Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 29.03.1975 73529 KI. 42m4,l/00 MKP G06g 1/00 Twórcy wynalazku: Bohdan Dzegniuk, Karol Gren Uprawniony z patentu tymczasowego: Akademia Górniczo-Hutnicza im.Stanislawa Staszica, Kraków (Pol¬ ska) Mechaniczny sumator elementarnych wskazników deformacji Przedmiotem wynalazku jest mechaniczny su¬ mator elementarnych wskazników deformacji, znaj¬ dujacy zastosowanie do obliczen wskazników de¬ formacji terenu, spowodowanej wyeksploatowaniem zloza.Znane urzadzenie calkujace do obliczania osia¬ dan terenu na skutek eksploatacji górniczych za¬ wiera przyrzad pantografujacy — calkujacy sprze¬ zony, poprzez uklad przekladni, z wózkiem diagra- mowym.Wada tego urzadzenia jest mala dokladnosc okreslania wskaznika osiadania, wynoszaca ; okolo 5-ciu oraz zlozona budowa. Urzadzenie to jest przystosowane wylacznie do niemieckich teorii okreslania wskazników osiadania i nie nadaje sie do okreslania wskazników odksztalcania, kirzywizny, przemieszczen poziomych i innych.Znany sposób obliczania wskazników deformacji terenu, spowodowanej eksploatacja górnicza polega na wykonaniu nomogramów dla kazdej glebokosci wyeksploatowanego zloza i rodzaju górotworu w zasiegu których znajduje sie obliczany punkt. No- mogram stanowi szereg, podzielonych na segmenty, wspólsrodkowych kól o promieniach odpowiadaja¬ cych czesciom promienia zasiegu wplywów eksplo¬ atowanego zloza. Nomogramem pokrywa sie rysu¬ nek zarysu zloza przeznaczonego do eksploatacji i w znany sposób zlicza sie przypadajaca na niego ilosc segmentów. Wada tego sposobu jest zlozonosc i duza pracochlonnosc obliczen, a ponadto niewiel¬ ka ich dokladnosc, wynoszaca okolo 5%. 10 15 25 30 Celem wynalazku jest usuniecie wymienionych wad.Cel ten zostal osiagniety za pomoca mechaniczne¬ go sumatora elementarnych wskazników deformacji, zawierajacego wysiegnik jednym koncem osadzony obrotowo — przesuwnie na podstawie, oraz uklad sumujacy polaczony z drugim koncem wysiegnika.Uklad sumujacy sklada sie z listwy z podzialka funkcyjna zamocowanej pod wysiegnikiem do osa¬ dzonego w nim obrotowo — przesuwnie walka, na którym nad wysiegnikiem jest osadzona obrotowo tarcza z podzialka katowa wyposazona w zaczep wspólpracujacy z licznikiem obrotów. Nad tarcza, na walku, jest zaklinowane pokretlo oddzielone od niej za pomoca sprezyny.Zaleta mechanicznego sumatora, wedlug wyna¬ lazku jest prosta budowa i latwosc poslugiwania sie nim.Mechaniczny sumator elementarnych wskazników deformacji, wedlug wynalazku, jest przedstawiony w przykladzie wykonania schematycznie na rysun¬ ku, na którym fig. 1 przedstawia sumator w wido¬ ku z boku, fig. 2 — widok sumatora z góry. Me¬ chaniczny sumator zawiera uklad sumujacy zamo¬ cowany na jednym koncu wysiegnika 1, majacego drugi koniec osadzony obrotowo — przesuwnie na podstawie 2. Uklad sumujacy sklada sie z listwy z godzialka funkcyjna 3 zamocowanej pód wy¬ siegnikiem 1, do osadzonego w nim obrotowo — przesuwnie walka 4. Na walku 4, nad wysiegni- 73 5293 73 529 4 kiem 1, jest osadzona obrotowo tarcza z podzialka katowa 5 wyposazona w zaczep, wspólpracujacy z licznikiem obrotów 6, przytwierdzonym do wy¬ siegnika 1. Na górnej plaszczyznie tarczy 5 sa wy¬ konane promieniowe wystepy. Tarcza 5 jest zabez¬ pieczona przed przypadkowym obrotem najkorzyst¬ niej za pomoca stalego magnesu zamocowanego do niej lub do wysiegnika 1. Nad tarcza 5, na walku 4, jest trwale zamocowane pokretlo 7 oddzielone od niej za pomoca sprezyny.Dla okreslenia wartosci osiadania badanego punk¬ tu ustawia sie poczatek podzialki funkcyjnej li¬ stwy 3 nad tym punktem, a na liczniku obrotów 6 odczyt 000,0. Z kolei za pomoca pokretla 7 usta¬ wia sie srodek odcinka podzialki funkcyjnej nad lewym brzegiem konturu rysunku wyeksploatowa¬ nego zloza. Nastepnie przez nacisniecie pokretla 7 zasprzegla sie je z tarcza z podzialka katowa 5 i obraca sie pokretlem 7 listwe z podzialka funk¬ cyjna 3 o kat przy którym srodek odcinka podzial¬ ki listwy 3 pokrywa sie z prawym brzegiem tego konturu. Opisany danym odcinkiem podzialki wy¬ cinek kolowego pierscienia pokrywa czesc po¬ wierzchni okreslonej rysunkiem konturu wyeksplo¬ atowanego zloza. Pozostala czesc powierzchni za¬ kresla sie analogicznie nastepnymi odcinkami po¬ dzialki funkcyjnej, przy czym odczyt na ukladzie sumujacym, odpowiadajacy katowi wychylenia po- 20 25 przedniego odcinka, jest odczytem poczatkowym dla odcinka nastepnego. Znajac sume katów wy¬ chylenia danych odcinków podzialki funkcyjnej oblicza sie w znany sposób wartosc osiadania te¬ renu w badanym punkcie. PL PL