Dotychczas znane wygodne w obsludze zródla promieniowania podczerwonego posiadaly obudo¬ we calo/szklana lub kwarcowa. Obudowy te ogra¬ niczaly jednak od góry zakres dlugofalowy wy¬ korzystywanego promieniowania od 2—3 ^m w pierwszym przypadku i do 4 ^um w drugim. Po¬ zbawione tej wady byly nastepujace zródla: luk elektryczny, zarnik silitowy, lampa Nernsta.Wymienione tazy zródla pokrywaja wprawdzie dosc duzy zakres podczerwieni blizszej, posred¬ niej i dalszej, ale maja szereg wad: dzieki temu, ze czesc grzejna pracuje w atmosferze, zródla te charakteryzuja sie mala trwaloscia, niezbyt do¬ bra stabilnoscia promieniowania i sa niewygod¬ ne w obsludze. Stabilnosc promieniowania luku elektrycznego w funkcji czasu jest bardzo zla w zwiazku z wystepowamietm efektu migotania oraz na skutek szybkiego zuzywania sie elektrod. Na niezbyt duza stabilnosc lampy Nemsta i zarnika silitowego ma wplyw duza wymiana ciepla z oto¬ czeniem i duzy temperaturowy wspólczynnik re¬ zystancji. Wplyw drugiego z wymienionych czyn¬ ników mozna czesciowo zmniejszyc stosujac sta¬ bilizacje napiecia zasilajacego.Omówione znane zródla promieniowania pod¬ czerwonego charakteryzuja sie duzymi wymiara¬ mi i koniecznoscia stosowania dodatkowego oprzy¬ rzadowania (oslony, urzadzenia chlodzace, apara¬ tura regulacyjna i nastawcza) — w zwiazku z tym zajmuja one duzo przestrzeni roboczej. Pomiesz¬ czenie, w którym je umieszczono musi byc inten- 5 sywnie wentylowane, przy czym przeplyw powie¬ trza wentylujacego moze powodowac dodatkowa niestabilnosc pracy zródla.Celem wynalazku jest opracowanie zródla pro¬ mieniowania podczerwonego pozbawionego wy- 10 mienionych ograniczen, ,wad i niedogodnosci.Cel wynalazku osiagnieto przez zbudowanie urzadzenia wedlug wynalazku, gdzie jako zródlo promieniowania podczerwonego wykorzystano za¬ rówke, w której za zarnikiem wolframowym is umieszczono zwierciadlo^ a przed zarnikiem w obudowie zródla umocowano okno korzystnie owalne wykonane z materialu przepuszczajacego promieniowanie podczerwone (np.: obustronnie polerowana plytka rubinowa: A1208). 20 Okno zabudowano na stale w obudowie zródla za pomoca zlacza próznioszczelnego. Okno usy¬ tuowano tak, aby zapewnic przechodzenie przez nie maksymalnego sitrumienia promieniowania po¬ chodzacego od zairnika tzn. na osi zródla. Sposób 25 uksztaltowania i umieszczenia zarnika zapewnia emisje maksymalnego strumienia promieniowania podczerwonego w kierunku okna i nie powoduje „ zbednego nagrzewania sie obudowy. Osiagnieto to przez umieszczenie parabolicznego zwierciadla 30 wkleslego na osi zródla po przeciwnej stronie 73 37873 378 3 zarnika niz okno. Zwierciadlo wklesle usytuowa¬ no zgodnie ze znanymi zasadami umieszczania zwierciadel: odblysników w reflektorach.Zachowano przez to wszystkie zalety zródel promieniowania podczerwonego typu: „zarówka'' jak: — bardzo duza wygoda obslugi, bardzo krót¬ ki czas uruchomienia, duza stabilnosc natezenia promieniowania w funkcji czasu i wartosci na¬ piecia zasilajacego, male rozmiary, male rozpra¬ szanie ciepla przez przewodnictwo, a wiec dobra sprawnosc