Pierwszenstwo: 22,12.1972 (P. 159784) Zgloszenie ogloszono: 30.09.1973 Opis patentowy opublikowano: 28.02.1975 73413 KI. 42c,28 MKP GOlc 13/00 CZYTELNIA Urzedu Palent©*^ niskie) ln«BW|in--l| i Twórca wynalazku: Kazimierz Rózdzynski Uprawniony z patentu tymczasowego: Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Warszawa (Polska) Miernik pograzania geologicznej wibracyjnej sondy rdzeniowej Przedmiotem wynalazku jest miernik pograzania geologicznej wibracyjnej sondy rdzeniowej, umo¬ zliwiajacy dokladny pomiar glebokosci pograzania rury tej sondy w dnie akwenu wodnego podczas prac badawczych.Znany jest miernik pograzania geologicznej wi¬ bracyjnej sondy rdzeniowej, posiadajacy róznico¬ wy czujnik indukcyjny, którego rdzen napedzany jest za pomoca przerzuconej przez odpowiednie kólko napedowe linki bez konca, przymocowanej do san laczacych wibrator z rura rdzeniowa tej sondy.Podstawowa niedogodnoscia opisanego rozwiaza¬ nia jest mala dokladnosc pomiaru, spowodowana wystepowaniem zjawiska poslizgu miedzy linka na¬ pedowa a kólkiem pomiarowym. Poza tym podczas manipulowania sonda, linka ta czesto ulega znisz¬ czeniu lub znieksztalceniu. Inna niedogodnoscia omówionego rozwiazania jest wystepujaca trudnosc prawidlowego usytuowania sondy w pozycji pio¬ nowej na powierzchni dna badanego akwenu.Celem wynalazku jest usuniecie powyzszych wad i niedogodnosci przez rozwiazanie zagadnienia tech¬ nicznego, polegajacego na opracowaniu konstruk¬ cji miernika pograzania sondy wibracyjnej, daja¬ cego duza dokladnosc pomiaru oraz umozliwiaja¬ cego sygnalizacje prawidlowosci ustawienia sondy na dnie badanego akwenu wodnego.Wytyczony cel spelnia miernik pograzania we¬ dlug wynalazku, w którym zastosowany jest obro- 10 20 25 30 towy walek, dociskany do usytuowanej w przybli¬ zeniu prostopadle do osi tego walka, przemieszcza¬ jacej sie wzdluznie rury rdzeniowej wibracyjnej sondy geologicznej.Na obwodzie walcowej powierzchni tego walka wykonane jest wybranie o zarysie stanowiacym czesc obwodu kola, o promieniu odpowiadajacym w przyblizeniu promieniowi rury rdzeniowej, a jednoczesnie na powierzchni tego wybrania znaj¬ duja sie poobwodowe wglebienia z umieszczonymi w nich pierscieniami wykonanymi z materialu o duzym wspólczynniku tarcia, stykajace sie z rura rdzeniowa.Obrotowy walek ulozyskowany jest na czopie, utwierdzonym sztywno w obudowie i dociskany do rury rdzeniowej za pomoca sprezyny naciagowej zaczepionej jednym koncem do jarzma sondy, a drugim koncem do podstawy, do której przymoco¬ wana jest obudowa walka.Do czola obrotowego walka przymocowany jest magnes staly, stanowiacy czesc sprzegla magne¬ tycznego, oddzielony sciana obudowy od drugiej czesci tego sprzegla, takze w postaci magnesu, przymocowanego wspólosiowo do sruby pociago¬ wej z nakretka do której przymocowane sa suwa¬ ki potencjometru, wlaczonego w obwód elektrycz¬ nego urzadzenia pomiarowego, na przyklad w ob¬ wód mostka. W dalszej czesci szczelnej obudowy znajduje sie wylacznik rteciowy, sygnalizujacy nie¬ korzystny dla pomiaru przechyl sondy. W podsta- 73 41373 413 wie tego wylacznika wykonanej z materialu nie- przewodzacego, znajduje sie wybranie korzystnie w ksztalcie stozka z osia symetrii równolegla do osi rury rdzeniowej. Na obwodzie powierzchni stozka przymocowane sa dwa pierscienie kontak- 9 towe odizolowane od siebie, wykonane z materialu przewodzacego elektrycznie