Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 30.09.1975 73884 KI. 78e,23/05 MKP F42d 5/00 TEJ.MIA| Twórcawynalazku: Kazimierz Pawlowicz Uprawniony z patentu tymczasowego: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Obwód kontrolny do wykrywania niewypalów Przedmiotem wynalazku jest obwód kontrolny przez¬ naczony do wykrywania niewypalów ladunków materialu wybuchowego stosowanych w górnictwie do zruszania i urabiania skal.Niezderonowany ladunek materialu wybuchowego, uzbrojony zapalnikiem elektrycznym ostrym, ukrytym w caliznie skalnej stanowi powazne zagrozenie dla ludzi zatrudnionych w przodku. Szczególnie niebezpiecz¬ nym jest jego zapalnik, który uderzony przypadkowo badz przez nieuwage kilofem, wiertlem lub organem urabiajacym maszyny moze niespodziewanie detonowac, co z (reguly prowadzi do nieszczesliwych wypadków.Normalnie oznaka zdetonowania ladunku jest skutek odstrzalu, to jest urobienie calizny zabioru lub jej zruszenie. Znane sa jednak przypadki, zwlaszcza przy zwlocznym odpalaniu serii ladunków, ze po odstrzale na czole przodku w otoczeniu któregos z otworów nie ma widocznych sladów dzialania detonacji. Przybitka tkwi w otworze, zwisaja z niego przewody zapalnikowe i nie jest wiadome, czy zapalnik i ladunek zdetonowaly, czy tez otwór strzalowych kryje w sobie niewypal.Sprawdzenie obwodu zapalnika w takim przypadku nie daje pewnej odpowiedzi na to pytanie, poniewaz za¬ palnik mógl ulec uszkodzeniu juz w czasie ladowania otworu, lub moze nie odpalic np. wskutek zmiany cha¬ rakterystyki pradowej badz tez deformacji w wyniku dzialania wybuchu w bliskim otworze sasiednim, wzgle¬ dnie z przyczyn wad produkcyjnych ladunku pierwot¬ nego lub wtórnego zapalnika.Dotychczas nie ma pewnego sposobu ani urzadzen 10 15 20 25 30 do wykrywania niewypalów i tylko przy odpalaniu pojedynczych otworów strzalowych istnieje mozliwosc sluchowego stwierdzenia wybuchu ladunku. Sposób ten zawodzi juz jednak przy odstrzale w serii kilku otworów odpalnych za pomoca zapalników o zwlokach sekundo¬ wych. Pizy odpalaniu wiekszej liczby ladunków, nieza¬ leznie od rodzaju stosowanych zapalników kontrola slu¬ chowa jest niemozliwa. Czyniono próby zastosowania do wykrywania niewypalów izotopów promieniotwór¬ czych i urzadzen magnetycznych, lecz dotychczas nie daly one zadawalajacych rezultatów. Tymczasem na¬ rasta potrzeba wykrywania niewypalów zwlaszcza w wyrobiskach, w których prowadzi sie tak zwane strze¬ lania zduszajace lub odprezajace, czy wstrzasowe. Strze¬ lania takie maja bowiem za zadanie tylko naruszenie, zmniejszenie zwiezlosci calizny, nie jej urobienie, ale przygotowanie do pózniejszego urabiania przede wszyst¬ kim maszynami zespolonymi badz zmniejszenie napre¬ zen i likwidacje zagrozenia tapaniami lub wyrzutami skal i glazu.Przy strzelaniach zruszajacych calizna zabioru po¬ winna tylko spekac, a przybitka nie moze byc wyrzu¬ cona z otworu i wymagane sa mozliwie najmniejsze deformacje czola przodku w strefie pi^powierzchnio- wej. Z tych przyczyn przy tego rodzaju strzelaniach czesto zachodzi koniecznosc stwierdzenia, ozy ladunek materialu wybuchowego, a co najmniej jego zapalnik albo nabój uderzeniowy ulegl detonacji. Dla unikniecia niepewnosci zamiast strzelan zruszajacych prowadzi sie strzelania zruszajaco-urabiajace, które wprawdzie ogra- 7388473884 niczaja liczbe otworów wymagajacych kontroli, lecz przyczyniaja sie do okolo dwukrotnego wzrostu zuzycia materialu wybuchowego oraz powoduja nadmierne kru¬ szenie i rozrzut urobku.Celem wynalazku jest opracowanie takiego obwodu 5 kontrolnego, który w przypadku braku zewnetrznych przejawów detonacji srodków strzelniczych w postaci calkowitego badz czesciowego urobienia calizny zabioru pozwoli sprawdzic, ze ladunek, a przynajmniej jego nabój uderzeniowy albo zapalnik ulegly detonacji, czy 10 tez w otworze strzalowym pozostal niewypal.Cel ten zostal osiagniety za pomoca obwodu kon¬ trolnego wedlug wynalazku. Istota obwodu