy wielobocznej formie uzwojenia. Rózne formy wykonania podobnych ram sa przedstawione na fig. 23—29. Przede- wszystkiem wszedzie jest zastosowane wolne zawieszenie uzwojenia. Fig. 23 i 28 przed¬ stawiaja równiez i zlaczki, sluzace do wia¬ zania zwojów w jedna calosc. Druty cewek ramowych skladaja sie z bardzo cienkich sznurów. Przy silnem napieciu tychze przy¬ rzadami naciagajacemi, zaopatrzonemi w sru¬ by nastawcze lub t. p., zachodzi czestokroc pekanie drutów sznurowych. Dla zapobieze¬ nia temu, a zarazem i zniesienia wibracji zwoje zostaja utrzymywane na obsadach w napieciu, zapomoca ciezarów luJb jes:zcze lepiej urzadzen sprezystych!. Do ciziesciiówego odciazenia sznurków od natezenia, wywoly¬ wanego przez urzadzenie naciagajace, sluza swoiste organy, przyjmujace znaczniejsza czesc napiecia. Moga sie one skladac £ prze¬ pinek lub listewek, na drutach lub (tez ze eziniurów bdlaiaigaijaicych lub retewóiw i t. p.Szkielety cewek ramowych moga byc równiez skladane. W ramach lekkich wedlug fig. 23—26, szkielet sklada sie np. z malej ramy drewnianej w postaci skrzynki 60 ^aio- patirziomej njp. w ezitery raimiiona 61. Niektóre -zlaczki 62 pdsiadaja tiaka budowe, ze monnia je nasuwac na ramiona i utrzymuja w ten sposób zwcje 1 na * szkielecie. Urzadzenie sprezyste mozna wykonac w ten sposób, ze ramiona 61, skladaja sie z materjalu ela¬ stycznego, np. cienkich listewiek drewnia¬ nych, które przy naciaganiu zwojów nieco sie uginaja i sprezynowaniem mocuja sztyw¬ nie uzwojenie. ' Fig. 27 przedstawia inna konstrukcje sprezystej ramy napinajacej, np. ramy wia¬ zacej. W czesci srodkowej 63 sa umie&zicizone wzdluz przekatnych dwa przesuwne naze- wnatrz sztywne ramiona 64, obciazone spre¬ zyna 65. Przy projektowaniu tej ramy wi¬ szacej nalezy uwzglednic koniecznosc za¬ wieszenia jej tak, aby byla ona wolna od skre.cen, poniewaz w przeciwienstwie do za- wieszón na sznurach lub t. p. tylko ono po¬ zwala osiagnac niezawodne ustawienie ramy w okreslonem polozeniu. W celu ustawienia naf wysokosc os obrotowa 66 cewki umie-siziCKioimai jest przesuwalnie i daje sie w niej ustalac, poczern obie te czesci w rurze 67, obracaja sie wspólnie w lozysku kulko- wem 68. .Fig. 28 wyobraza rame z cewka ramowa, obracajaca sie naokolo nieruchomej osi pio¬ nowej. Dla zdobycia latwosci obrotu podob¬ nych ram wiekszeji konstrukcji tudziez pew¬ nosci nastawienia tychze przedsiebierze sie srodki, a/by srodek ciezkosci lezal jalk najni¬ zej, a mase ciezarowa zmniejsza przez za¬ stosowanie lekkich materjalów-budowlanych, np. isipseiojiailineigio drzewa, pertiinaKu, glimi i t. p., wj postaci] katowników lulb rur. Szkie- leit znajduje oparcie tylko u swegoi podnóza i wykonywa, sie najwlasciwiej w postaci wie¬ zyezki zJ wyisiiagajmi biOPCiznemi. Lozyisko 69 jeisit 'zaopatirrane w czop 70/mai który nasa¬ dzi sie wiezyczka71. Wysiagi boran e 72sa zideijimowajnie lub daga sie odrzucac do góry ku wiezy. Naiciagainie wzwojen 1 uskutecz¬ nia sie nip. przy pomocy eieziairu z, doktej czesci wiezyczki.Stosowanie ram powyzej opisanych kon- strukcyj jest zawsze zupelnie mozliwe we¬ wnatrz pomieszczen. Jezeli nie sa one umo¬ cowane na stale, to moga byc umocowane obrotowo w dowolnym punkcie stalym. Ta- kiemi punktami moga byc np. wystajace w suficie konce przewodów 'gazowych (fig. 27) lub elektrycznych lub konsolki scienne (fig. 29) i t. p. PL