i polaczone z obwo¬ dem sygnalizacyjnym.W stozku znajduje sie kropla rteci, zwierajaca elektrycznie te pierscienie z chwila powstania niepozadanej wielkosci prze- 10 chylu sondy.Takie rozwiazanie konstrukcji miernika pogra¬ zania sondy geologicznej, charakteryzuje sie duza prostota technologiczna przy jednoczesnej duzej dokladnosci pomiarów, uzyskiwanej przy jego za- 15 stosowaniu, dzieki miedzy innymi wyeliminowaniu z konstrukcji kólka pomiarowego, obracanego za posrednictwem linki napedowej, stanowiacych za¬ sadnicze elementy konstrukcyjne w znanym mier¬ niku. Ponadto miernik pograzania wedlug wyna- w lazku umozliwia kontrole poprawnosci badan po¬ przez sygnalizacje niewlasciwego polozenia spndy.Przedmiot wynalazku w przykladowym wykona¬ niu zostanie blizej omówiony w oparciu o rysunek przedstawiajacy na fig. 1 przekrój wzdluzny mier- M nika pograzania w widoku z góry, co odpowiada pozycji roboczej, zas na fig. 2 — wylacznik rte¬ ciowy w przekroju poosiowym.Do rury rdzeniowej 1 sondy geologicznej poprzez pierscienie 2 dociskany jest obrotowy walek 3 * miernika pograzania. Walek 3 ulozyskowany jest na czopie 4, utwierdzonym sztywno w obudowie 5 miernika, przymocowanej do podstawy 6. Podsta¬ wa 6 swoim jednym koncem polaczona jest zawia¬ sowo z jarzmem 7 sondy, a do przeciwleglego kon- ** ca tej podstawy przymocowana jest sprezyna na¬ ciagowa 8, której drugi koniec utwierdzony jest w jarzmie 7 sondy.Do czola obrotowego walka 3 przymocowany jest sztywno magnes staly 9, stanowiacy czesc sprzegla *° magnetycznego, którego druga wspólpracujaca czesc, w postaci drugiego magnesu 10, usytuowana jest po drugiej stronie sciany obudowy 5 miernika — w drugiej przymocowanej dó tej sciany, szcze¬ lnej obudowie 5a, w której magnes ten jest tó wspólosiowo i sztywno przymocowany do sruby pociagowej 11. Na srube nakrecona jest nakretka 12 z przymocowanymi do niej suwakami 13, prze¬ suwnymi wzdluz uzwojen nawinietych na rdzenie 14. Suwaki 13 wraz z uzwojeniami stanowia po- M tencjometry, polaczone z mostkiem pomiarowym nie uwidocznionym na rysunku.W dalszej czesci obudowy 5a umieszczony jest wylacznik rteciowy, w którego podstawie 15 z ma¬ terialu izolacyjnego znajduje sie wybranie w M ksztalcie stozka 16, na obwodzie którego przymoco¬ wane sa dwa pierscienie kontaktowe 17 z materia¬ lu przewodzacego elektrycznie. We wnetrzu stozka znajduje sie kropla rteci 18. Pierscienie kontakto¬ we polaczone sa z obwodem sygnalizacyjnym nie *** uwidocznionym na rysunku.Dzialanie opisanego miernika pograzania jest na¬ stepujace, Ruch prostoliniowy rury rdzeniowej 1 pograzajacej sie w dnie badanego akwenu, powo¬ duje obracanie sie obrotowego walka 3. Ruch obro¬ towy walka jest przenoszony za posrednictwem sprzegla magnetycznego 9, 10 na srube pociagowa 11. Obracaniem sruby pociagowej 11 powoduje sie liniowe przesuniecie nakretki 12 wraz z suwakami 13, potencjometru, zmieniajacego swoja rezystencje, mierzona w ukladzie mostkowym. W przypadku gdy sonda, a wraz z nia i miernik pograzania przyjma podczas ustawiania ich na dnie akwenu, polozenie odchylone w dowolnym kierunku od za¬ lozonego granicznego odchylenia, wówczas kropla rteci 18 staczajac sie po stozkowej powierzchni podstawy 15 wylacznika rteciowego, zewrze elek¬ trycznie pierscienie kontaktowe 17, powodujac uruchomienie elektrycznego ukladu sygnalizujace¬ go niewlasciwe ustawienie sondy. PL PL