energetyczna, brak produktów spala¬ nia, a jednoczesnie powiekszono zasieg uzytecz¬ nego promieniowania podczerwonego z 2—3 ^m (podczerwien posrednia) do 6 \im (podczerwien dalsza).Cechy wymienionych zródel promieniowania ze¬ stawiono w zalaczonej tabeli.Cechy zródel promieniowania podczerwonego Zarówka calosizklana Zarówka kwarcowa Luk weglowy Lampa Nems/ta Zarnilk sili/tawy Zródlo bedace przedmiotem wynalazku Zakres podczerwieni blizsza 0,7,2— —1,5 m + + + + + - + posred¬ nia 1,5- -^5,6 m cze¬ sciowo cze¬ sciowo + + + + dalsza 5,6— ^1000 m — — + + + cze¬ sciowo Cechy promieniowania stabilnosc promien. dobra dobra zla srednia dosc dobra dobra natezenie promien. (tern. zródla) duze (2850°K) duze (2850°K) duze (42Q0°K) male (1200°,K) male (1200°K) duze (2850°K) Trwa¬ losc duza duza mala mala mala duza Wygoda obslugi dobra i dobra zla zla zla dobra Zródlo promieniowania wedlug wynalazku w przykladzie wykonania pokazano na rysunku.Sklada sie ono z okna 1 wykonanego z materia¬ lu przepuszczajacego promieniowanie podczerwo¬ ne na przyklad z rubinu, polaczonego poprzez zlacze próznioszczelne 2 ze szklana obudowa zród¬ la 3 oraz z umieszczonego naprzeciwko okna 1 zarnika 4 wykonanego w postaci spirali z ma¬ terialu posiadajacego sftala emisji promieniowa¬ nia bliska jednosci i wysoka temperature pracy na przyklad z wolframu. Okno posiada ksztalt owalny ze wzgledu na najmniejsza mozliwosc wystapienia szkodliwych naprezen na zlaczu próz- nioszczelnym okno-szklo 2. Okno umieszczono w sposób zapewniajacy przechodzenie przez nie ma¬ ksymalnego strumienia promieniowania pochodza¬ cego od zarnika 4.Zarnik umocowany jest na dwu wspornikach metalowych 5 np. molibdenowych wyprowadzo¬ nych na zewnatrz obudowy 3 przez próznioszczel- ne przepusty me/tal szklo (np. molibden-szklo).Doprowadzenie elektryczne 7 np. w postaci tasie¬ mek niklowych polaczone sa ze znormalizowanym cokolem lam|powym 8. By zarnik 4 zapewnial emi¬ sje maksymalnego strumienia promieniowania podczerwonego w kierunku okna i nie powodo¬ wal zbednego' nagrzewania sie obudowy 3, na osi zródla po przeciwnej stronie zarnika niz okno umieszczono zwierciadlo wklesle 9. Zwierciadlo to usytuowano w bezposrednim sasiedztwie zar- 10 15 20 25 30 35 nika 4 i przymocowano przy pomocy izolatorów szklanych 10 (tak zwanych „perelek") do wspor¬ ników 5.Zródlo wedlug wynalazku dziala w sposób na¬ stepujacy. Do cokolu 8 przyklada sie napiecie za¬ rzenia zarnika 4. Zarzacy sie zarnik emituje pro¬ mieniowanie podczerwone. Do okna 1 dochodzi strumien pnomieniowania bezposrednio z zarnika, oraz odlbity od zwierciadla 9. Wykorzystywana jest czesc strumienia tego promieniowania, która przechodzi przez okno 1 na zewnatrz obudowy.Do kazdego egzemplarza zródla promieniowania podczerwonego zalacza sie spektralna charaktery¬ styke transmisji wmontowanego okna, lub spek¬ tralna charakterystyke emisji calkowitej zródla.Zródlo promieniowania podczerwonego wedlug wynalazku wykorzystuje sie w szerokim zakresie zastosowan mikroskopii podczerwonej, oraz przy produkcyjnych i laboratoryjnych badaniach spek¬ tralnych. PL