polega na zastosowaniu i wprowadzeniu w konstrukcje ladunku izolowanego przewodnika pradu elektrycznego o zna- /15 nym opofTTiG. Czescia srodkowa tego przewodnika ufor¬ mowana w petle otacza sie dowolny nabój ladunku lub elektryczny zapalnik ostry na odcinku splonki. Dwie ot¬ warte i oznaczone odpowiednio koncówki przewodnika sa wyprowadzone na zewnatiiz otworu strzalowego. Prze- 20 wodnik pradu elektrycznego moze takze stanowic czesc skladowa zewnetrzna, wewnetrzna lub zewnetrznojwew- netrzna elektrycznego zapalnika ostrego. Przez takie wyposazenie uzyskuje sie zapalniki dwuobwodowe, trój lub - czteroprzewodowe. Glówna zaleta obwodu kotrol^ 25 nego wedlug wynalazku jest mozliwosc stwierdzenia czy ladunek materialu wybuchowego, a przynajmniej jego nabój uderzeniowy lub zapalnik ulegly detonacji.Nawet w przypadku, kiedy po zdetonowaniu ladunku dojdzie w otworze strzalowym do zetkniecia koncówek 30 przewodu rozerwanego dzialaniem detonacji, mozna w sposób pewny wykryc, czy wybuch mial miejsce, po¬ niewaz nastapi wtedy zmiana wielkosci oporu prze¬ wodnika obwodu kontrolnego. Poza tym tak skonstru¬ owany obwód, a takze przeprowadzenie z jego pomoca 35 kontroli odznacza sie prostota i latwoscia wykonania, przy czym obwód ten jest niezawodny w dzialaniu.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykla¬ dowym wykonaniu na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia obwód kontrolny otaczajacy nabój ^ uderzeniowy, fig. 2 — obwód, którego srodkowa czesc nalozono na dowolny nabój ladunku, fig. 3 — ostry zapalnik elektryczny z umocowanym nan obwodem, a fig. 4 — zapalnik z obwodem kontrolnym dwuobwodo- wy.trójprzewodowy. 45 Jak uwidoczniono na rysunku obwód kontrolny sta¬ nowi przewodnik pradu elektrycznego o znanym oporze i o cechach zewnetrznych rózniacych go od przewodów zapalnika. Srodkowa czesc 1 tego przewodnika otacza dowolny nabój 2 ladunku materialu wybuchowego. Na- 50 tomiast otwarte i odpowiednio oznaczone koncówki 3 sa wyprowadzone na zewnatrz otworu strzalowego 4. Do umocowania przewodnika na naboju 2 stosuje sie tasme izolacyjna 5, lub po uformowaniu na srod¬ kowej czesci przewodnika petli zaciska sie ja na naboju. 55 W podobny sposób przewodnik obwodu kontrolnego mozna zamocowac na elektrycznym ostrym zapalniku 6 na odcinku jego splonki. Obwód kontrolny mozna równiez wbudowac w zapalnik (fig. 4). W tym celu jedna koncówke przewodnika obwodu laczy sie z ele¬ ktroda 7, a druga skreca sie razem z jednym zapalni¬ kowym przewodem 8, otrzymuje sie w ten sposób zapalnik dwuobwodowy, trójprzewodowy z obwodem kontrolnym jako zewneti7no-Avewnetrzna skladowa czes¬ cia zapalnika.Wykrywanie niewypalów za pomoca obwodu kon¬ trolnego wedlug wynalazku odbywa sie w nastepujacy sposób. W czasie ladowania otworów strzalowych, na dowolny nabój ladunku lub elektryczny zapalnik ostry kazdego otworu zaklada sie obwód kontrolny. Srod¬ kowa czescia izolowanego przewodnika o znanym opo¬ rze elektrycznym obejmuje sie powierzchnie czolowa lub boczna naboju 2 wzglednie zapalnika 6 na odcinku splonki, przy czym przed zsunieciem z nich przewodnik zabezpiecza sie za pomoca izolacyjnej tasmy 5. Obie otwatrte koncówki 3 przewodnika oznaczone w odpo¬ wiedni sposób wyprowadza sie na zewnatrz otworu strzalowego 4a Po odpaleniu ladunków, gdy brak jest zewnetrznych przejawów detonacji srodków strzelniczych laduknu, koncówki 3 obwodu kontrolnego laczy sie z biegunami omomierza. W zaleznosci od tego, czy detonacja ladunku lub jego elementu skladowego miala miejsce, czy tez nie, przyrzad wykaze przerwe w obwodzie lub przeplyw pradu. Micze sie zdazyc, ze po zdetonowaniu ladunku dojdzie do zetkniecia w otworze strzalowym koncówek przewodnika rozerwanego dzialaniem detonacji. W tym przypadku omomierz wykaze zmiane wielkosci oporu elektrycznego, obwodu kontrolnego, co jest dowodem, ze w otworze nastapila detonacja i co najmniej zostal nia objety zapalnik elektryczny lub nabój uderzeniowy.: PL PL